ملګري ملتونه افغان کډوالو ته: د تحریک انصاف لاریون کې له ګډون څخه ډډه وکړئ

همداراز، په تحلیل کې راغلي چې طالبان به هڅه وکړي څو د امریکا د مرستو د بندیز له امله له کورنیو سرچینو او اقتصادي فشارونو څخه کار واخلي، په داسې حال چې چین بیا په ډېر جدي ډول په افغانستان کې د خپل نفوذ د زیاتوالي په لټه کې دی.

په تحلیل کې ويل شوي چې د ۲۰۲۱ کال پرمهال له افغانستان څخه د امریکايي پوځیانو تر وتلو وروسته، متحده‌ایالاتو افغانستان ته د بشرپاله مرستو د استولو له لارې د افغانانو ډېری اقتصادي او ټولنیزې اړتیاوې پوره کړې وې او په وینا یې، د روغتیا، پوهنې او کرنې په برخو کې یې تر یوه حده د دغه هېواد د ثبات په ساتلو کې مهمه ونډه درلوده.

دغه تحلیل زیاتوي: «دا مهال چې له افغانستان سره د امریکا مرستې بندې شوي، په دغه هېواد کې اقتصادي ناورین د پراخېدو په حال کې دی او افغانان له جدي ننګونو سره لاس او ګرېوان دي.»

د ډېپلوماټ د تحلیل پر بنسټ، چین پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته له دغې ډلې سره نږدې اړیکې ساتلي او په وینا یې، په دغه هېواد کې یې خپل پراخ حضور ترلاسه کړی دی.

په تحلیل کې راغلي چې چین پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته د دغې ډلې له قدرت څخه هرکلی او پراخ ملاتړ اعلان کړ او دا یې په سیمه کې د خپل نفوذ د پیاوړتیا لپاره یو فرصت وګاڼه.

د ډېپلوماټ په تحلیل کې څرګنده شوې چې طالبانو چین ته د افغانستان بډایه سرچینې په لاس‌رسي کې ورکړي او چینایانو له دغه فرصته ګټه پورته کړې ځو په دغه هېواد کې پانګونه او خپل اقتصادي فعالیتونه پراخ کړي.

د تحلیل له مخې، چین په دې وروستیو کې د طالبانو له اقتصادي پروګرامونو ملاتړ ډېر کړی او ځینې پالیسۍ یې په دغه هېواد کې رهبري کړې چې په وینا یې، د افغانستان لپاره د چین د تعرفې معافیت د دې پالیسو یوه ښه بېلګه بلل کېږي.

د یادونې ده چې چین د نورو هېواد په څېر طالبان په رسمیت نه پېژني، خو له تېرو درېیو کلونو راهیسې یې له دغې ډلې سره ښې اړیکې پاللي او ان په بېجېنګ کې یې د افغانستان سفارت هم طالب استازو ته وسپاره.

تېره میاشت د بریتانیا د پارلمان ۱۶۰ غړو د انګلستان او ویلز کرېکټ بورډ ته لیکلي وو، چې د فبرورۍ په ۲۶ مه په لاهور کې د افغانستان د کرېکټ لوبډله دې له ګروپي پړاو څخه وباسي.

د همدغې پرېکړې په موخه د پنجشنبې په ورځ د انګلستان کرېکټ بورډ په ناسته کې د دغه بورډ مشر ریچارډ تامپسن د خپلې لوبډلې لوبډلمشر جوس بټلر ته لارښوونه وکړه چې له افغانستان کرېکټ لوبډلې سره د اتلانو په جام کې سیالي ترسره کړي.

حنیف اتمر پر اېکس پاڼې لیکلي:« د طالبانو د ظالمانه او منزوي پالیسیو په وړاندې مناسب ځواب باید دا نه وي چې د هېواد ملي لوبډله له سیالیو څخه وباسي او افغان خلک له خپلې خوښۍ او ویاړ څخه محروم کړي. پرځای یې، موږ باید د هېواد د زړورو نجونو د کرېکټ ملي ټیم ملاتړ وکړو، حتی له افغانستان څخه بهر.»

اتمر زیاتوي: «موږ باید هغه دروازې پرانیزو چې طالبانو د خلکو د ازادۍ او حقونو پر مخ تړلي دي او هغه ملي حاکمیت بیرته راګرځوو چې طالبانو زموږ له خلکو څخه غلا کړی دی.»

هېره دې نه وي، چې د کرېکټ نړۍوالې شورا (ای سي سي) اتلانو جام (چمپېنز ټرافي) سیالۍ چې د نړۍ غوره اته لوبډلې د دغه جام لپاره سیالي ترسره کوي، د فېبرورۍ په ۱۹ نېټه په کراچۍ کې پېل کیږي چې د مارچ تر ۹ مې نېټې به دوام وکړي.

دغه سیالۍ به په کراچۍ، لاهور، راولپنډۍ او دوبۍ کې ترسره کېږي او لوبې به شپه او ورځ وي.

د نیویارک ټایمز د راپور له مخې، د پاکستان یوه اندېښنه داده چې، افغان طالبان «پاکستاني وسله والو ته پناه ورکوي چې له پولې هاخوا بریدونه کوي." مګر افغان طالبانو دا تورونه په کراتو رد کړي دي.

همدا ډول پاکستان دا هم ویلي چې د دوی په هېواد کې یو شمېر افغانان په ترهګریزو فعالیتونو کې ښکېل دي.

د متحده ایالاتو له خوا د افغان کډوالو د انتقال پروګرام ځنډلو سره پاکستان ګواښ کړی، که امریکا او یا بل کوم هېواد افغان کډوالو ونه مني نو بېرته به د طالبانو تر واکمنۍ لاندې افغانستان ته واستول شي.

د نیویارک ټایمز د راپور له مخې، په اسلام اباد کې د دغو افغان کډوالو له ډلې شاوخوا ۱۵ زره یې په امریکا کې د مېشتېدو غوښتنه کړې، خو د امریکا د کډوالو د پروګرامونو ځنډېدو د دغو کډوالو په اړه دا اندېښنه راپورته کړې چې ایا دوی به امریکا ته یوړل شي کنه.

له دغو کډوالو څخه ډېرو یې یا مستقیم او یا هم د دوی د کورنۍ غړو له امریکایي پوځ سره په داسې حال کې همکاري کړي کله چې امریکا په افغانستان کې پوځي ماموریت ترسره کاوه.

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو کمېسیون ویلي دي، چې دا کډوال بېرته خپلو کورونو ته د ستنیدو په صورت کې د طالبانو له غچ اخیستنې له ګواښ سره مخامخ دي.

دغه کمېسیون له پاکستان څخه غوښتي، مخکې له دې چې دوی له پاکستان څخه واېستل شي د دغو کډوالو خوندیتوب دې په پام کې ونیسي.

دغې جبهه پر اېکس پاڼې لیکلي، چې یاد برید یې د پنجشنبې ماښام (تېره شپه) د کندوز ولایت په مرکز سیره راه نواب اباد کې پر یوې پوستې کړی چې طالبانو ته یې مرګ ژوبله اړولې.

خبر زیاتوي چې په دغه برید کې د طالبانو یو موټر هم ویجاړ شوی او د مقامت جبهې ځواکونو او ملګي وګړو ته مرګ ژوبله نه ده اوښتې.

د دغه جبهې د ادعا په اړه تر اوسه طالبانو څه نه دي ویلي.

یاده دې وي چې څو ورځې وړاندې د ملګرو ملتونو د افغانستان استازولۍ «یوناما» د یوه راپور په خپرولو سره مقاومت او ازادۍ جبهې د ۲۰۲۴ کال په وروستیو دوو میاشتو کې د هغو بریدونو مسوولې ګڼلي، چې ملکي وګړو ته په کې زیان اوښتی.

یوناما ویلي و، چې د مقاومت جبهې په دوو بریدونو کې یو ملکي کس وژل شوی او ۱۱ نور ټپیان شوي دي.

خو د مقاومت جبهه د خپلو وسله والو له خوا ملکي کسانو ته د مرګژوبلې د اړولو په اړه د یوناما وروستی راپور ردوي او د یادې ادارې راپور ورکوونکي د طالبانو سرچینې بولي.

سرچینې د جمعې په ورځ (سلواغې ۱۹مه) افغانستان انټرنشنل پښتو ته زیاته کړه، چې دغه سړی چې شاوخوا ۵۰ کاله عمر درلود، لومړی یې تریاک اخیستي او وروسته یې د ځان‌ وژنې په نیت خوړلي دي.

د سرچینې په وینا، پېښه د هلمند ولایت د نوزاد ولسوالۍ په «شیرین‌باز» کلي کې شوې، خو د دغه سړي د هویت په تړاو یې نور معلومات نه دي وړاندې کړي.

د سرچینې د معلوماتو پر بنسټ، دغه پوخ عمرلرونکي سړي رواني ناروغي لرله.

سرچینې افغانستان انټرنشنل- پښتو ته منلې چې دا د تېرو څو ورځو پرمهال په هلمند کې د ځان‌ وژنې درېیمه پېښه ده.

د یادونې ده، چې پر هېواد د طالبانو له واکمنېدو وروسته د هېوادوالو په ځانګړې توګه د ښځو او ځوانانو ترمنځ د ځان‌وژنې پېښې ډېرې شوې دي.

دا په داسې حال کې ده چې تېره سې شنبه (دسلواغې ۱۶مه) په خوست کې یوې ځوانې نجلۍ له مدرسې څخه تر فراغت وروسته ځان‌ وژنه کړې وه.