د لانګ وار ژورنال د راپور له مخې عبدالحق ترکستانی د ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ مشر چې د القاعدې د رهبري شورا غړی هم دی او اوس په افغانستان کې مېشت دی، د دې ډلې جنګیالي په سوریه کې رهبري کوي. دا معلومات د ملګرو ملتونو د بندیزونو د څارنې او څېړنیز ملاتړ ډلې لهخوا خپاره شوي.
د ختيځ ترکستان اسلامي غورځنګ جنګیالي د تحریر الشام وسله والې ډلې تر قوماندې لاندې فعالیت کوي.
دغه ډله له القاعدې سره اړیکې لري او د تېر کال په وروستیو کې یې د دمشق کنټرول تر لاسه کړ او حکومت یې جوړ کړ.
د ملګرو ملتونو د څارنې ډلې په خپل تازه ۱۲۶۷ راپور کې چې د «فبرورۍ په ۱۳مه» خپور شو څرګنده کړې چې عبدالحق ترکستانی په کابل کې اوسیږي او د دغې ډلې د سوریې څانګه اداره کوي.
په راپور کې راغلي: «که څه هم د (اي ټي ای ایم) عمومي امیر عبدالحق په کابل کې دی، خو لا هم د دې ډلې د سوریې څانګې بشپړ کنټرول په لاس کې لري.»
دغه راپور (ټي ای پي) د دې ډلې له بل نوم، د ختیځ ترکستان اسلامي تحریک (اي ټي ای ایم) سره هم یاد کړی.
د ملګرو ملتونو یوه غړي هېواد راپور ورکړی چې عبدالحق ترکستانی «په مکرر ډول د جنګیالیو لېږد د افغانستان او منځني ختیځ تر منځ تنظیمموي» خو یو بل هېواد ویلي چې د دې ادعا لپاره شواهد نه شته.
د راپور له مخې د ترکستان اسلام ګوند جنګیالي په سوریه کې د «کایوسیر» تر مشرۍ لاندې فعالیت کوي.
د ملګرو ملتونو د جولای ۲۰۲۴ راپور ویلي وو چې د هغه مرستیالان «زاهد قاري او شیخ طوبی» د ۲۰۲۴ په مارچ میاشت کې د عبدالحق ترکستاني له خوا ټاکل شوي وو.
د ترکستان اسلامي ګوند د سوریې څانګې «ډېر شمېر جنګیالي په سوریه کې ساتلي او اصلي مرکز یې افغانستان دی.»
د دې ډلې جنګیالي په سوریه کې د «۸۰۰ څخه تر ۳۰۰۰» ترمنځ اټکل شوي او د تحریر الشام د نظامي عملیاتو له امله دا شمېر ښایي ډېر شي.
د ترکستان اسلامي ګوند او القاعده اړیکې
د ترکستان اسلامي ګوند د القاعده له کلیدي متحدانو څخه دی او له لسیزو راهیسې یې په افغانستان او سوریه کې له دې شبکې سره همکاري کړې.
دغه ډله له ۲۰۰۱ څخه مخکې د القاعده ترڅنګ جنګېدلې او په ۲۰۱۶ کې یې د ازبکستان اسلامي تحریک د وېش پر مهال د القاعده ملاتړ کړی.
د ټي ای پي جنګیالي د سوریې د جګړې له پیل سره سم د ۲۰۱۱ په لومړیو کې سوریې ته ولاړل او د القاعده سوریایي څانګې جبهه النصره سره یو ځای شول.
دغه ډله د بشارالاسد د رژیم د سقوط لپاره مهمه ګڼل شوې او د تحریر الشام ترڅنګ یې په جګړو کې فعاله ونډه اخیستې چې دا یې په پراخه توګه د خپلو تبلیغاتو برخه کړې ده.
عبدالحق ترکستانی چې د «مایمایتیمینگ مایمایتي» په نوم هم پېژندل کېږي یو پیاوړی جګړه ییز کس بلل کېږي چې د ۲۰۰۳ په وروستیو کې دغه وسله والې ډلې ټي ای پي بنسټګر حسن محسوم له وژل کېدو وروسته یې مشري ترلاسه کړه.
عبدالحق له ۲۰۰۱ مخکې د د ننګرهار پچیراګام ولسوالۍ د تورې بورې په غرونو کې د ټي ای پي د روزنیز کمپ د مدیریت چارې ترسره کولې.
دغه کمپ د اسامه بن لادن تر ملاتړ لاندې و او ابتدایي نظامي روزنه یې ورکوله. د ګوانټنامو یو شمېر زندانیانو عبدالحق ترکستانی د دې کمپ اصلي روزونکی بللی دی.
د د لانګ وار ژورنال په راپور کې زیاته شوې چې د طالبانو له سقوط وروسته عبدالحق ترکستانی د خپلې ډلې د روزنیزو کمپونو د بیا فعالولو لپاره پاکستان ته ولاړ.
عبدالحق ترکستان د القاعده د مشرتابه په ډله کې
د ۲۰۰۵ په کال کې د امریکا د خزانې وزارت اعلان وکړ چې عبدالحق د القاعده د مشورتي شورا غړی شوی.
د امریکا دوه استخباراتي چارواکو لانګ وار ژورنال ته ویلي چې عبدالحق ترکستانی لا هم دا مقام لري.
د ۲۰۰۹ کال په نومبر کې هغه د امریکا د خزانې وزارت لخوا د القاعده اړوند ترهګرو په نوملړ کې شامل شو.
دغه وزارت وویل چې نوموړی د مالي ملاتړ، د جنګیالیو جذب، تبلیغاتو او د ترهګریزو بریدونو د تنظیمولو او ترسره کولو چارې پر مخ وړي.
د ملګرو ملتونو امنیت شورا هم عبدالحق ترکستانی د القاعده د بندیزونو په لېسټ کې شامل کړی.
ویل کېږي عبدالحق دومره مهم و چې د طالبانو د مختلفو ډلو ترمنځ د مخالفتونو پر مهال د منځګړیتوب لپاره وټاکل شو او د القاعده شورا لخوا د نظامي مسایلو استازولي یې هم وکړه.
په ۲۰۱۰زېږدیز کال کې امریکا ګومان کاوه چې عبدالحق ترکستانی یې په پاکستان کې د بې پیلوټه الوتکې په برید کې وژلی؛ خو نوموړی په ۲۰۱۴ کال کې د خپلې وسله والې ډلې په یوه تبلیغاتي ویډیو کې بیا څرګند شو. داسې اټکل کېږي چې هغه په دغه برید کې ټپي شوی و.
د ۲۰۲۲ کال د مئ په میاشت کې عبدالحق ترکستانی د افغانستان د نیولو له امله د طالبانو بریا ونمانځله.
د نوموړي دوامداره حضور په افغانستان کې د طالبانو هغه ادعاوې ننګوي، چې ویل یې افغانستان به د ترهګرو ډلو لپاره په خوندي پټنځای بدل نه شي.
د طالبانو له اسنادو ښکاري چې د بهرنيو چارو وزارت یې د «۱۴۰۳ کال د لیندۍ په درېیمه» نېټه په اسلام اباد کې خپل سفارت ته یو لیک استولی چې د پاکستان له چارواکو سره د دې پیسو د ورکړې په اړه خبرې وکړي.
د اسنادو له مخې، د پاکستان پوځ له ۱۴۰۰ «کال د زمري میاشتې څخه تر ۱۴۰۳ د تلې شپږمې» نېټې پورې د افغانستان له فضا څخه الوتنې کړې دي.
د طالبانو د ټرانسپورټ وزارت وايي، دوی د پاکستان د هرې پوځي الوتنې لپاره ۷۰۰ ډالره ټاکلي دي.
د دې معلوماتو پر بنسټ د طالبانو سفارت په اسلاماباد کې د پاکستان له پوځ غوښتي چې د درې کلونو د الوتنو پیسې ورکړي. خو لا تر اوسه پورې روښانه نه ده چې پاکستاني چارواکو دې غوښتنې ته څه ځواب ویلی دی.
د راپورونو پر بنسټ طالبان لا هم د افغانستان د فضا بشپړ کنټرول په واک کې نه لري نه لري.
د مخکیني جمهوري حکومت له پرځېدو وروسته د افغانستان د هوايي ټرافیکو سېسټم هم له کاره غورځیدلی او کار نه کوي.
طالبانو دا غوښتنه په داسې حال کې کړې چې د نړۍوالو اصولو له مخې دا ډول حسابونه باید هر کال تصفیه شي، خو طالبانو نه دي ویلي، چې ولې یې دا موضوع درې کاله ځنډولې وه.
تر دې وړاندې افغانستان انټرنشنل د طالبانو د افشا شويو اسنادو له مخې راپور ورکړی و چې د دې ډلې د بهرنيو چارو وزارت ادعا کړې وه چې د پاکستان بې پیلوټه الوتکو د ۱۴۰۳ «کال د مرغومي له ۱۴مې تر ۲۱مې» نېټې پورې لږ تر لږه ۱۱ ځله د افغانستان فضا ته داخلې شوې دي.
د راپورونو له مخې دا الوتکې د هلمند، کندهار، ننګرهار او پکتیکا پر فضا ګرځېدلې دي.
لا هم معلومه نه ده چې طالبان د افغانستان د هوايي حریم څومره کنټرول لري.
د طالبانو د دفاع وزارت یوه غړي مخکې ویلي و، چې دوی هڅه کوي د روسیې په مرسته د افغانستان پر فضا کنټرول ترلاسه کړي، خو وروسته دا طالب چارواکی له دندې ګوښه کړل شو.
د طالبانو یاد وزارت د امنیتي همکاریو او سرحدي چارو ریاست د «۱۴۰۳لمریز کال د نهمې میاشتې په ۲۴مه» په اسلام اباد کې خپل سفارت ته لیکلي چې د پاکستان بې پېلوټه الوتکو د افغانستان پر هوایي حریم ګزمې کړي دي.
په یاد مکتوب کې لیکل شوي چې د پاکستان بې پېلوټه څارګرو الوتکو د دوی حریم نقض کړی چې د ننګرهار په پچیر اګام، نازیانو او غني خېلو ولسوالیو سربېره د پکتیا پر ځاځي اریوب ولسوالۍ او د پکتیکا په شکین ولسوالۍ باندې د پاکستان پوځ دغو الوتکو هوايي ګزمې کړي دي.
په یاد مکتوب کې د پاکستان د بې پېلوټه هوایي الوتکو د ګزمو کوردینات هم د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت له لوري په اسلام اباد کې له خپل سفیر سره شریک کړي دي.
همدا راز زیاته شوې چې پاکستاني پوله ساتو ځواکونو او پوځیانو په پکتیکا، پکیتا او کونړ ولایت کې د ډیورنډ کرښې له هغې غاړې پر طالبانو د سپکو او درنو وسلو ډزې هم کړي دي.
طالبانو د دغه بریدونو کوردینات هم له شمېرو سره ثبت کړي او په اسلام اباد کې یې خپل سفیر ته استولي دي.
د مکتوب په پای کې راغلي چې طالبان د پاکستان له هوایي خوځښتونو او دغه ډول بریدونو څخه خورا تنګ ته راغلي او له یاد هېواد سره په جدي توګه خپلې اندېښنې شریکوي.
په مکتوب کې زیاته شوې، که څه هم طالبانو په وار وار په بېلابېلو وختونو کې د دغو هوایي سرغړونو او بریدونو په تړاو پاکستاني لوري ته خبرداری ورکړی، خو په پایله کې یې هېڅ ډول اقدامات نه دي شوي.
د طالبانو بهرنیو چارو وزارت اندېښنه ښودلې چې، د پاکستان حکومت او پوځ یې اړونده شکایتونو ته چندان ارزښت نه دی ورکړی.
طالبانو ګواښ کړی چې د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د پاکستان بریدونه او هوايي سرغړونې پر دغه کرښې تاوتریخوالی لا ډېرولی شي او د دواړو لوریو پر اړیکو هم منفي اغېزې کوي.
د طالب لیکس له لوري په دې افشا شوي سند کې ښکاري چې طالبانو خپل سفیر ته لارښوونه کړې، څو اړونده مسایل د پاکستان حکومت له بېلابېلو ادارو سره شریک کړي. افغانستان انټرنشنل ته په تېرو وختونو کې له کندهار، هلمند او یو شمېر نورو ولایتونو څخه هم د بې پېلوټه الوتکو د ګزمو ویډیوګانې راستول شوې وې؛ خو طالبانو پرې غوږونه کاڼه کړي وو.
د طالبانو د بهرنیو چارو تښتېدلي مرستیال وزیر عباس ستانکزي څه موده وړاندې اندېښنه څرګنده کړې وه چې پاکستان خپل یو شمېر هوایي ډګرونه د امریکا متحده ایالتونو ته په کرایې ورکړي او له هغې ځایه بې پېلوټه الوتکې د افغانستان خاورې ته ننوځي؛ خو پاکستاني لوري د دغو ادعاوو په تړاو څه نه دي ویلي.
کابو دوه میاشتې مخکې بیا د پاکستان جېټ الوتکو د پکتیکا په برمل ولسوالۍ کې هوايي بریدونه وکړل او ادعا یې وکړه چې د «ټي ټي پي» ځینې وسله وال او قوماندانان یې په کې په نښه کړي وو؛ خو طالبانو یې دا ادعا رد کړه او د توند غبرګون په ښودلو سره یې د دغو بریدونو قربانیان عام وزیرستاني کډوال وبلل چې ښځې او ماشومانې هم په کې وې.
د ملګرو ملتونو په ګډون یو شمېر نړۍ والو بنسټونو او د افغانستان د پخواني جمهوري نظام لوړ پوړو چارواکو هم د پاکستان یاد بریدونه وغندل او له نړۍ والو قوانینو یې سرغړونه وبلله.