د ختیځ ترکستان وسله والې ډلې مشر له کابل څخه په سوریه کې خپلو جنګیاليو ته لارښوونې کوي

د طالبانو له اسنادو ښکاري چې د بهرنيو چارو وزارت یې د «۱۴۰۳ کال د لیندۍ په درېیمه» نېټه په اسلام ‌اباد کې خپل سفارت ته یو لیک استولی چې د پاکستان له چارواکو سره د دې پیسو د ورکړې په اړه خبرې وکړي.

100%

د اسنادو له مخې، د پاکستان پوځ له ۱۴۰۰ «کال د زمري میاشتې څخه تر ۱۴۰۳ د تلې شپږمې» نېټې پورې د افغانستان له فضا څخه الوتنې کړې دي.

د طالبانو د ټرانسپورټ وزارت وايي، دوی د پاکستان د هرې پوځي الوتنې لپاره ۷۰۰ ډالره ټاکلي دي.

د دې معلوماتو پر بنسټ د طالبانو سفارت په اسلام‌اباد کې د پاکستان له پوځ غوښتي چې د درې کلونو د الوتنو پیسې ورکړي. خو لا تر اوسه پورې روښانه نه ده چې پاکستاني چارواکو دې غوښتنې ته څه ځواب ویلی دی.

د راپورونو پر بنسټ طالبان لا هم د افغانستان د فضا بشپړ کنټرول په واک کې نه لري نه لري.

د مخکیني جمهوري حکومت له پرځېدو وروسته د افغانستان د هوايي ټرافیکو سېسټم هم له کاره غورځیدلی او کار نه کوي.

طالبانو دا غوښتنه په داسې حال کې کړې چې د نړۍوالو اصولو له مخې دا ډول حسابونه باید هر کال تصفیه شي، خو طالبانو نه‌ دي ویلي، چې ولې یې دا موضوع درې کاله ځنډولې وه.

تر دې وړاندې افغانستان انټرنشنل د طالبانو د افشا شويو اسنادو له مخې راپور ورکړی و چې د دې ډلې د بهرنيو چارو وزارت ادعا کړې وه چې د پاکستان بې‌ پیلوټه الوتکو د ۱۴۰۳ «کال د مرغومي له ۱۴مې تر ۲۱مې» نېټې پورې لږ تر لږه ۱۱ ځله د افغانستان فضا ته داخلې شوې دي.

د راپورونو له مخې دا الوتکې د هلمند، کندهار، ننګرهار او پکتیکا پر فضا ګرځېدلې دي.

لا هم معلومه نه ده چې طالبان د افغانستان د هوايي حریم څومره کنټرول لري.

د طالبانو د دفاع وزارت یوه غړي مخکې ویلي و، چې دوی هڅه کوي د روسیې په مرسته د افغانستان پر فضا کنټرول ترلاسه کړي، خو وروسته دا طالب چارواکی له دندې ګوښه کړل شو.

د طالبانو یاد وزارت د امنیتي همکاریو او سرحدي چارو ریاست د «۱۴۰۳لمریز کال د نهمې میاشتې په ۲۴مه» په اسلام اباد کې خپل سفارت ته لیکلي چې د پاکستان بې پېلوټه الوتکو د افغانستان پر هوایي حریم ګزمې کړي دي.

په یاد مکتوب کې لیکل شوي چې د پاکستان بې پېلوټه څارګرو الوتکو د دوی حریم نقض کړی چې د ننګرهار په پچیر اګام، نازیانو او غني خېلو ولسوالیو سربېره د پکتیا پر ځاځي اریوب ولسوالۍ او د پکتیکا په شکین ولسوالۍ باندې د پاکستان پوځ دغو الوتکو هوايي ګزمې کړي دي.

100%

په یاد مکتوب کې د پاکستان د بې پېلوټه هوایي الوتکو د ګزمو کوردینات هم د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت له لوري په اسلام اباد کې له خپل سفیر سره شریک کړي دي. 

همدا راز زیاته شوې چې پاکستاني پوله ساتو ځواکونو او پوځیانو په پکتیکا، پکیتا او کونړ ولایت کې د ډیورنډ کرښې له هغې غاړې پر طالبانو د سپکو او درنو وسلو ډزې هم کړي دي.

طالبانو د دغه بریدونو کوردینات هم له شمېرو سره ثبت کړي‌ او په اسلام اباد کې یې خپل سفیر ته استولي دي.

د مکتوب په پای کې راغلي چې طالبان د پاکستان له هوایي خوځښتونو او دغه ډول بریدونو څخه خورا تنګ ته راغلي او له یاد هېواد سره په جدي توګه خپلې اندېښنې شریکوي.

په مکتوب کې زیاته شوې، که څه هم طالبانو په وار وار په بېلابېلو وختونو کې د دغو هوایي سرغړونو او بریدونو په تړاو پاکستاني لوري ته خبرداری ورکړی، خو په پایله کې یې هېڅ ډول اقدامات نه دي شوي.

د طالبانو بهرنیو چارو وزارت اندېښنه ښودلې چې، د پاکستان حکومت او پوځ یې اړونده شکایتونو ته چندان ارزښت نه دی ورکړی.

طالبانو ګواښ کړی چې د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د پاکستان بریدونه او هوايي سرغړونې پر دغه کرښې تاوتریخوالی لا ډېرولی شي او د دواړو لوریو پر اړیکو هم منفي اغېزې کوي.

د طالب لیکس له لوري په دې افشا شوي سند کې ښکاري چې طالبانو خپل سفیر ته لارښوونه کړې،‌ څو اړونده مسایل د پاکستان حکومت له بېلابېلو ادارو سره شریک کړي. افغانستان انټرنشنل ته په تېرو وختونو کې له کندهار، هلمند او یو شمېر نورو ولایتونو څخه هم د بې پېلوټه الوتکو د ګزمو ویډیوګانې راستول شوې وې؛ خو طالبانو پرې غوږونه کاڼه کړي وو.

د طالبانو د بهرنیو چارو تښتېدلي مرستیال وزیر عباس ستانکزي څه موده وړاندې اندېښنه څرګنده کړې وه چې پاکستان خپل یو شمېر هوایي ډګرونه د امریکا متحده ایالتونو ته په کرایې ورکړي او له هغې ځایه بې پېلوټه الوتکې د افغانستان خاورې ته ننوځي؛ خو پاکستاني لوري د دغو ادعاوو په تړاو څه نه دي ویلي.

کابو دوه میاشتې مخکې بیا د‌ پاکستان جېټ الوتکو د پکتیکا په برمل ولسوالۍ کې هوايي بریدونه وکړل او ادعا یې وکړه چې د «ټي ټي پي» ځینې وسله وال او قوماندانان یې په کې په نښه کړي وو؛ خو طالبانو یې دا ادعا رد کړه او د توند غبرګون په ښودلو سره یې د دغو بریدونو قربانیان عام وزیرستاني کډوال وبلل چې ښځې او ماشومانې هم په کې وې.

د ملګرو ملتونو په ګډون یو شمېر نړۍ والو بنسټونو او د افغانستان د پخواني جمهوري نظام لوړ پوړو چارواکو هم د پاکستان یاد بریدونه وغندل او له نړۍ والو قوانینو یې سرغړونه وبلله.

طالبانو لا تر اوسه پورې په دې اړه څه نه دي ویلي.

تر اوسه پورې د اوښتو زیانونو په اړه معلومات نه دي ورکړل شوي.

دا په وروستیو ورځو کې په افغانستان کې پرله‌پسې څوومه چاودنه ده.

د جمعې په ورځ د سلواغې په ۲۶مه، د سمنګان ولایت د ایبک ښار په مرکز کې د جوی زندان په جومات کې چاودنه وشوه. طالبانو تایید کړه چې چاودنه د لاسي بم له امله شوې ده.

د پنجشنبې په سهار د سلواغې ۲۵مه، یوه ځانمرګي بریدګر په کابل کې د طالبانو د ښاري پراختیا وزارت مخې ته ځان والوځاوه، چې یو شمېر کسان یې ووژل او ټپیان کړل.

له دې مخکې په کندوز ولایت کې هم یو ځانمرګی برید وشو. د سې شنبې په ورځ، یوه ځانمرګي بریدګر په کندوز کې د کابل بانک ودانۍ مخې ته خپل چاودېدونکي توکي وچول، چیرې چې دولتي کارکوونکي او طالب نظامیان د خپلو معاشونو ترلاسه کولو لپاره په کتارونو کې ولاړ وو.

د دغه برید مسوولیت داعش ډلې په غاړه واخیست.

دا تحلیل د جمعې په ورځ (د فېبرورۍ ۱۴مه) د جسټ‌سېکیورټي ټولنې پر وېب‌پاڼه خپور شوی او زیاتوي چې د ملګرو ملتونو په امنیت شورا کې د امریکا او چین ترمنځ اختلافات ښايي د څواړخیز امنیت په برخه کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د لا ډېرو کړکېچونو نښه وي.

دا ډېپلوماټیک کړکېچ چې د ۲۰۲۴ کال په وروستیو کې پیل شو، واک ته د ټرمپ له رسېدو سره لا ډېر پراخ شوی دی. د دغه تحلیل لیکوال ریچارډ ګوان لیکلي، دا اختلافات د دې پر سر چې کوم هېواد په امنیت شورا کې د افغانستان د پرېکړه‌لیک مسودې د جوړونې مسوول وي، د متحد‌ه‌ایالاتو او چین ترمنځ په یوې لویې ناندرۍ بدل شوی دی.

د امنیت شورا هر غړی چې مشري یې پر غاړه وي، د پرېکړه‌لیک مسوده جوړوي. دا موضوع ځکه مهمه ده چې د مسودې لیکوال کولای شي په دې مسوده کې ځانګړي سیاسي-قانوني مفاهیم وکاروي. راپورونه وايي چې دغو اختلافاتو د ملګرو ملتونو په امنیت شورا کې د دې مسودې او نورو پرانیستو دوسیو د تصویب مخه نیولې او د پرېکړو کولو بهیر یې پېچلی کړی دی.

چین څو بېلابېل دلیلونه لري چې د افغانستان موضوع او په دغه هېواد کې د ملګرو ملتونو پر ماموریت (یوناما) تمرکز وکړي. داسې انګېرل کېږي چې چین په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د حضور دوام ته لېوالتیا لري ځکه چې دا د دغه هېواد له ګټو سره سم دی.

بیجېنګ له یوې خوا افغانستان ته د ترهګرۍ لپاره د بالقوه پټن‌ځای په سترګه ګوري، او له بلې خوا یې د دغه هېواد طبیعي سرچینو ته سترګې نیولې دي. په دغه مطلب کې ټینګار شوی چې په تېرو دوو اونیو کې له هغه وخت راهیسې چین او پاکستان د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د یوه کلن ماموریت «یوناما» د غځېدو د پرېکړه‌لیک مسوده وړاندې کړه، دا اختلافات ډېر شوي دي.

د ۲۰۲۲ کال په مارچ کې کله، چې د یوناما او د روسیې له لوري د اوکراین د اشغال د راتلونکي په تړاو په موازي ډول بحثونه روان وو، د چین استازي په چټکۍ سره له خپل روسي سیال څخه غوښتي چې دواړه مسلې ګډوډې نه کړي او د افغانستان په تړاو له خپل ویټو ځواک څخه کار واخلي. له هغه وخت راهیسې، چین له طالبانو سره ښې اړیکې پاللي دي. چین کولای شول د مسودې جوړونکي په توګه له خپل دریځ څخه له طالبانو سره د نړۍ د اړیکو د عادي کولو لپاره کار واخلي؛ هغه اقدام چې خامخا به د بشري حقونو ملاتړو بنسټونو له مخالفت سره مخ کېږي.

دونالډ ټرمپ چې د اونۍ پای کې خپل استوګنځای کې چې فلوریډا کې دی د خبریالانو پر وړاندې د لنډې مودې لپاره راڅرګند شو خو د خبریالانو د پوښتنو له ځوابولو یې ډډه وکړه.

د افغانستان انټرنشنل خبريال عارف يعقوبي د امریکا له ولسمشر ډونالډ ټرمپ څخه د ايران په تړاو د سپينې ماڼۍ د پرېکړې په اړه پوښتلي دي. هغه د دې پوښتنې او د افغانستان په تړاو او د نورو پوښتنو له ځوابولو ډډه وکړه.