طالبانو په کندهار کې د ملا یعقوب په مشرۍ او د سراج‌‌الدین حقاني په نه شتون کې غونډه وکړه

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت مرستیال ویاند حافظ ضیاء احمد تکل پر اېکس کاږلي چې امیر خان متقي قیس بن محمد الیوسف سره په پلازمېنه مسقط کې وکتل او د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ، پانګونې او ټرانزیټ پر لارو چارو خبرې شوي.

‏تکل پر اېکس کاږلي: «په دې ناسته کې دواړو لوریو د افغانستان او عمان ترمنځ د سوداګریزو پلاوو او خصوصي سکټورنو ترمنځ پر تبادلې هوکړه وکړه.»

هغه زیاته کړه: «دواړو لوریو د افغانستان او عمان تر منځ د صادراتو او وارداتو پر پراختیا، د کرنې او د خوړو مصونیت سربېره پر سوداګریزي راکړه ورکړې او ټرانسپورټ هم د نظر تبادله وکړه او هوکړه وشوه چې گډ کاري ټیمونه او سکتوري ادارې به د یادو برخو تخنیکي خبرې پيلوي.»

تر دې وړاندې امیر خان متقي د عمان په پلازمېنه مسقط کې د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزیر بدر بن حمد البوسعيدي سره په لیدنه کې په دوه اړخیزه اړیکو ټینګار کړی وو او ویلي یې وو، چې په افغاانستان کې د عماني سوداګرو لپاره د پانګونې ښه فرصت دی.

دا په داسې حال کې ده، چې تر دې وړاندې د عمان د سوداګرۍ او پانګونې خونې مرستیال کابل ته په خپل سفر کې د صنعت او سوداګرۍ، کانونو او پټرولیم له سرپرست وزیرانو او د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې له غړو سره په کتنه کې د کانونو او د نړۍوالو لابراتوارونو د جوړېدو په برخه کې د دغه هېواد د سوداګرو د لېوالتیا په تړاو خبرې کړې دي.

‏یاده دې وي، چې د عمان شاهي دولت که څه هم د طالبانو حکومت په رسمیت نه پېژني، خو د رسمیت نه پېژندو سربېره یې په ۱۴۰۳ کال د وږي په ۲۷ مه د دغه هېواد په پلازمېنه مسقط کې د افغانستان سفارت د طالبانو استازي ته وسپاره.

په دې وروستیو کې یوشمېر دولتي کارکوونکو افغانستان انټرنشنل ته د پیغامونو په استولو سره له دې شکایت کړی چې طالبان یې معاش نه ورکوي. دغه کارکوونکي وايي چې د دوی ژوند معاش پورې تړلی او د معاش دوه میاشتني ځنډ له جدي اقتصادي ستونزو سره مخ کړي دي.

یوه دولتي کارکوونکي په پیغام کې لیکلي چې له دوو میاشتو راهیسې یې معاش نه دی ترلاسه کړی چې ژوند یې له جدي اقتصادي ستونزو سره مخ دی. هغه ویلي چې اوس‌مهال د کور کرایه، د برق بل او د ورځنیو اړتیاوو لګښت نه شي برابرولی.

بل‌خوا، د یوې دولتي ادارې یوې ښځینه کارکوونکې افغانستان انټرنشنل ته په غږیز پیغام کې ویلي چې له دوو میاشتو راهیسې یې معاش نه دی اخیستی. نوموړې زیاتوي چې د روژې میاشت د راتګ او د نوي کال د نږدې کېدو له امله لګښتونه زیات شوي، خو د دې لګښتونو د برابرولو لپاره هېڅ عاید نه لري.

که څه هم طالبان د دولتي ادارو ډېری ښځینه کارکوونکې له کاره منع کړي او یوازې د میاشتې۵۰۰۰ افغانۍ معاش ورکوي، خو لا هم یوشمېر ښځې ښځینه ښوونځیو کې د ښوونکو، روغتیايي متخصصینو او ځینو اړینو برخو کې کار کوي.

دا لومړی ځل نه دی چې دولتي کارکوونکي د طالبانو له لوري د معاش نه ورکولو له امله شکایت کوي. کندهار کې د طالبانو د معارف ریاست یوې سرچینې د کب په ۱۴مه ویلي و چې د ۶۰۰۰ څخه د زیاتو ښوونکو معاش نږدې درې میاشتې نه دی ورکړل شوی. په کندهار کې ښوونکو ویلي چې طالبانو د معاش د ورکړې د بیا بیا ژمنو سربېره، تر اوسه یې معاش نه دی اجرا کړی.

یوشمېر دولتي کارکوونکو د دلوې په میاشت کې، له هغه وروسته چې د امریکا له لوري بهرنۍ مرستې وځنډول شوې ویلي وو، چې طالبانو دوی ته ویلي و چې معاشونه یې د درېیو میاشتو لپاره وځنډیدل.خو د طالبانو ویاند هغه مهال ویلي و چې د دولتي کارکوونکو پاتې معاش به په تدریجي ډول او په نوبت ترسره کېږي.

حنیف اتمر د پنجشنبې په ورځ پر ایکس پاڼه لیکلي، چې د لويې جرګې په جوړېدو سره طالبان د ملي او نړيوال مشروعیت ترلاسه کولو هڅه کوي.

اتمر وایي، د دې ډلې له واکمنېدو وروسته د طالبانو نظام ملي او نړیوال مشروعیت نه لري او خپلمنځي جنجالونو یې د مشر مشروعیت هم ننګولی دی. نوموړي د لويې جرګې جوړول د هېواد سیاسي دود ته درناوی بللی.

د اتمر په خبره، طالبان باید د مشروعیت ترلاسه کولو لپاره د افغانانو حقونو او ازاديو ته درناوی وکړي او د هېواد ساتنې لپاره رښتیني اقدامات تر سره کړي.

اتمر وايي، په جرګه کې باید ټولې خواوې ګدون ولري او موخه یې د نظام قانوني کول وي.

هغه لیکلي: «د هیواد سیاسي نظام ته د مشروعیت ورکولو لپاره لویه جرګه باید مشروع وي او د افغانستان د خلکو د رښتینو استازو په ګډون د نارینه وو، ښځو، سیاسي او مدني حرکتونو استازي پکې ګډون ولري. په تېرو سلو کلونو کې د لویې جرګې تر ټولو مهم ماموریت د نظام مشروعیت وي.»

محمد حنیف اتمر وايي، خلکو د مشر د مشروعيت لپاره د ازادو، عادلانه او ملي ټاکنو لاره غوره ده کړې او باید دا حق ور څخه وانخیستل شي.

دغه څرګندونې وروسته له هغه کېږي، چې افغانستان انټرنشنل (د کب پر ۱۶مه) د سرچینو په حواله رپوټ ورکړ چې د طالبانو مشر ملا هبت الله اخوندزاده د خپل حکومت او «امارتي نظام» د مشروعیت او له سرپرست حالته د راوتلو لپاره لویه جرګه راغواړي.

اشرف غني د خپلو پاډکاسټونو په لړ کې د پنجشنبې په ورځ په یوه پاډکاسټ کې وویل، « زه ټینګ په دې باور یم چې افغانان اوس پخپله د برېښنا د تولید په څېر لویو پروژو د پلي کولو مسلکي او مالي وړتیا او له نړۍ سره د همکارۍ ژبه لري، خو دا کارونه بې سیاسي مشروعیته ناشوني دي».

هغه د وچکالۍ صورت کې د ایران د اوبو غوښتنې بې ځایه او بې دلیله وبللې.

اشرف غني زیاته کړه، « په ګډو سیندونو باندې باید څیړنې وشي. له دلیل او منطق پرته بې ځایه نیوکې کیږي، افغانستان د وچکالۍ په صورت کې چې اوبه نه لري، نو څنګه اوبه ور کړي».

نوموړی ټینګار کوي، چې اوبه موجودې وي او ایران ته خپله کچه اوبه رسیږي افغانستان ترې هرډول استفاده کولای شي او د هر ډول بند جوړولو حق لري.

مخکینی ولسمشر وايي، د اوبو اوضاع باید په ټوله کې پلانګذاري شي او که یو کس یواړخیز بندونه جوړوي باید د انډولیزو اصولو له مخې تاوان ور کړي.

اشرف غني د برېښنا بندونو د سترو پروژو په اړه وايي، نړۍ چې ددغسې پروژو پلیتابه ته پاملرنه وښوده، شخصي سلیقې او د ځانځانۍ ښامار یې پر وړاندې خنډ شو.

هغه دا نه ده روښانه کړې، چې د چا شخصي سلیقې ددغسې پروژو د پلیتابه پر وړاندې خنډ شوې.

مخکیني ولسمشر په دغه پاډکاسټ کې د افغانستان پر نورو اقتصادي مسایلو، په ځانګړې توګه د برېښنا د پروژو په تړاو خبرې کړې دي.

د اوبو او انرژۍ وزارت ویلي، چې په دې لیدنه کې په افغانستان کې د اوبو او انرژي د پراختیايي پروژو د پلي کولو په اړه خبرې شوې.

د طالبانو د اوبو او انرژۍ وزارت په کابل کې د ایران د سفیر له قوله لیکلي، چې ایران هوډ لري له افغانستان سره د اوبو او انرژي د پراختیايي پروژو د پليتابه په برخه کې همکاري وکړي.

په دې لیدنه کې د طالبانو د اوبو او انرژۍ وزیر او د ایران د استازي ترمنځ د اوبو او وچکالیو په اړه هم خبرې شوې دي.

له طالبانو سره د اوبو او انرژۍ په پراختیايي پروژو کې د ایران د همکارۍ خبر په داسې حال کې ورکول کیږي، چې تاره ایراني چارواکو دغه هېواد ته د هلمند د اوبو د ورتګ په اړه څرګندونې کړې دي.