اېټالیا په افغانستان کې د کډوالو نړۍوال سازمان سره ۳ نیم مېلیونه یورو مرسته وکړه

د هالي روډ په نامه یوې سکاټلنډۍ رسنۍ لیکلي، زهرا چې اصلاً د بامیانو ولایت ده او د هزاره قوم سره تړاو لري؛ هیله لري چې یوه ورځ د زړه جراحه شي.

هغې په کابل کې د طالبانو تر بیا واکمنیدو پورې زده‌کړې کولې؛ خو د دغه ډلې له لوري د ښوونخیو او پوهنتونونو د بندیزونو له کبله ترې زده‌کړې پاتې شوې وې.

هغه وایي، د طالبانو له لوري دغه ډول سخت محدودیتونه هغو خلکو ته هم خورا حیرانوونکي وو چې د دغه ډلې تر واکمنۍ لاندې یې تېر ځل هم ژوند کړی و.

د لېنډا نورګرو بنسټ د برېټانیایې او سکاټلنډ حکومتونو په مرسته دغو نجونو سره له خپل هېواده د وتلو په برخه کې مرسته کړې ده او اوس په بېلابېلو پوهنتونونو کې زده‌کړې کوي.

د زده‌کړو د سېسټم د توپیر له امله، دوی اړې شوې چې خپلې طبي زده‌کړې له سره پیل کړي او ځینې نجونې مجبورې شوې چې خپلو کورنیو، وروڼو، خویندو او ان خپل د ژوند له شریکانو څخه هم په بېلتانه کې ژوند وکړي.

که څه هم د لېنډا نورګرو بنسټ دغه پروګرام اوس پای ته رسېدلی؛ خو د بنسټ مشر جان نورګرو ویلي، نور داسې کوم پلان نه لري چې له مخې یې افغان زده‌کړیالانې سکاټلنډ ته راولي.

هغه زیاته کړې، له افغان نجونو سره هر مرسته کوونکي ته لازمې مشورې ورکولای شي.

په همدې حال کې زهرا هیله لري، چې نړۍواله ټولنه طالبان تر فشار لاندې وساتي.

هغې وویل:« مېلیونونه نجونې له زده‌کړو محرومې دي؛ که طالبان تر فشار لاندې رانشي، د دې نجونو راتلونکی به خراب شي».

د افغانستان د پارلمان پخوانۍ غړې فوزیه کوفي هم د سکاټلنډ پارلمان غونډه کې له نړۍوالو وغوښتل، چې افغان نجونو ته د زده‌کړو زمینه برابره کړي.

د سکاټلنډ لومړی وزیر جان سویني هم دغه افغان نجونې وستایلې او ویې ویل:« زده‌کړې په نړۍ کې د ازادۍ لپاره تر ټولو پیاوړې وسیله ده او زه ویاړم، چې د سکاټلنډ پوهنتونونو او د برېټانیا حکومت په همکارۍ دغه نجونې د بریالیتوب خوا ته روانې دي».

که څه هم د لېنډا نورګرو بنسټ نوی پلان نلري؛ خو جان نورګرو ټینګار وکړ چې دا مهمه ده چې برېټانیا او سکاټلنډ طالبان تر فشار لاندې وساتي، تر څو د افغان ښځو او نجونو حقونه له پامه ونه غورځول شي.

زهرا د زده‌کړو تر څنګ خپلو پخوانیو ټولګیوالو ته چې په افغانستان کې پاتې دي په انلاین توګه د انګلیسي ژبې درسونه ورکوي.

هغه وايي: «تر څو چې افغان نجونې او ښځې ازادې نشي، زه غلې نه شم پاتې کېدای.»

راپور کې راغلي، نږدې ۲۰۰زره افغانان چې له امریکایي ځواکونو سره یې د ترهګرۍ ضد جګړه کې اوږه په اوږه ونډه اخیستې وه؛ اوس له جدي ګواښونو او ننګوونو سره مخ دي.

د ټرمپ د پرېکړې له امله د دغو افغان وګړو د پناه غوښتنې قضیې د نامعلوم برخلیک سره مخامخ شوي دي.

د راپور پر بنسټ ډېری افغانان چې د تېرو شلو کلونو په ترڅ کې یې د ژباړونکو، پوځي مشاورینو او د امریکا له لوري له تمویل کېدونکو بېلابېلو ادارو سره دندې کړې وې، سره له دې چې د کډوالۍ قضیې یې امریکا ته د تګ لپاره منل شوې وې؛ خو د دغه پروګرام د ځنډېدو له کبله ورته د طالبانو ګواښ لا ډېر شوی دی.

د امریکا دغه پخواني متحدین اوس اندېښمن دي، چې ښايي نور ورته یاد هېواد ته د ورتګ اجازه ورنکړل شي.

د امریکا هغه افغان متحدین چې اوس په ګاونډي هېواد پاکستان کې مېشت دي د یاد هېواد حکومت پرې فشارونه زیات کړي، زرګونه یې نیولي او زرګونه یې بېرته خپل هېواد ته شړلي دي.

نیوز برېک کاږي، چې په پاکستان کې د دغو افغانانو وضعیت خورا ترېنګلی دی او وېره شته که بېرته خپل هېواد ته واېستل شي؛ نو ښايي د طالبانو له لوري د مستقیمو ګواښونو سره مخ شي.

همدا راز هغه کورنۍ چې د ۲۰۲۱ په اګسټ کې د تخلیې پر مهال امریکا ته وړل شوې وې؛ اوس په تمه دي چې په پاکستان او افغانستان کې یې د کورنیو پاتې غړي ورسره امریکا کې یو ځای شي.

ویل کېږي، په پاکستان کې د امریکا د کډوالۍ بهیر P1,P2,SIV په تمه د ناستو افغانانو شمېر نږدې ۲۵زره کسانو ته رسېږي چې اوس د پولیسو له لوري د نیول کېدو له ګواښ سره مخ دي.

د پاکستان حکومت دغو کډوالو ته خبرداری ورکړی، چې د مارچ میاشتې تر وروستۍ نېټې دې له اسلام اباد او راولپنډۍ ښارونو ووځي.

د پاکستان حکومت همدا راز ګواښ کړی که په دغو کډوالو کې څوک د استوګنې قانوني اسناد ونلري؛ نو بېرته به یې افغانستان ته ولېږي.

د بشري حقونو فعالان په دې باور دي، چې د امریکا له لوري د بیا مېشتېدنې پروګرام ځنډول د خپلو کړو ژمنو څخه سرغړونه ده.

کارپوهان ټینګار کوي، چې د ترهګرۍ ضد افغان متحدینو امریکایانو ته خپل ژوند له ګواښ سره مخ کړی و؛ خو اوس داسې ګڼي چې امریکا په لوی لاس د طالبانو پنجو ته پرېښې دي.

د پناه غوښتونکو د حقونو مدافعین غوښتنه کوي، چې د افغان پناه غوښتونکو د منلو پروسه باید ژر تر ژره بېرته پیل شي او امریکا باید خپلې ژمنې پوره کړي؛ ترڅو دغه کسان او د هغوی کورنۍ په خوندي توګه ولېږدول شي.

د تورخم دروازه د تېرې (فبرورۍ له ۲۱مې نېټې) راهیسې تړلې ده، چې لامل یې پر ډیورنډ کرښه د دواړو هېوادونو ترمنځ د نوو تاسیساتو پر سر اختلافات ښودل شوي دي.
د خوړو نړۍوال پرواګرام د فبرورۍ میاشتې په خپور شوي راپور کې ویلي، چې دغه لارۍ په خوراکي توکو او نورو سوداګریزو او بشري مرستو بار دي.

بشري مرستې

د خوړو نړۍوال پروګرام وایي، چې په تېرې فبرورۍ میاشت کې یې له شاوخوا ۷.۵ مېلیونه خلکو سره مرسته کړې ده.
په دغه راپور کې راغلي، چې د خوړو نړۍوال پروګرام تېره میاشت په افغانستان کې ۶ مېلیونه خلکو ته ژمنۍ د ژوند ژغورنې بېړنۍ خوراکي مرستې هم رسولې دي.
د دغه پروګرام په وینا، په ۲۰۲۵کال کې شاوخوا ۲۲.۹ مېلیونه خلک بشري مرستو ته اړتیا لري.
راپور کاږي، چې په تېره میاشت کې درنو ورښتونو او سېلابونو د افغانستان سوېلي او لوېدیځ ولایتونو اغېزمن کړل چې په پایله کې یې د ښځو او ماشومانو په ګډون شاوخوا ۳۰ تنه مړه او ټپیان شول.
د راپور له مخې، په دغو ولایتونو کې د بشري مرستو اړمنو کسانو د شمېر معلومولو لپاره ارزونې روانې دي.

د خوړو نړۍوال پروګرام وړاندې کاږي، چې د پاکستان حکومت د افغان کډوالو د نیولو او اېستلو نوې څپه پیل کړې ده چې له مخې به یې په دغه هېواد کې مېشت ۸۰۰زره د اې سي سي کارت لرونکي افغان کډوال اغېزمن کړي.

راپور زیاتوي، چې نږدې یو مېلیون افغانان د ۲۰۲۳کال اکتوبر راهیسې بېرته خپل هېواد ته ستانه شوي دي.

ورځپاڼه زیاتوي، طالبانو چې یو وخت یې د پاکستان پراخ ملاتړ لاره؛ اوس په پراخه کچه د «ټي‌ټي‌پي» ملاتړ کوي او هڅه یې دا ده، چې د دوی په څېر په یاد هېواد کې هم د «پاکستان اسلامي امارت» تر نامه لاندې حکومت رامنځته کړي.

راپور کاږي، د ایران حکومت په داسې حال کې طالبانو ته مشروعیت ورکړی چې یاده ډله په ښکاره توګه د «ټي‌ټي‌پي» ملاتړ کوي او یاده ډله غواړي په پاکستان کې د «اسلامي امارت» تر چتر لاندې حکومت رامنځته کړي.

د جمهوري اسلامي ورځپاڼې په باور «ټي‌ټي‌پي» هڅه کوي په پاکستان کې داسې حکومت رامنځته کړي چې د اسلامي شریعت سختدریځه تفسیر پر بنسټ ولاړ وي. دې حالت نه یوازې د پاکستان دننه امنیت ته تاوان رسولی؛ بلکې د ټولې سیمې ټیکاو یې هم له ګواښ سره مخ کړی دی.

ورځپاڼه زیاتوي، ایران هم د طالبانو له لوري له زیاتېدونکو ګواښونو سره مخ دی.

د راپور له مخې ډېر شمېر افغانان ایران ته داخل شوي، چې ځینې یې له وسلو او مهماتو سره له پولې ور اوښتي او ادعا کېږي چې د ایران ضد دریځونه لري.

په سرمقاله کې د ایران سمنان ولایت په یوه وروستۍ پېښه کې د یوه افغان کاريګر له‌خوا د یوه ایراني هټۍوال د وژل کېدو یادونه شوې.

جمهوري اسلامي ورځپاڼې زیاته کړې، چې د افغان کډوالو په منځ کې د وسله‌والو او افراطي کسانو حضور په دغه هېواد کې امنیتي اندېښنې لا زیاتې کړې دي.

د ورځپاڼې له مخې، اوس‌مهال د ایران څه باندې لس سلنه نفوس افغان کډوال جوړوي چې دا سلنه د ملګرو ملتونو د ثبت شویو کډوالو پرتله درې سلنه لوړه ده.

د ایران دننه کارپوهان په دې باور دي، چې د دوی حکومت د امنیتي او کډوالۍ ستونزو په حل کې پاتې راغلی.

ورځپاڼې خبرداری ورکړی، که دغه ګواښونه جدي ونه نیول شي؛ نو پایلې به‌ یې نه یوازې افغانستان او پاکستان ته محدودې پاتې شي، بلکې د سیمو ټولو هېوادونو په ګډون به ایران هم له ستر امنیتي ناورین سره مخ کړي.

یاده ورځپاڼه همدا راز کاږي، هند لا تر اوسه پورې هم په دې نه دي قانع چې طالبان په رسمیت وپېژني؛ ځکه دوی باور لري چې افغانستان کې اوس هم «۲۵ ترهګرې ډلې» فعالې دي.

یادې رسنۍ ویلي، چې په پاکستان کې د «ټي‌ټي‌پي»، د پلوڅ بېلتون پالو، داعش خراسان څانګې او د افغان طالبانو غیر مستقیم نفوذ په یاد هېواد کې وسله‌والې شخړې زیاتې کړې دي.

که څه هم یادې ډلې جلا جلا موخې لري؛ خو په ګډه یې د پاکستان امنیت، اقتصاد او واکمني له ګواښ سره مخ کړې ده.

د نړۍوال ترهګرۍ شاخص د راپور له مخې، په ۲۰۲۴ کال کې په پاکستان کې د ترهګریزو بریدونو له امله مرګ ‌ژوبله ۴۵ سلنه زیاته شوې ده.

د ۲۰۲۳ کال پرتله چې ۷۴۸ کسان وژل شوي وو، دغه شمېره په ۲۰۲۴ کال کې ۱۰۸۱ کسانو ته رسېدلې ده.

د افغان طالبانو رول؛ ټي‌ټي‌پي ته خوندي پناه ځایونه ورکول

د ټاېمز اف اېنډیا د مقالې له مخې، که څه هم افغان طالبان په مستقیم ډول پاکستان نه په نښه کوي؛ خو د پاکستاني طالبانو له تحریک سره د مالي او لوژستیکي ملاتړ تورونه پرې لګول شوي دي.

دغه وسله‌واله ډله چې له ۲۰۲۱ کال وروسته د طالبانو له واکمنۍ راهیسې زړوره شوې، په پاکستان کې یې خپل بریدونه چټک او پراخ کړي دي.

ډیورنډ کرښه د «ټي‌ټي‌پي» جنګیالیو لپاره لوژستیکي مرکز ګرځېدلې.

د ملګرو ملتونو یوه وروستۍ څېړنه چې د ۲۰۲۵ کال د فبرورۍ میاشتې کې خپره شوې، ښيي چې افغان طالبانو «ټي‌ټي‌پي» ته اجازه ورکړې چې په کونړ او ننګرهار کې خپل روزنیز کمپونه پرانیزي. همدا لامل دی، چې دغه ډله نه یوازې بیا تنظیم شوې؛ بلکې خپل مرګوني بریدونه یې هم زیات کړي دي.

د وسله‌والو ډلو همکاري؛ پاکستان ته څو اړخیز ګواښ

د هندي رسنۍ مقاله زیاتوي، اوس داسې ښکاري چې څلور وسله‌والې ډلې سره له دې چې جلا کار کوي؛ خو د پاکستان د امنیتي کمزورۍ له فرصته په ګټې اخیستو سره یې غیرمستقیمه همغږي رامنځته کړې او خپلو بریدونو ته یې زور ورکړی دی.

د پاکستاني طالبانو تحریک: په ۲۰۲۴ کال کې دغه ډله د ۵۵۸ کسانو د وژلو مسووله بلل شوې او ټولټال یې د ۴۸۲ بریدونه کړي دي.

دغه بریدونه چې له ۲۰۱۱ کال راهیسې تر ټولو لوړ شمېر دی، اکثره په خیبر پښتونخوا او د ډیورنډ کرښې ته څېرمه سیمو کې شوي.

د «ټي ټي پي» جنګیالي له افغانستانه په ازاده توګه پاکستان ته راوړي او چریکي بریدونه کوي.

د بلوچستان ازادۍ پوځ: دغه ډله د پاکستان د دولتي تاسیساتو، امنیتي ځواکونو او د چین-پاکستان اقتصادي دهلیز پروژو ته زیان رسوي.

د بلوچستان په یوه اورګاډي وروستی برید او د جنورۍ په میاشت کې په کوټه کې ځانمرګي برید چې ۲۵ کسان پکې ووژل شول؛ دا ثابته کړې چې بلوڅ بېلتون پاله ډله د پاکستان اقتصادي ګټو ته تاوان رسوي.

داعش خراسان څانګه: داعش خراسان هم خپل حضور په پاکستان کې پراخ کړی دی.

دغه ډله، چې د فرقه‌يي بریدونو لپاره بدنامه ده؛ (د فبرورۍ په ۲۸مه) یې د خیبر پښتونخوا په یوه دیني مدرسه کې ځانمرګی برید وکړ، چې ۶ کسان پکې ووژل شول او په وژل شویو کې د طالبانو ملاتړی یو مشهور دیني عالم مولانا حامد الحق هم شامل و.

افغان طالبان: که څه هم افغان طالبان په مستقیم ډول پاکستان ته ګواښ نه کوي؛ خو له «ټي‌ټي‌پي» سره یې ملاتړ، د پاکستان امنیتي ستونزه لا پېچلې کړې ده.

اسلام‌اباد څو ځله له کابل غوښتي، چې د یادې وسله ‌الې ډلې پر پټنځایونو عملیات وکړي؛ خو دغه غوښتنې تر اوسه بې‌ځوابه پاتې دي، چې د دواړو هېوادونو اړیکې یې نورې هم ترینګلې کړې دي.

ټاېمز اف اېنډیا خبرداری ورکړی، که پاکستان د ترهګرۍ ضد ژوره تګلاره غوره نه کړي؛ نو دا به له سختې بې ثباتۍ، اقتصادي کړکېچ او ان د ټوټه کېدو له ګواښ سره مخ شي.

په مقاله کې خبرداری ورکړل شوی، که دغه سناریو رامنځته شي؛ نو د پاکستان او سیمې په ګډون د نړۍ امنیت ته جدی ګواښونه پېښولای شي.