ریچارډ بینېټ په نړیوالو سیالیو کې د افغان ښځینه فوټبالرانو ګډون غواړي

په کابل کې د یوناما دفتر د چهارشنبې په ورځ په افغانستان کې د نجونو پر وړاندي د زده کړو د بندیزونو اړوند د خواشینۍ په يوه اعلامیه کې ویلي، چې د طالبانو دغه کړنې د نجونو ترڅنګ د هېواد راتلونکې سوکالۍ ته هم زيان اړوي.

په خبرپاڼه کې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د سرمنشي ځانګړې استازې او د یوناما مشرې روزا اوتنبایوا له قوله ویل شوي: «په افغانستان کې نوی ښوونيز کال پيل شو خو بیا هم په ټولګيو کې د نجونو له څرګند او زیان رسوونکي نشوالي سره. دا کړنه نه یوازې د دوی راتلونکی زيانمنوي بلکې د ټولو افغانانو سولې او سوکالۍ ته هم زيان رسوي.»

د یوناما مشرې ناهيلې وښوده، چې طالبان د یوې جګړه ځپلې ټولنې غوښتنې له پامه غورځوي.

هغې د همدې بنديزونو د لرې کېدو غوښتنه وکړه.

روزا اوتنبایوا له نړيوالې ټولنې څخه د افغانستان د لرې کېدو یو لامل پر زده کړو د طالبانو همدا بندیزونه یاد کړي دي.

«دا بندیزونه یو له هغو اصلي دلایلو دي، چې افغانستان يې په دوامداره توګه له نړيوالې ټولنې څخه د انزوا لور ته وړی دی.»

هغې له مرستندویه ټولنو څخه غوښتنه وکړه، چې د پوهې په برخه کې د افغان خلکو ملاتړ وکړي.

انډیپنډنټ ورځپاڼه وايي، تیره اونۍ خلیلزاد د امریکايي زنداني د خوشي کېدو په پلاوي کې کابل کې و او د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت له چارواکو سره یې ولیدل او بیا یې تر واشنګټن پورې د امریکايي زنداني ملګرتیا وکړه.

خلیلزاد وروسته په ټویټر کې د ګلیزمن خوشي کیدل تایید کړل او دا یې «ښه ورځ» وبلله.

کارپوهان چې د افغانستان حالت څاري وایي، د ټرمپ حکومت کیدای شي یو ځل بیا زلمی خلیلزاد ته مخه کړي څو له طالبانو سره اړیکې ونیسي، په ځانګړې توګه په کابل کې د امریکا سفارت د بیا پرانېستل کېدو د احتمال په برخه کې چې دا به د طالبانو لپاره لوی بری وي.

د «اوږده جګړه» لیکوال ډیویډ لوین انډیپنډنټ ته وویل، داسې اوازې شته چې ټرمپ ښايي هغه کابل ته د بشپړ استازي په توګه واستوي. نوموړی وايي، « په ۲۰۱۹ کال کې هغه خورا سخت وضعیت درلود ځکه ټرمپ غوښتل جګړه پای ته ورسوي. دا لکه اوس یې چې امریکایان له پوتین سره کوي، دوی په دې برخه کې اصلي لوبغاړي، افغانان، څنګ ته کوي».

لوین وايي: « ډونالډ ټرمپ په اصل کې له دې خوښ او ځیر دی چې څنګه خلیلزاد د دوی مرکچي و او دا احساس یې رامینځته کړ چې هغه کولای شي د امریکایانو په استازیتوب د واشنګټن د اوپراتور په توګه له طالبانو سره وغږیږي». خو لوین وايي، چې که د ټرمپ اداره اوس هم د خلیلزاد مشورې ته غوږ نیسي، دده په باور، «تېروتنه کوي».

د بایډن حکومت یو شمیر چارواکي د خلیلزاد په منځګړتوب ددوحې پر رامنځته شوي تړون تور پورې کوي چې د دوی لاسونه یې تړلي وو او کله چې د وتلو د چټکتیا خبره راغله، طالبانو په چټکۍ سره د هېواد کنټرول ترلاسه کړ.

خو خلیلزاد څو ځله د دوحې په خبرو کې له خپل رول نه دفاع کړې ده.

د لغمان د طالبانو امنیه قوماندانۍ زياتوي، چې دغه پېښه نن چارشنبه ماسپښين مهال شوې او ترافیک پر وخت سيمې ته رسېدلي دي.

د دوی په خبره، ټپيان یې د تداوۍ لپاره د ننګرهار روغتون ته انتقال کړي او روغتيايي حالت یې د اندېښنې وړ دی.

د غزني د طالبانو امنیه قوماندانۍ بیا په یوه جلا خبر کې ویلي، چې تېره ورځ ناوخته د کابل – کندهار پر لويه لار په قره باغ ولسوالۍ کې د دوو موټرو د ټکر له کبله یو تن مړ او شپږ نور ټپيان شوي دي.

طالبانو ويلي، چې ټپيان يې د تداوۍ لپاره د غزني روغتون ته لېږدولي.

طالبانو د دواړو پېښو لامل بې احتیاطي بللې.

د افغانستان د حکومت دغه پخواني چارواکي د امریکايي وسلو د بېرته ترلاسه کولو په اړه وویل:« زه نه پوهیږم چې دا هسې خبرې او شعارونه دي او که د پردې تر شا به ریښتنی اقدام وي.»

امرالله صالح زیاته کړه چې د ډونالډ ټرمپ لپاره له افغانستان نه د وسلو اېستلو شمېر مهم نه دی، خو دا غوښتنه کېدای شي یو سمبولیک اقدام وي څو پر طالبانو فشار راوړي چې د واشنګټن تابع اوسي.

هغه وويل:«هغه (ټرمپ) غواړي په طالبانو باندې یو ځل په علني ډول فشار راوړي، څو وښيي چې دا ډله تر کنټرول لاندې ده او بیا به امریکا له طالبانو سره همکاري، ملاتړ او نورې مرستې پیل کړي.»

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ واک ته له رسېدو سره وروسته په وار وار له طالبانو څخه د اوو میلیارد ډالرو په ارزښت له امریکا د پاتې شویو وسلو پر بېرته اخیستلو ټینګار کړی دی.

همدارنګه په یاده مرکه کې امرالله صالح ادعا کړې چې واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته له امریکا او ناټو د پاتې شویو وسلو سل زره میله ورکې شوې دي.

نوموړي په ټینګار سره وویل:«موږ د وسلو سیریل نمبرونه او د هغو ځایونو په اړه پوهیږو چې له هغه ځایه ورکې شوې دي. د (ورک شوي) کلمه عجیبه ده. دا په دې معنا کیدای شي چې غلا شوې، پلورل شوې، یا په ساده ډول د پټو موخو لپاره پټو ځایونو ته استول شوې.»

د طالبانو له واکمنۍ وروسته، په پاکستان او حتا په هندي کشمیر کې د جنګیالیو له خوا د امریکایي وسلو د کارولو راپورونه ورکړل شوي دي.

د مرکې په یوه برخه کې امرالله صالح د طالبانو او هند ترمنځ زیاتیدونکو اړیکو ته اشاره کړې او د طالبانو له مخالفینو سره یې د هند د اړیکو پر کمیدو نیوکه کړې ده. هغه وايي، «هند له هغو افغانانو سره خپلې اړيکې ډیرې کمې کړې دي چې په خپل هېواد کې د جمهوري نظام ملاتړ کوي.»

امرالله صالح وايي، هند په فعاله توګه هڅه کوي چې له طالبانو سره د اړیکو په جوړولو او یا هم د دې ډلې په جوړښتونو کې د پټ نفوذ له لارې د ترهګرۍ خطرونه کم کړي.

صالح په ټینګار سره وویل:«طالبان د خپل جوړښت له مخې نشي کولی په سیمه کې بشپړ امنیت خوندي کړي. برعکس دوی د بې ثباته کولو لپاره ډیزاین شوي دي.»

امرالله صالح په دې مرکه کې ویلي چې پاکستان د طالبانو ترواک لاندې افغانستان کې خپل ارزښت او رول ډیر کړی دی.

د افغانستان د پانګونې او سوداګرۍ خونې غړی خان جان الکوزي د چهار شنبې په ورځ په یوه غونډه کې وویل، چې تېر ۱۴۰۳ کال کې واردات له ۱۰ مليارده څخه څه باندې ۱۱ میليارډه ډالرو ته لوړ شوي.

الکوزی زياتوي، چې تېر کال یې د یو میليارد ۱و ۷۸۰ میليونه ډالرو صادرات درلودل، چې د ۱۴۰۲ کال په پرتله يې خاص توپير نه درلود.

نوموړی وايي، تېر کال يې هند ته صادرات تر سره کړي او اوس روسيې ته هم د وچې مېوې د لېږلو پلان لري.

هغه وايي: « د پاکستان یوه دروازه، چې د سوداګرۍ پرمخ بنده شي او مشکل پيدا کړي، بدیله لار مو اسیاي میانه ته پيدا کړې.»

خان جان الکوزي سوداګرو ته د ځمکو د ورکولو د فرمان پر عملي کولو ټینګار وکړ او له طالبانو یې وغوښتل، چې د سوداګرو د برېښنا او ځمکو د ورکړې ستونزې حل کړي.

پاکستان ډېر مهال د افغانستان د تازه مېوو او سبزيجاتو د حاصلاتو پر مهال دروازه بندوي او له دې امله د ډيورنډ کرښې دواړو غاړو ته د سوداګرو تازه مېوې او سبزیجات خرابيږي، چې له زيات مالي زيان سره مخ کيږي.