• العربية
  • فارسی
  • English
BrandBrand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo

د وحید صابري د ژوند ناویلې کیسې؛ له هنري پیل تر پردېسۍ

وحید پیمان
وحید پیمان

افغانستان انټرنشنل

۱ لیندۍ ۱۴۰۵ - ۲۲ نومبر ۲۰۲۶، ۱۹:۳۱ GMT+۰

له وحید صابري سره زما د مرکې له پیل څو دقیقې مخکې، زموږ د اوسېدو ځای ته نږدې په کابل کې ځانمرګی برید شوی و. هغه شپه په کور کې یوازې وم او وېره مې احساسوله؛ خو له صابري سره مې له وړاندې د مرکې وخت ټاکلی و.

صابري خوږې خبرې کولې. کله چې مو لږې خبرې وکړې، د هغې شپې د چاودنې او اندېښنو فکر مې له ذهنه ووت. خبرې مو له موسیقۍ پیل کړې او ورو، ورو د هغه د ژوند کیسو ته ورسېدو.
هغه ورځ د ۱۳۹۸کال د وږي ۱۴مه وه. هغه مهال ما له «هشت صبح» ورځپاڼې سره کار کاوه. صابري هم ومنله، چې له ما سره مرکه وکړي څو په ورځپاڼه کې خپره شي. صابري د مرکې له پیل مخکې یو شرط کېښود؛ هغه دا چې خبرې یې سانسور نه‌کړم. ویل یې، په ښکاره خبرې کوي او غواړي هماغه کلمې یې ولیکم چې دی یې کاروي.
د سندرو په ازموینه کې بریا
صابري د کابل په ده افغانانو کې زېږېدلی و او د حبیبیې په لېسه کې یې زده‌کړې کړې وې. هغه د سندرو ویلو تر پیل مخکې ډول غږاوه. د ډول غږولو د ازموینې لپاره د افغانستان ملي راډیو ټلوېزیون ته تللی و؛ خو هلته ورته د سندرې ویلو فرصت برابر شو. کلونه وروسته یې له فرهاد دریا او نورو ځوانو هنرمندانو سره د «باران» په نوم ډلې کې کار وکړ.
صابري ویل، چې له ماشومتوبه یې اقتصادي وضعیت ښه نه و. د حبیبیې په لېسه کې به چې شتمنو زده‌کوونکو د تفریح پرمهال له کانټین څخه منتو او نوشابې پېرل، هغه به ورته په حسرت کتل. کله به څو ټولګیوال سره راټولېدل، د ښوونځي پر مېزونو به یې لاسونه وهل او سندرې به یې ویلې.
هغه په راډیو کې تر سندرو مخکې ډول غږوونکی و. له هغې ډلې سره یې کار کاوه، چې وحید دلاوري جوړه کړې وه او دی به خپله د ډول تر شا ناست و.
د صابري د سندرو ویلو لاره له هغې ورځې پرانیستل شوه، چې د ډول غږولو ازموینې لپاره راډیو ټلوېزیون ته ولاړ. هغه کس چې باید ازموینه یې ترې اخیستې وای، نه و راغلی. صابري وړاندیز وکړ، چې د ډول غږولو پر ځای یوه سندره ووایي.هغه د احمد ظاهر د یوې سندرې په ویلو سره په ازموینه کې بریالی شو؛ خو بیا هم څه موده د راډیو ټلوېزیون له دروازې بهر پاتې شو، څو چې عبدالوهاب مددي ورسره مرسته وکړه او دننه یې کړ. د لومړۍ سندرې په ثبتولو کې هم سایر هراتي ورسره مرسته وکړه. سایر د افغانې سندرغاړې فرزانې لپاره شعر او سندره جوړه کړې وه؛ خو د یوې کلیمې په بدلولو سره یې د «بچه زحمت‌کش دهقان منم» په نوم سندره شوه او صابري وویله.کله چې دغه سندره خپره شوه، هغه سندرغاړي او کمپوزران چې مخکې یې صابري ته پام نه کاوه، خپله د همکارۍ لپاره ورغلل.کله چې د «باران» ډلې په اړه مو خبرې پیل کړې، صابري غوښتل چې د پېښو ترتیب سم بیان شي. هغه نه غوښتل څوک داسې فکر وکړي، چې هنري ژوند یې له باران ډلې سره پیل شوی دی. په اصل کې یې نه غوښتل دا تصور رامنځته شي، ګواکې فرهاد دریا چې د باران ډلې له بنسټ‌ اېښودونکو و، د وحید صابري په شهرت او بریا کې ونډه لري. همدا موضوع د کلونو لپاره د دغه دوو هنرمندانو ترمنځ د واټن لامل شوې وه.




باران ډله او د صابري ګېله

100%

ما ترې وپوښتل، له دې ټولو سره سره، ایا مني چې د شهرت او هنري پېژندګلوۍ یوه برخه یې له باران ډلې سره تړلې ده؟ هغه وویل، هو...
باران ډلې یوشمېر ځوان هنرمندان سره راټول کړي وو. فرهاد دریا، وحید صابري، جاوېد راهي، هارون لمحه، مختار مجید او نورو هنرمندانو په بېلابېلو وختونو کې له دې ډلې سره کار کړی و. دوی به ولسي او محلي موسیقي په نوو سازونو او نوو طریقو غږوله.
خو د باران ډلې کار هم له اختلافونو او خپګانونو خالي نه و. صابري به په ودونو کې سندرې ویلې او کله ناکله به یې د ډلې تمرینونه له لاسه ورکول. وروسته د یوې رسمي هنري برنامې لپاره سفر ته ولاړ او له یو شمېر هنرمندانو سره له کابله بهر شو.
په همدې وخت کې باران ډلې کنسرت درلود، خو صابري په‌کې نه و. د هغه ګېله دا وه، چې د برنامې د خپرېدو پرمهال چا دا وضاحت نه و ورکړی چې دی ولې په‌کې نشته. کله چې بېرته راستون شو، د خلکو داسې خبرې یې واورېدې چې خپه یې کړ. ویل یې، تمه یې درلوده چې ملګري به یې اورېدونکو ته ویلي وي چې دی په سفر تللی دی.
په پای کې یې د ۱۳۶۴کال په یوه شپه پرېکړه وکړه، چې له باران ډلې سره خپله همکاري پای ته ورسوي.
د کنسرت لپاره سفر او په بهر کې پاتې کېدل
تاجکستان ته د صابري د ۱۳۷۱کال سفر په اصل کې د یوې هنري برنامې لپاره و. هغه له پېژندل شوي هنرمند اسد ارام سره د کنسرت لپاره تللی و. هلته یې کنسرت ورکړ؛ خو لا بهر و چې په کابل کې وضعیت بدل شو.
هغه د نجیب‌الله د حکومت د پرځېدو او د مجاهدینو د راتګ خبرونه له ټلوېزیونه څارل. افغانستان ته یې بېرته ستنېدل وځنډېدل او ژوند یې بل لوري ته ولاړ.
په تاجکستان کې له صابري تود هرکلی شوی و. هغه د کرامت‌الله قربانوف یادونه کوله، چې په یوه هنري پروګرام کې یې ګډونوالو ته ورپېژندلی و. قربانوف د هغه غږ له احمد ظاهر سره ورته بللی و؛ هغه سندرغاړی چې په تاجکستان کې یې ځانګړی محبوبیت درلود. قربانوف ویلي و: «وحید اکه د احمد ظاهر کشر ورور دی».
هماغه کال صابري له تاجکستان نه ازبکستان ته ولاړ او له هغه ځایه مسکو ته لاړ.
د مجاهدینو د واکمنۍ پرمهال یو ځل کابل ته ستون شو؛ څو د هغه کور د اسنادو ستونزه حل کړي، چې پخواني حکومت ورکړی و. وحید راته کیسه وکړه، چې کشر ورور یې قدرت‌الله د کور اسناد د کابل د هغه وخت والي ته یووړل او دی خپله بهر ورته په تمه پاتې شو.
کله چې والي پوه شو، چې کور د وحید صابري دی، پوښتنه یې وکړه چې هغه چېرته دی او دفتر ته یې ور وغوښت. والي صابري ته وویل، چې د سندرو څو کېسټې دې ورته راوړي. قدرت‌الله کېسټې والي ته ورسولې، هغه هم د کور سند لاسلیک کړ او ستونزه حل شوه.
۹۰ سندرې او هغه پوښتنه چې د صابري نه خوښېده
ما ترې وپوښتل، چې د کډوالۍ پرمهال یې د موسیقۍ کار څنګه پر مخ وړی و. هغه څه موده په مسکو کې له محدودو امکاناتو سره کار کړی و او وروسته د نوو سندرو د ثبتولو لپاره هند ته تللی و.
صابري هند ته له خپلو دواړو سفرونو خوښ و. په دغه دوو سفرونو کې یې د هندي موسیقارانو په مرسته ټولې ۹۰ سندرې ثبت کړې وې؛ په لومړي سفر کې ۵۰ او په دویم کې ۴۰ سندرې.
ما ترې وپوښتل، چې په سندرو ویلو کې یې څوک د ځان لپاره الګو باله. لومړی یې د اماني نوم واخیست او وروسته یې احمد ظاهر یاد کړ.
کله مې چې ترې وپوښتل د نوي نسل کوم سندرغاړي خوښوي، ځوابونه یې لږ توند شول. د هغه په باور، په ډېرو ویډیو کلیپونو کې ظاهري بڼه او د ځان ښودلو طریقه تر غږ ډېره مهمه شوې ده. هغه د اریانا سعید نوم د یوې داسې سندرغاړې په توګه واخیست، چې سندرې یې خوښېږي. خو د ځوانو نارینه سندرغاړو د نومونو اخیستو پرمهال یې لږ فکر وکړ او ویې ویل، چې همدا اوس یې څوک په ذهن کې نه ورځي.
د مرکې په وروستیو شېبو کې مو په افغانستان کې د هنر د راتلونکي په اړه خبرې وکړې. هغه مهال یعنې په ۱۳۹۸کال کې او د کابل تر سقوط دوه کاله مخکې، واک ته د طالبانو د بېرته رسېدو احتمال مطرح و. ما غوښتل پوه شم، چې هغه د طالبانو احتمالي واک ته رسېدل د موسیقۍ لپاره څومره خطرناک ګڼي.
صابري اندېښمن و. هغه د هغو محدودیتونو یادونه وکړه، چې هنرمندان په بېلابېلو وختونو کې ورسره مخ شوي وو. ویل یې، که طالبان بېرته واک ته ورسېږي، په هېواد کې به هنر یو ځل بیا وځپل شي. په ورته وخت کې یې په بهر کې د هنرمندانو د کار دوام ته هم اشاره کوله. هغه د هغو سندرو یادونه کوله، چې د خپل وطن لپاره یې ویلې وې او له لرې د خلکو غوږونو ته رسېدلې وې.
هغه غوښتل، چې قومي تړاوونه د خلکو ترمنځ واټن رامنځته نه‌کړي. د مرکې په پیل کې یې هم، کله چې د خپلې کورنۍ د ریښې په اړه خبرې کولې، ټینګار کړی و چې هنر یې باید د افغانستان د ټولو خلکو وګڼل شي.
اوس له هغې مرکې اووه کاله تېر شوي دي.
وحید صابري هېڅکله واده ونه کړ. هغه په تاشکند کې د زړه د حملې له امله ومړ. د مړینې پرمهال یوازې و، کورنۍ او ملګري یې د هغه له حاله ناخبره وو.
د صابري د پوځي خدمت یوه خاطره
وحید صابري د افغانستان د هغه وخت د حکومت د مشرانو او د خپل پوځي خدمت په اړه هم ځینې خاطرې لرلې. هغه ویل، په یوه هنري پروګرام کې یې د هغه وخت له ولسمشر ببرک کارمل سره لیدلي وو. د صابري په وینا، کارمل د ده له اجرا وروسته په غېږ کې ونیوه، ښکل یې کړ او د هغه هنري وړتیا یې وستایله.
صابري د پغمان په سپوږمۍ رستورانت کې له ډاکټر نجیب‌الله سره د خپلې لیدنې کیسه هم کوله. هغه مهال ډاکټر نجیب‌الله د خاد مشر و. د هغه وخت د کورنیو چارو وزیر محمد ګلاب‌زوی، یو شمېر وزیران او نور دولتي چارواکي هم دغه رستورانت ته بلل شوي وو.
صابري په دې محفل کې موسیقي غږولې وه او د ده په وینا، ډاکټر نجیب‌الله هم ترې د یوې سندرې ویلو غوښتنه کړې وه.
صابري ویل، هغه مهال یې اوږده وېښتان لرل او د هنرمند په توګه یې نه غوښتل وېښتان لنډ کړي؛ خو په پوځي کنډک کې ترې غوښتل شوي وو، چې د پوځي مقرراتو له مخې خپل وېښتان لنډ کړي. ګلاب‌زوی په هغه لیدنه کې د صابري ملاتړ کړی و او ویلي یې و، چې د یوه هنرمند ښکلا له وېښتانو سره هم تړاو لري.
صابري کیسه کوله، چې د کورنیو چارو وزیر په خپله په خپل موټر کې پوځي کنډک ته ورساوه او مسوولینو ته یې لارښوونه وکړه چې نور هېڅوک د هنرمندانو د وېښتانو د لنډولو حق نه‌لري.
د دغه سندرغاړي د مړینې خبر د شنبې په ورځ (د لړم په ۳۰مه) په تاشکند کې اعلان شو. ټاکل شوې، چې د کورنۍ په غوښتنه یې جنازه د سې‌شنبې په ورځ (د لېندۍ په درېیمه) په همدې ښار کې خاورو ته وسپارل شي.

ډېر لیدل شوي

ټرمپ ته نږدې سیاسي فعالې طالبانو سره د اړیکو له امله د امریکايي یوټیوبر د نیولو غوښتنه کړې
۱

ټرمپ ته نږدې سیاسي فعالې طالبانو سره د اړیکو له امله د امریکايي یوټیوبر د نیولو غوښتنه کړې

۲

له مېلمستیاوو د واده تر وړاندیزه؛ هغه امریکایي یوټیوبر چې د طالبانو امام شو څوک دی؟

۳

سارا اډمز: امریکایي یوټیوبر «سنیکو» د حقاني شبکې له پخواني دوه‌ګوني جاسوس سره سفر کړی

۴

طالبانو د بلخ د نصرت‌اباد ښارګوټي په یوه برخه کې د کورونو د نړولو لړۍ پیل کړې

۵

ترکیې په افغانستان کې خپل پوځي حضور ته په اشارې د مکې له دفاعي تړون ملاتړ وکړ

•
•
•

نور خبرونه

پخوانۍ امریکایي چارواکې: د امریکا د مرستو بندښت په افغانستان کې بشري ناورین لا پراخ کړی دی

۱ لیندۍ ۱۴۰۵ - ۲۲ نومبر ۲۰۲۶، ۱۸:۲۸ GMT+۰
100%

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت پخوانۍ چارواکې لیا خان وايي، افغانستان ته د واشنګټن د بشري مرستو بندښت، د مېلیونونه افغانانو ژوند له ګواښ سره مخ کړی او په نامستقیم ډول یې پر افغانستان د طالبانو واک او کنټرول پیاوړی کړی دی.

لیا خان په لافېر (Lawfare) وېب‌پاڼه کې په یوه تحلیلي مقاله کې لیکلي، امریکا د ۲۰۲۵کال په اپرېل کې افغانستان ته ۵۶۲ مېلیون ډالره روانې او پلان شوې بشري مرستې لغوه کړې چې یادې پرېکړې د مېلیونونه افغانانو مرستو ته لاسرسی محدود کړ او د دغه هېواد بشري ناورین یې لا ژور کړ.
د هغې په وینا، اوس تر ۱۵ مېلیونه ډېر افغانان د خوړو له سختې ناامنۍ سره مخ دي او له دې ډلې ۳.۴ مېلیونه کسان داسې وضعیت کې دي چې د قحطۍ په درشل کې ګڼل کېږي.
لیا خان لیکلي، دا په داسې حال کې دي چې طالبانو د ۲۰۲۱کال په اګست کې د واک له ترلاسه کولو وروسته پر افغان ښځو او نجونو د کار، زده‌کړو او له کورونو بهر په ټولنیز ژوند کې د ګډون محدودیتونه په پرله‌پسې ډول زیات کړي دي.
د مقالې له مخې، طالبانو له ۲۰۲۱کال راهیسې په افغانستان کې د بشري حقونو په تړاو ۲۶۴ فرمانونه صادر کړي چې ۱۶۶ یې په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو حقونه محدودوي. دغه محدودیتونه د ښځو پر پوهنتونونو د زده‌کړو بندیز، د نجونو د منځنیو او لېسو زده‌کړو بندیز او په عامه ځایونو کې د ښځو پر غږ او فعالیتونو محدودیتونه رانغاړي.
د لیا خان په لیکنه، د طالبانو د محدودیتونو د پلي کولو په لړ کې ښځې د وهلو، د اعتراضونو پر مهال د وژل کېدو، د کورني تاوتریخوالي په قضیو کې د عدالت نه ترلاسه کولو او د جبري او کم‌عمره ودونو له ګواښونو سره مخ شوې دي. هغې د ملګرو ملتونو د راپورونو په حواله لیکلي، چې د طالبانو تر واک لاندې د ښځو او نجونو پر وړاندې د تاوتریخوالي ګواښ ۴۰ سلنه زیات شوی دی.
د امریکا د مرستو بندښت د افغانستان پر روغتیايي خدماتو هم اغېز کړی دی. د مقالې له مخې، دغه وضعیت په افغانستان کې د مېندو او ماشومانو د روغتیا د ۸۸ سلنه امریکايي تمویل د بندېدو لامل شوی چې ورسره تر ۴۰۰ ډېر روغتیايي مرکزونه تړل شوي دي.
لیا خان لیکلي، په هرات ولایت کې د امریکا د روغتیايي مرستو تر بندښت وروسته د مېندو د مړینې کچه ۱۰۹ سلنه لوړه شوې؛ په داسې حال کې چې په ننګرهار او فراه کې د نوي زېږېدلو ماشومانو د مړینې کچه په ترتیب سره ۶۰ او ۱۳۳ سلنه لوړه شوې ده.
د هغې په وینا، په افغانستان کې نږدې ۴۰ سلنه د ښځو په مشرۍ سازمانونه یا له مالي ملاتړ محروم شوي او یا د فعالیت د بندېدو له ګواښ سره مخ دي. همدارنګه، د ښځو د نږدې نیمایي پناه‌ځایونو او خوندي مرکزونو د ملاتړ بندېدو، د کورني تاوتریخوالي او ناوړه ګټه اخیستنې د قربانیانو د ملاتړ لارې کمزورې کړې دي.
د مقالې لیکواله وايي، د امریکا د بشري مرستو بندېدو نه یوازې د افغان ښځو او نجونو د وضعیت خرابېدو ته زمینه برابره کړې؛ بلکې په نامستقیم ډول یې د طالبانو د واکمنۍ او پر ټولنه د کنټرول د ټینګښت له بهیر سره هم مرسته کړې ده.

ملګري ملتونه: له ایرانه ایستل شوې افغان مېرمنې له بېوزلۍ او د سرپناوو نشتوالي سره مخ دي

۱ لیندۍ ۱۴۰۵ - ۲۲ نومبر ۲۰۲۶، ۱۷:۴۷ GMT+۰
100%

ملګرو ملتونو خبرداری ورکړی چې له ایرانه تر ایستل کېدو وروسته ډېرې افغان مېرمنې له بې‌کارۍ او بېوزلۍ سره مخ دي. په افغانستان کې د ښځو پر کار د بندیز له امله، هغه ښځې چې د خپلو کورنیو سرپرستې دي، د ژوند د لومړنیو اړتیاوو په پوره کولو کې له ګڼو ستونزو سره مخ دي.

ملګرو ملتونو د یکشنبې په ورځ د لېندۍ په لومړۍ نېټه، په یوه راپور کې لیکلي چې یو شمېر دغو ښځو په ایران کې دنده او نسبتاً باثباته ژوند درلود، خو اوس په افغانستان کې له بې‌کارۍ او اقتصادي ستونزو سره لاس او ګرېوان دي.

په دغه راپور کې هرات ته د راستنو شویو دوو ښځو وضعیت انځور شوی دی. ۲۸ کلنه زهرا چې په ایران کې یې پنځه کاله د یوې زړې ښځې پالنه کوله، افغانستان ته له راستنېدو وروسته، سره له دې چې د قابلګۍ په برخه کې یې زده کړې کړې او په کلینیکونو کې یې د داوطلبې په توګه د کار تجربه هم لرله، نه ده توانېدلې چې دنده پیدا کړي.

زهرا ویلي: «زه د کار کولو هېڅ فرصت نه لرم».

همدارنګه، ۴۴ کلنه هما چې شپږ کاله یې په ایران کې ژوند کړی و، اوس د خپلې کورنۍ یوازینۍ ډوډۍ ګټونکې ده. هغه له خپل معلول مېړه سره د خپل لېور په کور کې په یوه خونه کې ژوند کوي او د کورنۍ د لګښتونو د پوره کولو لپاره د کورونو پاکولو او جامو ګنډلو کارونه کوي.

هما وایي، کله ناکله د ژوند د ستونزو فشار دومره زیات شي چې د زغملو وس یې نه لري.

هغې زیاته کړې: «ځینې ورځې اړه کېږم چې په واټونو کې سوال وکړم».

د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو د عالي کمېشنرۍ یوه چارواکي چارلي ګوډلیک ویلي چې په تېرو درېیو کلونو کې تر شپږ نیم میلیونو ډېر افغانان له هېوادونو ایستل شوي او بېرته افغانستان ته راستانه شوي دي، چې نږدې درې میلیونه یې په ۲۰۲۵ کال کې وو.

د هغه په وینا، د کډوالو د بېرته ستنېدو څپې د افغانستان نفوس تر ۱۰ سلنې ډېر زیات کړی او د کورونو، کار بازار او عامه خدمتونو پر وړاندې یې فشار زیات کړی دی.

ګوډلیک زیاته کړې چې ښځې او نجونې د هغو کسانو له نیمایي ډېر جوړوي چې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنري ورسره مرسته کوي. ښځې او ماشومان په ګډه د دغو مرستندویي کېدونکو کسانو نږدې ۸۲ سلنه جوړوي.

د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو عالي کمېشنري وایي چې په افغانستان کې یې د څه باندې ۱۵۰ مسلکي زده‌کړو د پروژو په پیلولو سره له ښځو سره مرسته کړې، څو مهارتونه زده کړي او له دې لارې عاید ترلاسه کړي.

خو د طالبانو له خوا پر ښځو د لګول شویو پراخو کاري محدودیتونو ته په پام، لا څرګنده نه ده چې ښځې به د دغو زده‌کړیزو کورسونو تر پای ته رسېدو وروسته په خپلو زده‌کړو شویو مسلکونو کې د کار او عاید ترلاسه کولو لپاره کوم فرصتونه ولري.

یو شمېر افغان مېرمنې له فرانسې غواړي چې د سمبولیکو اقداماتو پر ځای عملي ملاتړ ته مخه کړي

۱ لیندۍ ۱۴۰۵ - ۲۲ نومبر ۲۰۲۶، ۱۵:۵۳ GMT+۰
100%

په ایران او پاکستان کې مېشتو ۱۲۰ افغان ښځو، چې د فرانسې او نورو لوېدیځو هېوادونو د شاوخوا ۶۰۰ وګړو ملاتړ ورسره دی، د فرانسې ولسمشر امانوېل مکرون څخه په یوه پرانیستي لیک کې غوښتي چې د سمبولیکو ګامونو پر ځای دې له ګواښ سره مخ افغان مېرمنو ته د بیا مېشتېدو زمینه برابره کړي.

په ایران او پاکستان کې مېشتو ۱۲۰ افغان ښځو یوې ډلې د یکشنبې په ورځ، د لېندۍ په لومړۍ نېټه، د فرانسې ولسمشر امانوېل مکرون ته په یوه پرانیستي لیک کې په دغو هېوادونو کې د خپل ستونزمن وضعیت په اړه د هغه د لا ډېرې پاملرنې غوښتنه کړې ده. تر اوسه نږدې ۶۰۰ کسانو، د فرانسې او نورو لوېدیځو هېوادونو د وګړو په ګډون، د دغه لیک ملاتړ کړی دی.

په لیک کې راغلي چې په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، د لیک د لاسلیک کوونکو یو شمېر ښځې، چې د ښځو د حقونو فعالانې، خبریالانې، قاضیانې، د پوهنتون استادانې او پخوانۍ ښځینه افسرانې پکې شاملې دي، په ایران او پاکستان کې له ستونزمن وضعیت او د شړل کېدو له خطر سره مخ دي.

دغو ښځو ویلي چې افغانستان ته بېرته ستنېدل یې ژوند په مستقیم ډول له خطر سره مخ کولای شي. د دوی په وینا، د نومونو لېست یې مخکې په رسمي توګه د فرانسې ولسمشر ته استول شوی او د کډوالۍ دوسیې یې هم د ارزونې په تمه دي.

د لیک لاسلیک کوونکو د فرانسې له ولسمشر امانوېل مکرون څخه غوښتي چې د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزارت، کورنیو چارو وزارت او په اسلام‌اباد او تهران کې سفارتونه دې د خطر له ګواښ سره مخ ښځو د منلو ظرفیت لوړ کړي. دوی لیکلي چې د بشري ویزو ونډه باید زیاته او د دوی د کډوالۍ دوسیې په بېړني ډول وڅېړل شي.

دوی وایي چې فرانسې په تېرو پنځو کلونو کې د یو شمېر افغان ښځو ملاتړ کړی او د هغوی ترڅنګ ولاړه پاتې شوې ده؛ خو د دغه هېواد د ولسمشرۍ ټاکنو ته په نږدې کېدو سره، چارواکو له طالبانو سره خبرې پیل کړې دي. دا موضوع د هغو ښځو د اندېښنې لامل شوې چې د خپلو کډوالۍ دوسیو په اړه د پرېکړې په تمه دي.

د پاریس ښاروالۍ د ۱۴۰۴ کال د کب میاشتې په وروستیو کې د دغه ښار په شلمه ناحیه کې یو ځای د «هغو افغان ښځو په نوم ونوماوه چې د ازادۍ لپاره مبارزه کوي». فرانسې غوښتل د دې اقدام له لارې هغو ښځو ته درناوی وکړي چې د طالبانو د رژیم پر وړاندې یې اعتراض کړی دی.

همدارنګه، د پاریس ښار شورا د لړم په ۲۸مه، د یوې رسمي پرېکړې په تصویب سره، د افغانستان ښځو او نجونو ته د «پاریس افتخاري تابعیت» ورکړ. د پاریس ښاروالۍ ویلي چې د دې اقدام موخه د تبعیض، محرومیت او سیستماتیک ځپنې پر وړاندې د افغان ښځو د مبارزې په ملاتړ کې د خپل ټینګ پیوستون څرګندول دي.

په همدې وخت کې، باخبره سرچینو د لړم په ۲۳مه افغانستان انټرنشنل ته ویلي وو چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت خپل څلور دیپلوماتان په فرانسه کې د افغانستان سفارت ته لېږي. د دغو سرچینو په وینا، یاد دیپلوماتان اوس مهال د فرانسې د ویزو ترلاسه کولو ته په تمه دي او ښایي راتلونکې اوونۍ دغه هېواد ته ورسېږي.

له دې سره سره، د افغان ښځو په لیک کې د افغانستان د ښځو د حقونو په ملاتړ کې د فرانسې د حکومت د دریځونو ستاینه شوې ده؛ خو د لیک د لاسلیک کوونکو په باور، له طالبانو سره د دغه هېواد د اړیکو او تماسونو هممهالي د دغو ملاتړونو د دوام په اړه پوښتنې راولاړې کړې دي.

دغو ښځو د پاریس ښاروالۍ له خوا د افغانستان ښځو ته د افتخاري تابعیت د ورکړې هرکلی کړی، خو ټینګار یې کړی چې دا ډول اقدامات په یوازې ځان د دوی بېړنیو اړتیاوو ته ځواب نه شي ویلای. دوی وایي چې اوس ورته د بشري ویزو صادرول، خوندیتوب او د طالبانو پر وړاندې د ښځو د حقونو لپاره د نړیوالې ټولنې سیاسي ملاتړ اړین دی.

د معلوماتو له مخې، د دغه لیک یوه کاپي د فرانسې لومړۍ مېرمنې، د بهرنیو چارو وزارت، د کورنیو چارو وزارت، ملي شورا او د دغه هېواد سناتورانو ته هم استول شوې ده.

له مېلمستیاوو د واده تر وړاندیزه؛ هغه امریکایي یوټیوبر چې د طالبانو امام شو څوک دی؟

۱ لیندۍ ۱۴۰۵ - ۲۲ نومبر ۲۰۲۶، ۱۵:۳۵ GMT+۰
100%

اسنیکو، امریکایي یوټیوبر په وروستیو ورځو کې افغانستان ته سفر وکړ او د طالب د چارواکو مېلمه شو، تر دې وړاندې یې د خپلو فعالیتونو او شخصي ژوند په اړه د بحث پاروونکې څرګندونې لرلې.

هغه چې افغانستان ته په خپل سفر کې د طالبانو د ځینو غړو ملاامام شو او د دې ډلې یوه غړي ورته له یوې افغان نجلۍ سره د واده وړاندیز وکړ، پخوا یې له خپلې ملګرې سره په جنسي محفلونو کې د ګډون او له نورو سړیو سره د هغې د اړیکې د لیدلو خبره کړې وه.

هغه همدا راز ویلي دي، چې په نوي ځوانۍ کې یې د نارینه وو پورنوګرافي کتل او داسې احساس یې کاوه چې ښایي همجنس‌باز وي.

اسنیکو، د امریکا مشهورې انټرنیټي څېرې په وروستیو ورځو کې افغانستان ته سفر کړی او د کابل په بېلابېلو سیمو کې د خپل سفر له بهیره په ټولنیزو شبکو کې ژوندۍ ویډیوګانې خپروي.

هغه په دې سفر کې د طالبانو له یو شمېر غړو او چارواکو سره لیدلي او د خپلو ژوندیو خپرونو لویه برخه یې د دې ډلې له کسانو سره خبرو اترو ته ځانګړې کړې ده.

افغانستان ته د اسنیکو د سفر په خپرو شویو ویډیوګانو کې د طالبانو یو غړی هغه ته وړاندیز کوي چې ورته افغانه مېرمن پیدا کړي او په بله ویډیو کې اسنیکو د دې ډلې د غړو د لمانځه امامت کوي.

اسنیکو څوک دی؟

اسنیکو، چې اصلي نوم یې نیکو کن د بالینتازي دی، امریکایي یوټیوبر او د ټولنیزو شبکو جنجالي څېره ده چې د اړیکو، جنسیت او سیاست په اړه د بحث‌ پاروونکو لیدلورو له امله شهرت لري.

اسنیکو په یوه کاتولیکه کورنۍ کې لوی شو او وروسته مسلمان شوی دی.

افغانستان ته د هغه وروستي سفر او د طالبانو له غړو سره لیدنې هم یو ځل بیا د هغه نوم په رسنیو کې راپورته کړی دی.

دغه امریکایي یوټیوبر د ۱۴۰۰ کال د لیندۍ په ۴مه د «پیر ټو پیر» پادکست په ۱۸۵مه برخه کې له خپلې پخوانۍ ملګرې سره د پرانیستې اړیکې په اړه خبرې وکړې او ویې ویل چې په یوه دوره کې یې په څلورو جنسي محفلونو کې ګډون کړی و.

اسنیکو په دې مرکه کې څرګنده کړه، چې په دغو محفلونو کې په یوه کې له بل سړي سره د خپلې ملګرې د جنسي اړیکې شاهد و.

هغه په دې مرکه کې وایي، هغه صحنه ورته ډېره ځورونکې وه او له لږ ځنډ وروسته یې کوټه پرېښوده.

د دغې مرکې له خپرېدو وروسته، د ټولنیزو شبکو کاروونکو همدې روایت ته په اشارې، د اسنیکو لپاره د «کاک» لقب وکاراوه.

دا کلمه د انګلیسي ژبو په انټرنیټي کلتور کې د هغه سړي لپاره یو سپکاوی کوونکی اصطلاح ده، چې جنسي شریکه یې له نورو سړیو سره اړیکه لري او دی پر دې موضوع خبر وي.

دغه امریکایي یوټیوبر د ۱۴۰۴ کال په کب میاشت کې هم په یوه ژوندۍ خپرونه کې وویل، چې په شاوخوا ۱۴ کلنۍ کې یې فکر کاوه ښایي همجنس‌باز وي او له همدې امله یې د همجنس‌بازو سړیو پورنوګرافي یا لوڅ فېلمونه کتلې دي.

هغه وویل، چې دا محتوا ورته زړه راښکونکې نه وه.

په هماغه دوره کې په ټولنیزو شبکو کې د اسنیکو شخصي عکسونه خپاره شول او ځینو کاروونکو ادعا وکړه چې هغه د سړیو په پورنوګرافیکو فلمونو کې شتون درلود.

اسنیکو دا ادعاوې رد کړې او ویې ویل چې یو شمېر خپاره شوي عکسونه جعلي دي او ځینې نور یې هغې دورې پورې اړه لري چې دی ۱۷ کلن و.

سره له دې هم تر اوسه د سړیو په پورنوګرافیکو یا لوڅو فلمونو کې د هغه د شتون د تایید لپاره کوم معتبر او خپلواک سند نه دی خپور شوی.

افغانستان ته د دغه امریکایي یوټیوبر د سفر په یوه خپره شوې ویډیو کې د طالبانو یو غړی اسنیکو ته وړاندیز کوي چې که وغواړي په افغانستان کې واده وکړي، ورته به افغانه مېرمن پیدا کړي.

د طالبانو دا غړی ادعا کوي چې په افغانستان کې «ډېرې» نجونې چمتو دي په «ویاړ» سره له دغه امریکایي یوټیوبر سره واده وکړي.

دغو څرګندونو په ټولنیزو شبکو کې پراخ غبرګونونه پارولي دي.

د اسنیکو د سفر بله ویډیو چې د لړم په ۲۸مه خپره شوې، ښیي چې هغه د طالبانو د څلورو غړو امام شوی دی.

هغه د امامت پر مهال د حمد سورت او کافرون سورت په لوړ غږ او د انګلیسي ژبو په تلفظ قرائت کوي.

د اسنیکو مسلمانېدل

اسنیکو په یوه کاتولیک کورنۍ کې لوی شوی او یو څه موده بې‌خدایۍ ته مایل و. هغه ویلي دي چې د امریکا د مدني حقونو د فعال مالکوم ایکس د ژوندلیک تر لوستلو وروسته چې په زندان کې مسلمان شوی و، له دې دین سره لېواله شو.

اسنیکو په ۱۳۹۳ او ۱۳۹۴ لمریزو کلونو کې په ټولنیزو شبکو کې له اسلام سره د خپلې لېوالتیا په اړه لیکلي وو، خو لا مسلمان شوی نه و.

هغه د ۱۴۰۲ لمریز کال په پیل کې له اسلام سره تر ډېرې بلدتیا او جومات ته تر تګ وروسته، شهادت کلیمه وویله او مسلمان شو.

اسنیکو له «درې مسلمانانو» او «ولاد ټي‌وي» خپرونو سره په مرکو کې د دې لارې په اړه خبرې کړې دي او ویلي یې دي چې د هغه کال په روژه کې د عمرې ادا کولو لپاره مکې ته لاړ.

افغانستان ته د هغه وروستي سفر او د طالبانو له غړو سره لیدنې له دې جملې د افغان مېرمنې موندلو وړاندیز او د دې ډلې د کسانو په منځ کې امامت د ټولنیزو شبکو د کاروونکو پام ځان ته اړولی دی.

غربت افغان پلار د ترکیې قاچاقي لارو ته اړ کړ؛ د پښو ګوتې یې د پرېکېدو له ګواښ سره مخ دي

۱ لیندۍ ۱۴۰۵ - ۲۲ نومبر ۲۰۲۶، ۱۵:۲۷ GMT+۰
•
بکتاش روش
100%

«د پښو ګوتې مې له کاره لوېدلي او اوس درملنې پیسې هم نه لرم». خال مراد په ډېرې نهیلۍ دا خبره وکړه. هغه د څلورو وږیو اولادونو مړولو په نیت په قاچاقي لارو ترکیې ته روان شو، خو د سختې یخنۍ له کبله یې د پښو ګوتې له کاره ولوېدې.

نوموی وايي، ایران او ترکیې ته د سفر پر مهال له څو ورځو پلي مزل وروسته یې د لاسونو او پښو ګڼې ګوتې بې‌حسه شوې او له حرکته ولوېدې. د هغه په وینا، اوس د درملنې پیسې هم نه لري او د کار کولو توان یې هم بایللی دی.

خال‌مراد افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې واک ته د طالبانو له بېرته رسېدو وروسته یې په خپله سیمه کې زرنج چلوه او د خلکو بارونه یې وړل، خو ډېرې کمې ورځې داسې پېښېدې چې بار ولري.

هغه انځورونه چې افغانستان انټرنشنل ته یې راستولي، پکې ښکاري چې د دغه سړي د لاسونو او پښو ګوتې شنې او تورې شوې دي.

100%

هغه وايي، د خپلو څلورو ماشومانو د ډوډوۍ برابرولو لپاره یې پرېکړه وکړه چې پر ناقانونه لارو لومړی ایران او بیا ترکیې ته ولاړ شي او هلته شپون یا مزدور شي. د د خال‌مراد د ماشومانو عمرو د اتو او ۱۵ کلونو ترمنځ دي.

خال‌مراد ایران ته د رسېدو لپاره له ۲۰ زرو ډېرې افغانۍ قاچاقبر ته ورکړې وې. د هغه په وینا، د نیمروز ولایت په شګلنو دښتو او غونډیو کې یې پنځه شپې او ورځې پلي مزل وکړ او له ۱۱ ورځو وروسته د قم ښار ته نږدې یوه ښارګوټي ته ورسېد.

په ایران کې یوه قاچاقبر ورسره ژمنه وکړه، چې د ۶۲۰۰ ډالرو په بدل کې به یې د ترکیې قونیه ښار ته ورسوي. د خال‌مراد دوه خپلوان په قونیه کې شپني او کرنیز کارونه کوي او ټاکل شوې وه چې د هغه د سفر لګښت ورکړي. خال‌مراد هم غوښتل چې ترکیې ته تر رسېدو وروسته کار وکړي او د هغوی پیسې بېرته ورکړي.

هغه وايي، په قونیه کې د کورنۍ دغه دوه غړي هره میاشت شاوخوا ۵۰ زره لیرې عاید لري.

قاچاقبر ورته ویلي وو: یا به مړ کېږې او یا به له پولې اوړې

خال‌مراد وايي، ۲۶ ورځې یې د قم ښار ته نږدې په یوه سیمه کې انتظار وکړ، څو قاچاقبر یې د ترکیې پولې ته ولېږدوي.

د هغه په وینا، قاچاقبر درې ځله د شاوخوا ۶۰ کسیزې ډلې غړي د شپې له خوا د پولې دېوال ته نږدې یوړل؛ خو هر ځل د ایراني پوله‌ساتونکو د ډزو له امله د هغوی د اوښتو هڅې ناکامې شوې.

خال‌مراد وايي، له درېیو ناکامو هڅو وروسته یې د خپل خراب روغتیايي وضعیت له امله له قاچاقبر وغوښتل چې بېرته یې په ایران کې خپل پخواني ځای ته ولېږدوي. خو د هغه په وینا، قاچاقبر ورته وویل: «د بېرته تګ لار نشته؛ یا به مړ کېږې او یا به له پولې اوړې».

هغه وايي، د لړم په ۱۸مه د شپې شاوخوا یوه بجه قاچاقبر دی او نهه نور کسان په زور د پولې دېوال ته یوړل او هغوی له اغزن سیم څخه واوښتل او د ترکیې خاورې ته داخل شول.

د خال‌مراد په وینا، د پولې بلې غاړې ته له سخت باد او واورې سره مخ شول او شاوخوا ۱۳ ساعته یې په غرنۍ لاره کې مزل وکړ، تر دې چې د قاچاقبر یوه بل همکار سره هغوی مخ شول.

دی وايي، د بوټانو لاندې یې له ۱۰ سانتي‌مترو ډېر یخ کنګل جوړ شوی و او سره له دې چې د لاسونو او پښو ګوتې یې بې‌حسه شوې وې، اړ و چې مزل ته دوام ورکړي. د خال‌مراد په خبره، په هغو شرایطو کې په لاره کې درېدل یې ژوند له خطر سره مخ کولای شو.

نوموړی هغه مهال خپل منزل ته ورسېد چې د ده په وینا، د لاسونو او پښو ګڼې ګوتې یې د سختې یخنۍ له امله تورې شوې او له حرکته لوېدلې وې.

خال‌مراد د طالبانو له بېرته واکمنېدو مخکې هم د کار لپاره ایران ته تللی و. هغه وايي، شاوخوا ۱۶ کاله یې د ورامین په ښار کې شپني کړې او په دې موده کې یوازې پنځه ځله افغانستان ته راستون شوی دی. د هغه په وینا، په ایران کې یې عاید یوازې دومره و چې په افغانستان کې د خپلو ماشومانو د ژوند لګښتونه پرې برابر کړي. هغه د لومړي ځل لپاره شاوخوا د ۲۰ کلنۍ په عمر د کار لپاره ایران ته تللی و.

«ان د خپلو ګوتو د پرې کولو لګښت هم نه لرم»

له لسو ورځو ډېره موده کېږي چې خال‌مراد د انقرې په ښار کې د یوه ملګري په کوټه کې اوسېږي. هغه وايي، د پولیسو له خوا د نیول کېدو له وېرې ډېر لږ له کوټې بهر وځي او په دې موده کې یې یوازې یو ځل په یوه خصوصي روغتیايي مرکز کې خپلې ګوتې پانسمان کړې دي.

د هغه په وینا، دولتي روغتیايي مرکزونو د استوګنې د اسنادو د نه لرلو له امله له درملنې منلی نه دی او دی هم د درملنې د لګښتونو د ورکولو لپاره کافي پیسې نه لري.

خال‌مراد زیاتوي، له یوه لاس څخه یې یوازې دوه ګوتې او له بل لاس څخه یې یوه ګوته خوځښت لري. هغه همداراز وايي، د پښو نږدې نیمایي ګوتې یې هم له حرکته لوېدلې دي.

هغه له مسوولو چارواکو او په ترکیه کې د افغانستان له سفارت څخه غواړي چې د درملنې او بېرته افغانستان ته د ستنېدو په برخه کې ورسره مرسته وکړي.

د هغه اندېښنه یوازې د خپل روغتیايي وضعیت په اړه نه ده. خال‌مراد وویل، اندېښنه لري چې که په بلخ کې یې خپلوانو د هغه ماشومانو ته نور خواړه ورنه کړل، هغوی به له لوږې سره مخ شي.

د بدن د کنګل وهلو غړو پر وخت درملنه ډېره مهمه ده

د جرمني د بوېر ښار په مارین روغتون کې د ارتوپیدي متخصص رامین فرامرز وايي، سخت یخ‌وهل یا کنګل د بدن حجرو په ځانګړې توګه د لاسونو او پښو ګوتو ته جدي زیان رسولای شي.

د هغه په وینا، د اوږدې مودې لپاره له سختې یخنۍ سره مخ کېدل د وینې د رګونو د تنګېدو او د وینې د جریان د کمېدو لامل کېږي. په پایله کې، حجرو ته کافي اکسیجن او غذايي مواد نه رسېږي او که دا حالت دوام وکړي، د بېرته نه رغېدونکي زیان احتمال رامنځته کېږي.

ډاکټر فرامرز وايي، د انځورونو او ویډیوګانو له مخې د زیان د کچې معلومول ستونزمن دي؛ خو د خال‌مراد په خپرو شویو انځورونو کې د هغه د ګوتو توروالی لیدل کېږي.

هغه ټینګار کوي چې روغتیايي مرکز ته پر وخت مراجعه کول ډېر اهمیت لري. د دغه متخصص په وینا، که ناروغ په لومړیو ساعتونو کې او د بېرته نه رغېدونکي زیان له رامنځته کېدو مخکې تر درملنې لاندې ونیول شي، ښايي زیانمن شوې حجرې وساتل شي.

ډاکټر فرامرز وايي، د سختو سړو وهلو په لومړیو ۲۴ ساعتونو کې روغتیايي پاملرنه د بدن د غړي د ساتلو د احتمال په زیاتولو کې اغېزمنه تمامېدای شي؛ خو د درملنې پایله د زیان پر شدت او د وینې د جریان پر وضعیت هم تړاو لري.

هغه زیاتوي، د ګوتو تورېدل په دې معنا نه دي چې باید سملاسي پرې شي. د غړي د پرې کولو پرېکړه د حجرو د زیان کچې، د وینې د جریان وضعیت او د انتان یا نورو جدي اختلاطاتو د رامنځته کېدو احتمال پورې تړلې ده.

د دغه ډاکټر په وینا، که حجرې په بشپړه توګه له منځه تللي وي، یا انتان او خطرناک اختلاطات رامنځته شي، ښايي د بدن د غړي پرې کول اړین وي. هغه ټینګار کوي چې د سختې یخنۍ له زغملو وروسته بې‌حسي، د پوستکي د رنګ بدلون او یا سخت درد هغه نښې دي چې سملاسي روغتیايي ارزونې ته اړتیا لري.

هغه افغان کډوال چې د بېوزلۍ، بې‌کارۍ او د ژوند د فرصتونو د نشتوالي له امله اړ کېږي له ناقانونه لارو نورو هېوادونو ته ولاړ شي، ډېری وخت له جدي خطرونو سره مخ کېږي.

د هغوی ډېری د پولو د اوښتو لپاره پر انسان‌قاچاقبرانو تکیه کوي او په اوږدو او ستونزمنو لارو کې له دښتو او غرونو تېرېږي. ځینې یې له مناسبو جامو او وسایلو پرته په سخته یخنۍ کې ساعتونه او ان ورځې پلي مزل کوي. یو شمېر نور د پوله‌ساتونکو د ډزو، لوږې، تندې، تاوتریخوالي او د قاچاقبرانو له خوا د پرېښودل کېدو له خطر سره مخ کېږي.

دغه شرایط د یخ‌وهلو، د بدن د غړو د پرې کېدو، ټپي کېدو، ورکېدو او ان د مړینې لامل کېدای شي.

د افغانستان انټرنشنل موندنې ښيي چې په روانه میاشت کې د ایران او ترکیې د پولې دواړو غاړو ته د افغان کډوالو لږ تر لږه ۲۰ مړي موندل شوي دي. په ورته وخت کې لسګونو کورنیو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې اولادونه یې په پوله کې ورک شوي دي.