جان ساپکو: د امریکا اوسنۍ اداره طالبانو ته د مرستې ورکولو زغم نه‌لري

د یاد پروګرام اجرایوي رییس سینډي مک‌کین د چارشنبې په ورځ په پاریس کې ویلي، چې که د تمویل په برخه کې اقدام ونه شي میلیونونه ماشومان به د ټول عمر لپاره وځوریږي.

د امریکا د مرستو له بندېدو وروسته د خوړو نړیوال پروګرام له سخت مالي کمښت سره مخ شوی.

تېر کال امریکا د خوړو نړیوال پروګرام لپاره د ۹،۸ میلیارده ډالرو له بودجې څخه ۴،۵ میلیارده ډالره ورکړي وو. دا پروګرام هغو خلکو ته خوراکي توکي او نغدي مرستې برابروي چې د حاصلاتو کمښت، جګړې او اقلیمي بدلونونو له امله له لوږې کړېږي.

د خوړو نړیوال پروګرام د چارشنبې په ورځ غوښتنه وکړه، چې د ۲۰۲۵ کال لپاره ۱،۴ میلیارده ډالره بودجې ته اړتیا لري.

د خوړو نړیوال پروګرام ویلي، چې په یمن کې له ۵ کلنۍ کم عمره ماشومانو یو پر درې برخه له خوارځواکۍ ځورېږي او که اضافي بودجه ترلاسه نه کړي دا پروګرامونه به د می له میاشتې په دغه هېواد کې ودرېږي.

د ماشومانو لپاره د ملاتړ ادارې هم خبرداری ورکړی چې د یمن د لویدیز ساحلي سیمې د خوارځواکۍ له یوې ستر ناورین سره مخ دي.

مک ‌کین وویل:« د بودجې د کمښت له امله د خوړو نړیوال پروګرام مجبوره شوی چې سختې پرېکړې وکړي لکه د مخنیوي پر ځای د درملنې پروګرامونو ته لومړیتوب ورکول.»

یاد پروګرام ویلي، که تمویل نه شي، ښايي په افغانستان کې له مې میاشتې د ماشومانو د خوارځواکۍ پروګرام ودرییږي په سوریه او د کانګو دموکراتیک جمهوریت کې به له جون وروسته کم شي.

په کندهار کې د طالبانو پاسپورټ ادارې د کابل د امر خلاف له خلکو غوښتي، چې د پاسپورټ لپاره په لیکلې بڼه د فورمو له لارې نوملیکنې وکړي.

طالبانو سیاحتي شرکتونو او عکسخونو ته خبرداری ورکړی، چې تر ۲۰ کلونو لوړ عمر لرونکو کسانو ته انلاین نوم لیکنې ونه کړي.

په دغه خبردراي کې لیکل شوي: «د کندهار پاسپورټ امریت ټولو عکاسخانو ته خبر ورکوي چې د انلاین فورمې لپاره مراجعین چې عمر يې تر ۲۰ کلونو زیات وي باید فورمې ورته ډکې نه شي ځکه چې اعتبار وړ نه دي.»

100%

په کندهار کې د طالبانو د پاسپورت ادارې مسوولينو د انلاین نوم لیکنې د بنديدو لامل نه دی روښانه کړی.

د کندهار پاسپورټ اداره کې سرچينو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل، چې دغه اداره غواړي کاغذي فورمې د خپلو خاصو کسانو له لوري تر ټاکلې بيې لوړې پر خلکو وپلوري.

په کندهار کې طالبانو د پاسپورټ لپاره د کاغذي فورمې د ډکولو او عکسونو اخیستلو لپاره خاص ځايونه مشخص کړي، چې د دوی کسان يې په لوړه بيه دغه پروسه مخ ته وړي.

خلک د پاسپورټونو د ترلاسه کولو لپاره د یوې اسانې انلاین پروسې غوښتنه کوي او د طالبانو له دې پرېکړې نا خوښه دي.

د روسیې د مایع ګاز پرصادراتو د اروپايي ټولنې بندیزونه د اوکراین خلاف جګړې په غبرګون کې د ډسمبر پر۲۰مه پلي شول. دا محدودیتونه تېر کال د پولنډ له خوا وړاندیز شوي وو.

مایع پټرولیم ګاز (LPG) چې له پروپان او بيوتان څخه جوړ دی، اکثره د موټرو سون، کورونو د تودوخې او نورو پتروکیمیاوي موادو د تولید لپاره کارول کېږي.

د صنعت سرچینې وایي، دقزاقستان له کازروزګاز شرکت سره په ګډه د روسیې له تولیدي فابریکو د اورګاډي له لارې د مایع ګاز صادرات د جنورۍ او فبرورۍ په ترڅ کې د تېر کال په پرتله ۸۰سلنه زیات شوي، چې ۱۴۰ زره متریک ټنو ته رسېدلي دي.

د افغانستان لپاره، چې د سیمې تر ټولو لوی مصرفوونکی دی، د همدې مودې په جریان کې صادرات ۵۲ سلنه زیات شوي، چې ۷۱ زره ټنو ته رسېدلي دي.

سوداګر تمه لري، چې افغانستان ته د مایع ګاز د نورو صادراتو لپاره پراخ فرصت موجود دی. د ارزونو له مخې، افغانستان هر کال شاوخوا ۷۰۰ زره ټنه مایع ګازته اړتیا لري.

هغه د ټرمپ د ملي امنیت سلاکار مایک والټز او د دفاع وزیر پیټ هیګسیټ په ګډون د جګپوړو امریکايي چارواکو د سګنال په چټ کې د اتلانټیک مجلې مسوول مدیر جیفري ګولډبرګ د ناڅاپي ګډون په اړه وویل، چې د ټرمپ اداره دغه تېروتنه مني.

جینینګز وویل، « موږ د جګړې د پلانونو جزییات نه دي لیدلي او لا هم دا بحث شته چې دا څومره حساس و. خو زه فکر کوم د یادونې وړ ده چې سپینه ماڼۍ وتوانېده خپله تېروتنه ومني، ووایي چې دوی به ترې زده‌کړه وکړي او هڅه کوي هغه تخنیکي ستونزې حل کړي چې دا حالت یې رامنځته کړ».

هغه زیاته کړه، « زه فکر کوم دا یو مثبت اقدام دی چې حکومت وایي، هو، تېروتنه وشوه. موږ به یې اصلاح کړو، دا به بیا تکرار نه شي».

نوموړي وویل، « دا خبره په تېرو پوځي او ملي امنیتي ناکامیو کې بېسارې ده، چیرې چې نه څوک مسوول وبلل شول، نه څوک له دندې ګوښه شو او نه هم چا خپلې تېروتنې ومنلې».

سکاټ جینینګز وویل چې ټرمپ او والټز په دې اړه یو سخت بحث کړی و .

نوموړي وايي، دا د بایډن له ادارې سره توپیر لري، چې هیڅکله چا پکې خپله تېروتنه ونه منله او نه هم څوک مسوول ونه بلل شول.

یادې سرچینې، چې نه یې غوښتل نوم یې واخستل شي، وویل چې د امریکا د عدلیې وزارت تر تعقیب لاندې کسانو له نوملړه د حقاني شبکې د ځینو غړو نومونه لرې کول د ګلېزمن د خلاصون توافق یوه برخه وه.

سرچینې زیاته کړه چې د یرغمل کسانو په چارو کې د ډونالډ ټرمپ استازي ادم بولر د نظامي ځواک د کارولو وړاندیز کړی و، خو د ټرمپ د نږدې کسانو سخت مخالفت دا طرح رد کړه او پر ځای یې له طالبانو سره د مذاکراتو او امتیاز ورکولو لاره غوره کړه.

په تېرو دریو کلونو کې څو امریکايي وګړي د طالبانو یا له دې ډلې سره تړلو شبکو له خوا برمته شوي دي. د هغوی خلاصون ډېری د واشنګټن له خوا د مهمو امتیازونو په بدل کې تر سره شوی.

د امریکا د سمندري ځواکونو پخوانی افسر مارک فریکس، چې شاوخوا دوه کاله په افغانستان کې برمته و، په ۲۰۲۲ کال کې د بندیانو د تبادلې د معاملې په ترڅ کې خوشی شو.

په دې معامله کې امریکا د طالبانو یو لوړپوړی غړی او د ملا عمر نږدې متحد او د نشه‌يي توکو په قاچاق تورن بشیر نورزی خوشی کړ.

وروسته طالبانو د یوې هوکړې له لارې رایان کوربت (مرستندوی) او ویلیام مک‌کنټي (امریکایي وګړی) خوشي کړل.

طالبانو هغه مهال ادعا وکړه چې امریکا په بدل کې خان محمد خوشی کړی. خان محمد د کلیفورنیا په ایالت کې د نشه‌يي توکو د قاچاق او افراطیت له امله په عمر بند سزا محکوم شوی و.

دا لومړی ځل نه دی چې د حقاني شبکې نوم د امریکايي یرغمل وګړو له قضیو سره تړل کېږي.

د افغانستان امریکايي پوهنتون استاد کوین کینګ، چې په۲۰۱۶ کال کې طالبانو برمته کړی و، د امریکا او طالبانو د بنديانو تبادلې یو بل مثال دی. هغه له خپل استرالیایي همکار ټیموتي ویکس سره یو ځای د ۲۰۱۹ کال په نومبر کې له درې کلونو بند وروسته، خوشی شو.

د دې معاملې په ترڅ کې د افغانستان پخواني حکومت د امریکا تر فشار لاندې د انس حقاني په ګډون درې لوړپوړي طالبان خوشي خوشې کړل.