د افغانستان انټرنشنل - پښتو خبریاله
ویټامین بي۱۲ چې کوبالامین هم ورته ویل کېږي یو مهم ویټامین دی، چې د بدن لپاره ډېر اړین دی، خو پخپله یې تولید نهشي کولای. دا ویټامین د عصبي حجراتو د فعالیت، د وینې د سرو حجرو د جوړښت او د ډي اېن اې د ترکیب لپاره حیاتي رول لري.
د ویټامین بي۱۲ ګټې:
د وینې سرې حجرې جوړوي او د وینې د کمښت مخنیوی کوي
ویټامین بي۱۲ د وینې د سرو حجرو په تولید کې مرسته کوي.
که د دې ویټامین کچه کمه شي، نو د سرو حجرو جوړښت به ناسم شي، چې دا د "میګالوبلاسټیک انیمیا" لامل ګرځي.
دا حالت د ستړیا او کمزورۍ سبب کېږي.
د سالمو ماشومانو زېږېدو کې مرسته کوي
حامله ښځې باید په کافي اندازه بي۱۲ وخوري، ځکه چې د دې کمښت د عصبي تیوب د نیمګړتیاوو، وختي ولادت یا د حمل ضایع کېدو خطر زیاتوي.
د هډوکو روغتیا ته ګټه لري
د ویټامین بي۱۲ کمښت هډوکي کمزورې کوي او د هډوکو د نازکوالي خطر زیاتوي.
د سترګو روغتیا ته ګټه لري
ویټامین بي۱۲د سترګو د "میکولر ډیجنریشن" د خطر کمولو کې مرسته کوي، ځکه دا یوه ناروغي ده چې د عمر له زیاتوالي سره د لید د خرابوالي لامل کېږي.
د طبیعت ښه کولو او د خپګان کمولو کې مرسته کوي
ویټامین بي۱۲د طبیعت ښه کولو کې رول لري.
څېړنې ښيي، چې د دې ویټامین کموالی د خپګان د لوړې کچې له خطر سره تړاو لري.
د حافظې او ذهني روغتیا ساتنه
د ویټامین بي۱۲ کمښت د حافظې کمزورتیا او د ذهني وړتیاوو د کمښت لامل کېږي، په ځانګړې توګه د زړو کسانو لپاره.
د انرژۍ کچه لوړوي
که څه هم ویټامین بي۱۲ پخپله انرژي نه برابروي، خو د بدن د انرژۍ تولید لپاره اړین دی.
د دې کمښت د ستړیا او کمزورۍ سبب کېدای شي.
د پوستکي، ویښتانو او نوکانو روغتیا ته ګټه لري
ویټامین بي۱۲ د سالم پوستکي، ویښتو او نوکانو لپاره اړین دی.
د دې کمښت د پوستکي د رنګ بدلون، ویښتانو نریوالي او نوکانو کمزورۍ ته لاره هواروي.
د ویټامین بي۱۲ کمښت او د خطر عوامل
د ویټامین بي۱۲ کمښت دوه اساسي لاملونه لري: یا خو هغه خواړو کې د دې کمښت وي یا بدن یې جذب نهشي کولای.
د لاندې کسانو لپاره دبي۱۲کمښت خطر زیات وي:
هغه کسان چې د هاضمې ناروغۍ لري (لکه کروهن یا سیلیک ناروغي)
هغه کسان چې معده یې عملیات شوې وي
ویګن کسان، ځکه چې د بي۱۲ ډېرې سرچینې حیواني دي
هغه کسان چې میټفورمین یا د معدې د اسید ضد درمل اخلي
نو ویټامین بي۱۲ یو مهم ویټامین دی چې بدن ورته ډېره اړتیا لري.
دا د عصبي سیستم، وینې، هډوکو، سترګو، پوستکي، ویښتانو او حافظې لپاره حیاتي ده.
د دې ویټامین کمښت د ګڼو روغتیایي ستونزو لامل کېدای شي، نو باید ډاډ ترلاسه شي چې له مناسبو خوراکي توکو یا اضافي درملو څخه کافي مقدار ترلاسه شي.
یویشتمه پېړۍ د چټکو بدلونونو پېر دی، په روان دور کې په رسنیز ډګر کې د بدلونونو او پرمختګونو پر اساس سیټیزن ژورنالېزم رامنځته شو.
سیټیزن ژورنالېزم یا د عامو وګړو خبریالي چې خلکو ته دا زمینه برابروي چې د رسنیو د ادارو له مداخلې پرته خبرونه خپاره کړي، ورځ تر بلې مخ پر ودې دی.
دغه پرمختګ، سره له دې چې د معلوماتو لاسرسی ډېر اسانه کړی؛ خو دودیزې رسنۍ یې له جدي ننګونو سره مخ کړې دي.
سیټیزن ژورنالېزم نه یوازې دا چې د معلوماتو په خپراوي کې یې اساني رامنځته کوي؛ بلکې د دروغجنو معلوماتو وسیله هم ګرځېدلې ده.
سیټیزن ژورنالېزم او دودیزو رسنیو ته ګواښ
د ټولنیزو رسنیو په پراختیا او د سیټیزن ژورنالېزم له ودې سره دودیزې رسنۍ چې پخوا د معلوماتو او خبرونو اصلي سرچینې وې له یو غښتلي چلنج سره مخ شوې دي.
د عامو خلکو خبریالۍ د دودیزو رسنیو انحصار مات کړی او د خبرونو د خپرېدو بڼه یې بدله کړې؛ د معلوماتو په خپراوي کې چټکوالی رامنځته شوی؛ خو وخت ناوخت نادرست معلومات هم خپاره شوي دي.
د سیټیزن ژورنالېزم ځانګړتیاوې
د دودیزو رسنیو لپاره تهدیدونه
ټولنیزې رسنۍ او د خبرونو بڼه
ټولنیزې رسنۍ، لکه فیسبوک، ټویټر (ایکس)، انسټاګرام، ټک ټاک، او یوټیوب، اوس د ډېرو خلکو لپاره د خبرونو اصلي سرچینې ګرځېدلې دي او لامل یې دا دی چې خلک هڅه کوي د وخت سپما وکړي.
ټولنیزې رسنۍ په موټر، ټرین او بل هر ځای کې په اسانۍ د استفادې وړ دي او ډېرو زیاتو امکاناتو او لګښتونو ته اړتیا نه لري.
پخوا به دودیزو رسنیو اوږده - اوږده راپورونه او خبرونه خپرول او څارونکي مجبور وو، د ټولو خبرونو لپاره خبري بلوټنونه ولولي، وګوري یا یې واوري؛ مګر د ټولنیزو رسنیو او سیټیزن ژورنالېزم له پرمختګ وروسته اوس هر څوک کولی شي چې په څو ثانیو کې موضوع وګوري او ویې لولي.
د ټولنیزو رسنیو د ځانګړتیاو له امله خبرونه، تصویرونه او ویډیوګانې په یوه شېبه کې د نړۍ هر کونج ته رسېدلی شي؛ خو په دودیزو رسنیو کې محدودیت زیات تر سترګو کیږي.
یوه تر ټولو مهمه مساله بیا په ټولنیزو رسنیو کې د خلکو نظر او تبصره ده، چې په دودیزو رسنیو کې دا نه ده موجوده او که وي هم لاسرسی یې یو څه ستونزمن دی.
ټولنیزې رسنۍ د دودیزو رسنیو ځای نیولی؟
ټولنیزې رسنۍ که څه هم د خبرونو مهمه سرچینه ګرځېدلې، خو بیا هم یې ځینې کمزورۍ شته:
ایا دودیزې رسنۍ ځان له نوي بدلون سره برابرولی شي؟
که څه هم په نړۍ کې ګڼو دودیزو رسنیو ځانونه له نوي ټېکنالوژیکي بدلون سره عیار کړې دي؛ خو هغو رسنیو چې له بدلون سره سم حرکت یې نه دی کړی اهمیت یې له لاسه ورکړی دی.
پخوا به دودیزو رسنیو خبرونه، راپورونه، تصویرونه او ویډیوګانې لومړی د خپل دودیز نشراتي وسیلې لپاره برابرول؛ خو اوس چاره کاملاً برعکس شوې، لومړی مطالب، خبرونه او راپورونه د ډیجیټل لپاره تولیديږي او بیا په دودیزو رسنیو کې خپریږي.
د معلوماتو له مخې؛ هغو رسنیو چې ډیجیټال لومړی( ډیجیټل فرسټ) پالیسي کارولې اهمیت او څارونکي یې زیات شوي دي.
ډیجیټلي سمون
احتمالي بدلونونه
اوسني چټک بدلون ته په کتلو د دې احتمال زیات موجود دی، چې د رسنیو بڼه لا ډېره بدله شي. ځینې مهم بدلونونه، چې تمه یې کېږي په لاندې ډول خلاصه کولی شو:
په ټوله کې ویلی شو چې راتلونکی د هغو رسنیو دی، چې له نوي ټېکنالوژيک بدلونونو سره ځان برابر کړي، خپلواکي وساتي، د تصدیق پروسې ته لومړیتوب ورکړي او د ټولنیزو رسنیو له فرصتونو ګټه واخلي.
که دودیزې رسنۍ دا کارونه وکړي، کولی شي د سیټیزن ژورنالېزم له بدلون سره سیالي وکړي او خپل ارزښت وساتي؛ خو که په پخواني شکل پاتې شي نو لرې نه ده چې اهمیت به یې کم او لیدونکي، لوستونکي او اورېدونکي به له لاسه ورکړي.