طالبانو په بلخ کې د هغو ملخانو د له منځه وړلو کمپاین پیل کړی چې فصلونه زیانمنوي

د پاکستان د کورنیو چارو وزارت مرستیال طلال چوهدري د پنجشنبې په ورځ دغه څرګندونې کړي دي.

که څه هم نوموړي د کوم ځانګړي هېواد نوم وانخیست خو ویل کېږي، چې د امریکا له‌خوا د افغان کډوالو د لېږد پروګرام د ځنډ له امله تر ۲۵ زره ډېر افغانان په پاکستان کې له نامعلوم برخلیک سره مخ دي.

سربېره پر امریکا ګڼ شمېر نور افغانان بیا د برېټانیا، جرمني، کاناډا او فرانسې په ګډون لوېدیځو هېوادونو ته د لېږد په تمه د اسلام اباد تر څنګ د دغه هېواد په بېلابېلو ښارونو کې مېشت دي.

د پاکستان ډان نیوز د راپور له مخې طلال چوهدري ویلي، چې د اپرېل ۳۰مه یعنې شاوخوا ۲۰ ورځې وروسته، د دغو کډوالو لپاره وروستۍ نېټه ټاکل شوې ده.

هغه ټینګار وکړ هر بهرنی، چې په ناقانونه توګه په پاکستان کې ژوند کوي، بې له ځنډه به و ایستل شي.

نوموړي زیاته کړه، هغه افغانان چې د ملګرو ملتونو د کډوالۍ ادارې (UNHCR) رسمي اسناد لري، کولای شي تر جون میاشتې پورې په پاکستان کې پاتې شي.

که څه هم یاد افغانان اکثره لوېدیځو هېوادونو ته د لېږد لپاره په شرایطو برابر دي، خو د ځینو هېوادونو سیاسي فضا بدله شوې او د افغان کډوالو د لېږد بهیر یې نور هم ستونزمن کړی دی.

د ټرمپ تر واکمنیدو وروسته امریکا ته د دغه هېواد د پخوانیو افغان متحدینو د لېږد چارټر الوتنې هم ودرېدې. د نوي حکومت چارواکو ویلي، د بایډن ادارې پر مهال د دغو افغانانو د امنیتي ارزونو بهیر په سمه توګه نه و تر سره شوی.

د ټرمپ حکومت پلان لري، چې امریکا ته د افغانانو او ایرانیانو پر ننوتلو بندیز ولګوي. همداراز په جرمني کې هم د فریدریش مرتس په مشرۍ محافظه‌کار ګوندونه هڅه کوي، چې د افغانانو او نورو مسلمانو هېوادونو د کډوالو د ورتګ مخه ونیسي.

په داسې حال کې چې د پاکستان حکومت د ایستل کیدو وخت ټاکلی، خو د امریکا او نورو لوېدیځو هېوادونو له‌خوا د افغان کډوالو د لېږد چټکتیا نه تر سترګو کېږي.

لا هم د هغو افغانانو برخلیک چې امریکا ته د لېږد لپاره یې نومونه ثبت کړي، ناسم او مبهم پاتې دی.

د طالبانو تر بیا واکمنیدو وروسته د لوېدیځو هېوادونو او‌ په ځانګړې توګه د امریکا هغه افغان متحدین چې د دغو هېوادونو له پوځي او ادارو سره یې په افغانستان کې دندې ترسره کړې وې د طالبانو د ګواښونو له کبله پاکستان ته کډه شول.

اوس د‌پاکستان دغه تازه پرېکړې یې ژوند له نورو کړاوونو سره هم مخ کړی او وېره شته که لوېدیځ هېوادونه د دغو افغانانو د لېږد په برخه کې کوټلي ګامونه پورته نه کړي، نو هېواد ته تر ایستل کیدو وروسته به له مرګوني پېښو سره مخ شي.

پاکستان کې د درېیمو هېوادونو په تمه مېشتو افغانانو کې د پخواني جمهوري نظام سرتېري، د بهرنیو ځواکونو ژباړونکي، خبریالان، د بشري حقونو فعالان، ښځینه فعالانې او د نجونو د زده کړو د فعالانو تر څنګ د ټولنې بېلابېل قشرونه شامل دي.

طلال چوهدري دا هم وویل، یوازې په تېره یوه اوونۍ کې زرګونه افغان کډوال بېرته افغانستان ته استول شوي دي.

د تېر اکټوبر له پیل راهیسې تر اوسه پورې شاوخوا ۸۵۰ زره افغانان له پاکستانه ایستل شوي دي.

نوموړي وویل، دا مهال شاوخوا ۸۰۰ زره افغان کډوال پرته له قانوني اسنادو په پاکستان کې اوسېږي او ۱.۴ میلیونه نور بیا د ملګرو ملتونو د کډوالۍ ځانګړي اسناد لري، خو هغو ته هم یوازې د جون میاشتې د پاتې کیدو اجازه ورکړل شوې او له یادې نېټې وروسته به خپل هېواد ته ایستل کېږي.

د پاکستان د بهرنيو چارو وزارت وياند شفقت علي خان د پنجشنبې په ورځ یوې خبري غونډې ته وويل: «موږ هڅه کړې چې له افغانستان سره اړيکې ښې کړو، خو تر ټولو لوی خنډ د امنيتي وضعيت خرابوالی او هغه پټنځايونه دي، چې ترهګر ترې د پاکستان په نا امنۍ کې ګټه اخلي.»

پاکستانۍ ډان ورځپاڼې په خپل راپور کې ویلي، چې نوموړي دغه څرګندونې د پاکستان او افغانستان د ګډې همغږۍ کمېټې (JCC) د ناستې په اړه د يوې پوښتنې په ځواب کې وکړې. دغه کمېټه د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ او اقتصادي همکاريو لپاره جوړه شوې، خو د ناستې دقيقه نېټه یې تر اوسه نه ده اعلان شوې. شفقت خان زياته کړه: «کله چې د غونډې تفصيلات وروستي شي، موږ به نور معلومات شريک کړو.»

د نوموړي په وينا، د پاکستان ځانګړی استازی محمد صادق تېره مياشت کابل ته تللی و او له طالب چارواکو سره يې د امنيت، سوداګرۍ او کډوالو په اړه بحثونه کړي.

ټاکل شوې وه، چې د اپرېل له نيمايي وړاندې د JCC ناسته وشي او داسې هم ویل شوي و، چې د افغانستان د سوداګرۍ وزير نورالدين عزيزي له اختر وروسته اسلام‌اباد ته سفر وکړي.

شفقت خان دغه سفر بريالی وباله او ويې ويل چې «د راتلونکو اقداماتو لپاره هوکړه رامنځته شوې ده.»

خو سره له دې لا هم د دواړو هېوادونو ترمنځ تاوتريخوالی روان دی. محمد صادق تازه په يوه سيمينار کې خبرداری ورکړی، چې که طالبان د پاکستان د ترهګرۍ اړوند اندېښنو ته پام ونه کړي، نو «ټولې هوکړې به بې ‌ګټې شي.»

د یاد هېواد د بهرنيو چارو وزارت وياند د دغو څرګندونو په اړه مستقيمه تبصره ونه کړه او ويې ويل، چې دی د دغې موضوع په اړه معلومات نه لری.

له هغه راهيسې چې طالبان يو ځل بيا پر افغانستان واکمن شوي، ترهګري د دواړو هېوادونو ترمنځ د شخړو اصلي لامل ګرځېدلی.

پاکستان طالبان تورنوي، چې د پاکستاني طالبانو تحریک په څېر ډلو ته یې د فعاليت زمينه برابره کړې، چې له امله یې د ډیورنډ کرښې دواړو خواوو ته بريدونه زيات شوي او د دواړو لوريو ډېپلوماټیکي هڅې هم اغېزمنې شوې دي.

په داسې حال کې چې پاکستان تمه درلوده طالبان به د سيمې د ثبات لپاره ګټور ثابت شي، خو د وسله ‌والو د فعالیتونو زياتېدو دغه هیلې کمزورې کړي دي او د دواړو لوريو ترمنځ امنیتي او اقتصادي همکارۍ هم د دا ډول ناندریو تر اغېز لاندې راغلې دي.

پاکستان تور لګولي، چې د دوی ضد وسله والو ته نه یوازې دا چې طالبانو پناه ځایونه ورکړي، بلکې د ِ«ټي ټي پي» په څېر ډلو لاسنېوی یې هم کړی دی.

بلخوا طالبانو بیا د پاکستان دغه ډول ادعاوې په وار وار رد کړې او غږ یې پرېې کړی، چې د دوی د تورنولو پر ځای دې د خپل کور دننه خپلو امنیتي ناکامیو ته پام وکړي.

د ملګرو ملتونو په امنیتي راپور کې هم اندېښنه څرګنده شوې، چې د القاعده شبکې، پاکستاني طالبانو او نورو ترهګرو ډلو په افغانستان کې د طالبانو تر سیورې لاندې خوندي پناه ځایونه ترلاسه کړي دي.

مقاله زیاتوي، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو درې نيم کاله وروسته لا هم دغه ډله نه یوازې خپلو ژمنو ته وفاداره نه ده پاتې شوې، بلکې د مخالفینو ځپلو، د ښځو له ټولنیز ژوند څخه د ایستلو، د بشري مرستو له ناوړه استفادې او له ترهګریزو ډلو سره د ملاتړ په برخو کې یې یو منظم سېسټم جوړ کړی دی.

په مقاله کې د امریکا پر دریځ نیوکه شوې او لیکل شوي، چې د طالبانو مشران له بندیزونو سره سره په ازاداه توګه نړۍوال سفرونه هم کوي.

د راپور له مخې، له ۹۰ سلنې زیات طالب مشران په مشخصو بندیزونو کې نه‌ دي شامل او ان هغه طالبان چې د ملګرو ملتونو تر بندیزونو لاندې دي هم په دوامداره ډول د سفر معافیت ترلاسه کوي.

همدا راز زیاته شوې، چې طالبان د دوحې تړون له لومړنیو ژمنو سره برعکس، د پخواني حکومت چارواکي، مدني فعالان او امنیتي سرتېري تعقیب کړي، شکنجه کړي او ان وژلي یې دي.

همداراز افغان ښځې له زده ‌کړو، کار او ټولنیز مشارکته په بشپړ ډول بې ‌برخې شوي او ماشومان له فقر، خوارځواکۍ او د مخنیوي وړ ناروغیو سره مخ دي.

مقاله کې ویل شوي، طالبانو د هېواد رسمي تعلیمي نظام له منځه وړی او پر ځای یې سختدریځه مذهبي نصابونه رامنځته کړي، چې په کې د لوېدیځو هېوادونو پر وړاندې کرکه خپرېږي، بشري مرستې چې باید بې ‌وزلو ته ورسېږي، د طالبانو او د هغوی د ملاتړو لاسونو ته لوېږي.

د مقالې لیکوال دا خبرداری هم ورکړی، چې ترهګرې ډلې لکه حقاني شبکه، د پاکستاني طالبانو تحریک او د داعش خراسان څانګه د افغانستان دننه په خلاص مټ فعالیتونه کوي او ان د دغو ډلو ځینې غړي په د طالبانو په ادارو کې په دندو هم ګومارل شوي دي.

ډېپلوماټ مجله لیکي، د طالبانو د بهرنیو سفرونو او نړۍوالو غونډو ته بلنه ورکول، نه یوازې یو ظالم رژیم پیاوړی کوي، بلکې نړۍ ته یو خطرناک پیغام لېږي.

د یادې مجلې د مقالې په پای کې له نړۍوالې ټولنې، په ځانګړې توګه له امریکا متحده ایالاتو غوښتنه کړې، چې د طالبانو د حساب‌ ورکوونې لپاره له هدفمندو بندیزونو، اقتصادي محدودیتونو او سیاسي فشارونو کار واخلي او د افغان متحدینو د بیا مېشتیدو پروسه دې هم بېرته پیل کړي.

د راپور له مخې، په ۲۰۲۴ کې په افغانستان کې د پولیو د وایرس درې نوې پېښې ثبت شوې، خو په پاکستان کې دغه شمېر بیا ۳۳ ته رسېږي.

دا شمېرې ښيي، چې افغانستان کې د تېرو کلونو پرتله د ګوزڼ پېښې څلور برابره او په پاکستان کې ۱۲ چنده زیاتې شوې دي.

یاد سازمان زیاتوي، چې یوازې د ۲۰۲۴ کال په اوږدو کې له دواړو هېوادونو ۷۴۱ مثبتې چاپېریالي نمونې ترلاسه شوې، چې ۱۱۳ يې د افغانستان او ۶۲۸ يې د پاکستان دي.

همداراز د ۲۰۲۵ کال په لومړیو درېیو میاشتو کې هم په افغانستان کې ۹ او په پاکستان کې ۷۱ مثبتې چاپېریالي نمونې ثبت شوې دي.

په افغانستان کې د پولیو پېښې تر ټولو زیاتې په جنوبي ولایتونو په ځانګړې توګه کندهار کې ثبت شوې دي او هاخوا بیا د پښتونخوا، بلوچستان او سند ایالتونه د پولیو وایرس د خپرېدو اصلي سیمې بلل شوي دي.

د روغتیا نړۍوال سازمان وایي، دا مهال د پولیو وایرس خپرېدل تر ډېره د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ډیورنډ کرښې «یپیډیمالوژیک دهلیز» پورې تړلي دي، چې په کې د کویټې بلاک او د افغانستان جنوب شامل دی.

یاد سازمان خبرداری ورکړی، چې که د وایرس خپرېدل په تاریخي سیمو لکه کندهار، پېښور، کراچۍ او کویټه کې بیا پیل شي، نو د پولیو ناروغۍ د لا پراخېدو خطر به ډېر شي.

د واکسیناسیون ستونزې او نیمګړتیاوې

راپور کې راغلي چې که څه هم په افغانستان کې د پولیو پر ضد د واکسین پنځه فرعي کمپاینونه تر سره شوي، خو د ۲۰۲۴ کال په دویمه نیمایي کې د کور په کور کمپاینونه د‌ طالبانو د سختو بندیزونو له امله له خنډونو سره مخ شوي دي. او پر ځای یې یوازې «نقطه په نقطه» واکسین کمپاینونه ترسره شوي، چې د ټولو ماشومانو په ځانګړې توګه د کوچنیو نجونو د پوښښ توان نه لري.

اړوندې ادارې اندیښنه څرګندوي، چې دا مسله د پولیو خپریدو ته یو لوی ګواښ ګڼل کیدلای شي.

که څه هم په پاکستان کې د واکسین د پوښښ شمېرې لوړې ښودل شوې، خو د ولسوالیو او کلیو په کچه د کمپاینونو کیفیت کمزوری پاتې شوی دی.

ناامنۍ او تاوتریخوالی په پښتونخوا او بلوچستان کې هم د واکسیناسیون پر پروسه منفي اغېز کړی دی.

یوازې د ۲۰۲۴ کال د اکټوبر او دېسمبر په کمپاینونو کې شاوخوا ۲ لکه ماشومان د پښتونخوا په جنوب او ۵۰ زره ماشومان په کویټه بلاک کې له واکسین څخه پاتې شوي دي.

د کډوالو راستنېدنه، یو بل اندېښمنوونکی لامل

د روغتیا نړۍوال سازمان راپور همداراز وايي، چې له پاکستان څخه افغانستان ته د غیرقانوني کډوالو بې ‌وقفې ستنېدنه د ګوزڼ وایرس خپریدو په برخه کې یو جدي ګواښ دی. د ستنیدونکو دا پراخه څپه کولای شي، چې د پولیو وایرس کچه په دواړو هېوادونو کې لوړه کړي.

دغه سازمان ویلي، د دې ګواښ د کمولو لپاره د دواړو هېوادونو پر ډیورنډ کرښه واکسیناسیون روان دی او د کډوالو د تګ راتګ په سیمو کې د عامه روغتیا پلانونه نوي کېږي.

د روغتیا نړۍوال سازمان په پای کې ټینګار کړی، چې که څه هم دا مهال د پولیو وایرس خپرېدل یوازې افغانستان او پاکستان پورې محدود دي، خو د پېښو زیاتوالی او پراخوالی اندېښمنوونکی دی.

راپور وایي، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ همغږي، په ځانګړې توګه د ملي او سیمه ‌ییزو چارواکو ترمنځ، د دې ناروغۍ د کنټرول لپاره حیاتي ارزښت لري.

دا لیدنه د پنجشنبې په ورځ تر سره شوې خو معلومه نه ده چې ملا هبت الله انلاین له دوی سره لیدلي او که د پکتیا ټول مسوولین یې کندهار ته غوښتي.

‏د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد په ایکس لیکلي چې مشر یې د پکتیا ولایت مسوولینو ته وویل: «مسوولین دي خپل مسوولیت ته ښه متوجه شي له غفلت څخه دې ځان وساتي، د شرعي نظام د حاکمیت لپاره باید قربانۍ ورکړو حوصله باید ختمه نه شي او کوښښ باید وکړو چې اسلامي او شرعي احکام نافذ شي، په خاص ډول امربالمعروف چې د اسلام اصلي هدف دی، اوس وخت دی چې په اقتصادي، سیاسي او نظامي امورو کې شریعت تطبیق شي.»

مجاهد لیکلي چې ملا هبت الله اخوندزاده ددغه لیدنې له ګډنوالو وغوښتل چې د خپلو اړوند مسوولینو د امر تابع اووسي.

دا لیدنې داسې مهال کیږي چې په دې ورستیو کې د طالبانو ترمنځ د ژورو اختلافاتو راپورونه خپاره شول.

راپورونه وايي چې کندهار او حقاني شبکه په یو لړ موضوعاتو سره ژور اختلاف لري؛ خو د نجونو پر زده کړو بندیز ناندریز شو او د حقاني شبکې مشر سراج الدین حقاني په اشاره کندهار تورن کړ چې واک یې انحصار کړی او د خپل مزاج اړوند فیصلې کوي.

د امر الامعروف وزارت سختې پرېکړې، د واک انحصار او د نجونو پر زده کړو بندیز تر څنګ یو لړ نورې ستونزې د دې لامل شوې چې د طالبانو ځينې لوړپوړي چاوراکي اړ شول چې دندې خوشې کړي او په نورو هېوانو کې ژوند غوره کړي.