په ننګرهار، لغمان او کونړ کې طالبانو د اسلامي ثقافت او شرعیاتو پوهنځي ۶ استادان منفک کړل

د جرمني د منلو پروګرامونو له لارې دغه افغانان داسې مهال جرمني ته لیږدول کیږي، چې ددغه هېواد سیاسي ګوندونه او واک ترلاسه کوونکې مسیحي اتحادیه ددغو پروګرامونو له اوږدولو سره موافق نه دي.

د جرمني د مسیحي سوسیال اتحاد یا سي ایس یو سرمنشي مارتین هوبر ددغو الوتنو په غبرګون کې د یکشنبې په ورځ بیلد ام زونتاګ ته وویل، « دا چې د بهرنیو چارو وزیره میرمن بیربوک تر وروستۍ شېبې خپله ایډیالوژي بې‌پروا تعقیبوي، دا یو ناخوښه کار دی».

په تور او سره ایتلافي تړون کې، اتحاد او ایس پي ډي موافقه کړې چې د افغان کډوالو د منلو پروګرامونه به پای ته ورسوي او نور به دوام نه ورکوي.

له سوسیال ډیموکراټانو سره د ایتلافي تړون تر لاسلیک وروسته د اتحاد پارلماني مدیر تورستن فری اعلان وکړ چې ډېر ژر به افغانستان او سوریې ته د اخراج ځانګړې الوتنې پیل شي.

فری د جمعې په ورځ تاګس شپیګل ته وویل: « د ایتلافي تړون له مخې موږ کولای شو د مهاجرت سیاست کې بدلون راولو».

ده زیاته کړه چې دا [د شړلو] الوتنې به ژر تنظیم شي. فری وویل، « موږ به د دوبي له رارسېدو وړاندې پام وړ شمېر خلک بېرته واستوو».

د سي ډي یو سیاستوال همداراز پر هغو درېیمو هېوادونو د بندیزونو ګواښ وکړ چې له جرمني نه شړل کېدونکي خپل وګړي نه مني. نوموړي وویل، « که دا هېوادونه خپل اتباع و نه مني، نو موږ به خپلې پرمختیایي مرستې پرې کمې کړو او یا به هیڅ ویزې ورنه کړو».

د اېس پي ډي مشر لارس کلینګبایل هم افغانستان او سوریې ته د اخراج پلانونه تایید کړل.

ده بیلد ورځپاڼې ته وویل چې د ایس پي ډي تر مشرۍ لاندې پخواني حکومت کې هم یوه الوتنه افغانستان ته شوې وه. نوموړی زیاته کړه، « او نورې هم کېږي، دا موافقه شوې ده».

هغه د سوریې په اړه وویل: « موږ به هم د مناسب وخت په راتلو سره سوریې ته اخراج پیل کړو»، خو ټینګار یې وکړ چې د سوریې وضعیت باید تر څارنې لاندې وي.

کلینګبایل همداراز تمه څرګنده کړه چې د نوي حکومت پر مهال به د پولو کنټرول زیات شي او له امله به ډېر خلک بېرته واړول شي.

هغه زیاته کړه، « موږ موافقه کړې چې د پولو کنټرول به ډېر شي، نو له همدې امله به رد شوي کسان هم زیات شي».

کلینګبایل چې د تور-سور ایتلاف مرستیال صدراعظم ګڼل کېږي، زیاته کړه: « خو فریدرېښ مېرڅ او زه موافق یو چې دا کار باید له اروپایي شریکانو سره په همغږۍ وشي».

اصف بهادر د شنبې په ورځ ډان ورځپاڼې ته وویل چې دا اقدام یوازې د افغان کډوالو د پېژندنې لپاره نه، بلکې په سیمه کې د امن او نظم د خوندي ساتلو لپاره هم ډېر مهم دی.

نوموړي زیاته کړې، « غیر بومي اوسېدونکو او افغان کډوالو ته پنځه ورځې ورکړل شوی چې ځانونه ثبت کړي. دوی ته ویل شوي چې په دې موده کې اړوند پولیسو ته ورشي او ټول اړین اسناد وسپاري».

امنیه قوماندان خبرداری ورکړی چې که څوک د دې پنځه ورځني مهلت په پای کې هم ځان ثبت نه کړي، نو قانوني چلند به ورسره وشي.

هغه زیاته کړې، « غیر راجستر شوي افغانان به ونیول شي او پر ضد به یې مناسب قانوني ګامونه پورته شي».

نوموړي ټینګار کړی، چې دا اقدام به نه یوازې د ناقانونه فعالیتونو مخنیوی وکړي، بلکې د سیمه‌ییزو خلکو لپاره به هم امنیت زیات کړي.

په دغه ولایت کې د طالبانو د امنیې قوماندانۍ ویاند بلال روزګاني ځایي خبریالانو ته منلې، چې تېره شپه د خاص روزګان ولسوالۍ اړوند «نکریزو» سیمه کې یاده پېښه شوې ده.

بلال روزګاني خبریالانو ته په لېږلي غږیز پیغام کې ویلي، وژل شوی ځوان د کورنیو ستونزو او اندېښنو له امله ځان په ډزو وژلی دی، چې د سختو ټپونو له امله یې په روغتون کې ساه ورکړې ده.

نوموړي په دغه پیغام کې د دغه ځوان د نوم، کورنیو ستونزو او نه هم د پېښې د څېړنو په اړه څه ویلي دي.

بل خوا د روزکګن ولایت د مرکزي روغتون یو ډاکټر د نوم نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل پښتو ته منلې، چې یاد روغتون ته تېره شپه ناوخته د طالبانو له‌خوا د یوه ۲۲ ځوان جسد ور وړل شوی دی.

د دغه ډاکټر په وینا، نوموړی په سر لګېدلی و او په لاره کې یې د سختو ټپونو له امله ساه ورکړې وه؛ خو هغه د پېښې د څرنګوالي په اړه څه نه وایي.

په افغانستان کې دا لومړۍ پېښه نه ده؛ بلکې تر دې وړاندې هم د هېواد په بېلابېلو سیمو کې ګڼې دې ته ورته پېښې شوې، چې لاملونه یې اقتصادي ستونزې، کورني جنجالونه او یا هم د خپلې خوښې نکاح سره د کورنیو اختلافونه بلل شوي دي.

دغه سازمان ویلي، چې په پلازمېنه کې کورونه په نارسمي توګه پرته له نقشې جوړ شوي او بسنتیزو خدمتونو ته پکې لاسرسی هم نشته.

د ملګرو ملتونو دغه اداره وایي، دغه نامعیاري کورونه د اقلیم د بدلونونو پر وړاندې زیان منونکي دي؛ ځکه چې د رسمي پلان او ښاري قوانینو له مخې نه‌دي جوړې شوي. په دغو زیان منونکو کورونو او سیمو کې ډېری هغه خلک اوسېږي، چې اقتصادي حالت یې خورا کړکېچن دی.

د دغه سازمان راپور کاږي؛ په دغه کورونو کې د پاکو اوبو سېسټم، برېښنا، د ککړو اوبو د بهېدو ځایونو او د ټرانسپورټ مناسبې لارې هم نشته. برسېره پر دې، د دغو سیمو د ځمکو قانوني مالکیت هم روښانه نه ‌دی او ډېری خلک یې پرته له قانوني اسنادو هلته مېشت دي.

افغانستان د اقلیمي ناورینونو په لومړۍ کرښه کې دی.

په تېرو درېیو کلونو کې پرلپسې زلزلو، ویجاړونکو سېلابونو او سختو وچکالیو د خلکو ژوند له جدي ګواښ سره مخ کړی دی.

د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، افغانستان له نړۍوالو تعاملاتو او مهمو ناستو څخه اېستل شوی چې دغه چاره د چاپېریالي ستونزو د زیاتېدو لامل شوې او د مېلیونونو خلکو ژوند یې له ګواښ سره مخامخ کړی دی.

په افغانستان کې د ټولو ښارونو په منځ کې کابل له اقلیمي بدلونونو او د هوا له ککړتیا څخه ډېر اغېزمن شوی دی.

د عامې روغتیا وزارت لا د ۱۳۹۹ کال په ژمي کې خبرداری ورکړی و، چې د کابل د ککړې هوا له امله هر کال نږدې پنځه زره کسان خپل ژوند له لاسه ورکوي.

له بلې خوا د سره صلیب نړۍوالې کمېټې هم د اوبو نړۍوالې ورځې په مناسبت ویلي، چې شاوخوا ۳۳ مېلیونه افغانان د پاکو اوبو له نشتوالي کړیږي.

په هېواد او په ځانګړې ډول کابل کې د ځمکې لاندې د اوبو کمېدل د افغانستان د چاپېریال لپاره یو بل کړکېچن حالت بلل کېږي.

په کابل کې د ایران سفارت پر اېکس پاڼه کاږلي، چې د روان ۱۴۰۴ لمریز کال تر پایه به د فراه – ماهیرود سرحدي سړک چارې بشپړې شي.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې د دغه سړک له بشړېدو سره به په شمالي خراسان ولایت کې د ختیځ - لوېدیځ اقتصادي دهلیز ظرفیت زیات او له ایران او نورو هېوادونو سره به د افغانستان سوداګریزې اړیکې پراخې شي.

یاد سړک ۱۲۰ کیلومتره اوږدوالی لري، چې د ایران او افغانستان ترمنځ د ټرانزیي یوه مهمه لاره ده، چې د اقتصادي او ټرانزیټي اړیکو په پیاوړتیا کې ستره ونډه لري.​

د دغه سړک د جوړولو چارې په تېر جمهوري نظام کې پیل شوې وې؛ خو د امنیتي ستونزو او نورو خنډونو له امله وځنډېدلې، چې اوس‌مهال یې چارې ۹۰سلنه بشپړې شوې دي.

د ښاغلي بیکدلي په وینا، تمه کېږي چې د دغه سړک چارې د روان کال تر پایه بشپړې او ګټې اخیستنې ته وسپارل شي.

د دې سړک له لارې د بندر عباس او چابهار بندرونو څخه افغانستان او منځنۍ اسیا ته د مالونو لېږد ۴۰۰ کیلومتره لار لنډېږي، چې د سوداګرۍ لګښتونه کموي.​

د یادولو وړ ده، چې د ماهیرود – فراه سړک د ماهیرود په ځانګړې اقتصادي سیمه کې پای ته رسېږي، چې د ایران او افغانستان ترمنځ د سوداګرۍ او ټرانزیټ یوه مهمه برخه ده.

افغان پانګه‌وال هم په دې سیمه کې پر پانګونې بوخت دي، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د اقتصادي اړیکو پیاوړتیا کې مرسته کوي.