په پېښور کې د کډوالو له استازو سره په یوه غونډه کې د طالبانو کونسل حافظ محب الله شاکر وايي، چې د اختر په ورځو کې یې د دغې ډلې له مشر ملا هبتالله سره ليدلي او په پاکستان کې یې د افغان کډوالو په تړاو خبرې ورسره کړې وې.
هغه زیاته کړه، «مونږ په پاکستان کې ۴۰ کاله تېر کړل، ځکه مو دلته هجرت راوکړ چې په پاکستان کې اسلام وو.»
حافظ محب الله شاکر له پاکستان څخه د افغان کډوالو بېرته ستنولو ته په اشارې سره وویل: «مونږ په پاکستان کې ازاد ژوند کړی او کوم شکایت نه لرو، باید ټول افغان کډوال افغانستان ته بېرته ستانه شي.»
هغه زیاته کړه: «هیڅوک دې اندیښنه نه کوي، اوس په افغانستان کې زموږ خپل نظام او خپل حکومت دی، هلته به کډوالو ته لاډیرې اسانتیاوې ورکړل شي.»
هغه په کډوالو غږ وکړ، چې افغانستان ته لاړ شي او په خپل هېواد کې پانګونه وکړی، ترڅو یو هوسا ژوند ولري.
طالب کونسل، له خبریالانو سره په خبرو کې د دغې ډلې لهخوا د بېرته ستنېدونکو کډوالو لپاره د ځانګړی کمېسېون د جوړېدو خبر ورکړ او زیاته یې کړه، چې د فرضي کرښې په اوږدو کې د کډوالو لپاره پنډغالي جوړ شوي، چې هر ډول اسانتیاوې لري.
په پېښور کې د طالبانو کونسل په داسې حال کې د دغې ډلې له مشر ملا هبتالله سره د کډوالو په اړه د خبرو یادونه کوي، چې د پاکستان حکومت په جبري توګه د افغان کډوالو د ستنولو دویم پړاو پیل کړی، او هره ورځ په زرګونه کسان په جبري ډول د تورخم، سپین بولدک او نورو لارو افغانستان ته ستنوي.
بلخوا د کډوالې نړیوال سازمان خبر ورکړی چې له پاکستان څخه بېرته راستنېدونکي کډوال د خوړو، سرپناه، روغتیایي خدماتو او له داسې نورو ګڼو ستونزو سره لاس او ګریوان دي.
دغه سازمان یو ځل بیا پر ټولو هېوادونو غږ کړی، چې د افغانانو جبري شړل سملاسي تر هغه مهاله ودروي، چې په افغانستان کې ددوی لپاره خوندي چاپيریال، شرایط او قانوني وضعت جوړيږي او دوی په خپله خوښه هېواد ته ستانه شي.
دغه اندېښنې وروسته له هغه زیاتې شوې، چې په تېرو دوو ورځو کې د اسلام اباد پولیسو د ځینو کورونو دروازې ورماتې کړې او په کې مېشت افغان کډوال یې نیولي دي.
تېره ورځ هم د اسلام اباد پولیسو په بي ۱۷ ښارګوټي کې د دوو کورونو دروازې ماتې کړې او د ښځو او ماشومانو سره یې په کې مېشتې کورنۍ نیولې دي.
مریم چې له تېرو درېیو کلونو راهیسې په اسلام اباد کې مېشته ده وایي، چې دوه میاشتې وړاندې یې ویزه ختمه شوې او د ویزې نوې کېدو غوښتنه یې هم کړې؛ خو تر دې دمه یې ویزه نه ده ترلاسه کړې.
هغه وایي، د ۲۰۲۵کال د پیل راهیسې د پاکستان حکومت د تازه اقداماتو سره افغان کډوال له سختو ننګونو سره مخ کړي دي.
هغه وایي: «له پولیسو څخه وېرې نه یوازې زما؛ بلکې زما د ماشومانو په رواني وضعیت هم بدې اغېزې لرلې دي. ماشومان مې د پولیسو له ډاره ان په کور کې لوبې او په لوړ غږ خبرې نشي کولی، چې یو ناڅاپه پولیس رانشي او د دوی غږ وا نه وري.»
هغه د پاکستان له حکومته غواړي، چې له ګواښ سره مخ افغانانو سره دې له نرمۍ کار واخلي او دغه ډول ځپونکی چلند دې د دوی پر وړاندې ودروي.
مریم په ژړغوني غږ وایي: «باور وکړئ، که له ګواښ سره مخ نه وم؛ نو خپل هېواد مې نه پرېښود. زه به تر ټولو لومړۍ افغانستان ته ستنه شوې وای؛ خو ماته او زما خاوند ته د طالبانو لهخوا سخت ګواښونه دي، موږ نه شو کولای چې خپل وطن ته ستانه شو.»
د کډوالو پر وړاندې بد چلند نه یوازې د فعالینو لهخوا؛ بلکې د نړۍوالو سازمانونو او د بشري حقونو ملاتړو بنسټونو لهخوا هم په وار، وار غندل شوی دی.
دغو سازمانونو تل ویلي، چې په زور او جبر د کډوالو اېستنه د نړۍوال اصولو خلاف کړنه ده.
د کډوالو د حقونو فعال ګل ولي پسرلي بیا افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د افغان کډوالو پر وړاندې دغه ډول چلند نه یوازې د نړۍوالو قوانینو خلاف؛ بلکې د انساني، اسلامي اصولو او ارزښتونو خلاف کړنه هم ده.
هغه وایي، په ایران او پاکستان کې چې کوم وضعیت او سلوک له افغان کډوالو سره کېږي د نړۍ یو قانون هم پکې نه مراعتېږي.
د هغه په وینا، په دې برخه کې ډېر ښه قوانین منل شوي؛ خو ستونزه دا ده، چې څوک ورته پاملرنه نه کوي.
هغه زیاته کړې: «په ایران او پاکستان کې افغان کډوالو ته دومره حقونه نه ورکول کېږي. دوی د زده کړو حق نه لري، دوی د یوه ملکیت د پېرلو حق نه لري او نه هم دوی ته د دغو هېوادونو تابعیت یا اسناد ورکول کېږي.»
هغه وایي، ګاونډي دا لامل وړاندې کوي چې ولې افغانان په ناقانونه توګه دغه هېواد ته ورځي او ولې په سمو قانوني لارو نه ورځي.
د ښاغلي پسرلي په خبره، نړۍوال قانون خلکو ته دا حق ورکړی څوک چې له ګواښونو سره مخ وي او د پناه غوښتنه کوي؛ نو هغوی په هره لاره بل هېواد ته تلای شي.