خالد حنفي: اسلامي نظام کې مشري میراثي نه ده

ایراني رسنۍ اېراف د دغه لیک په حواله راپور ورکړی، چې د افغان کډوالو مسله اوس‌مهال د ټولنې یوه تر ټولو جنجالي موضوع بلل کېږي.

دغو فعالانو ویلي، چې دغه مسله اوس تر بل هر وخته ډېر عدالت او د موثریت پر بنسټ ښه مدیریت ته اړتیا لري؛ ترڅو ټولنیز کړکېچونه او انساني کړاوونه کم شي.

په لیک کې راغلي، که څه هم تر دې وړاندې د حکومت تمرکز د بې اسناده کډوالو په اداره کولو و؛ خو د تېرې میاشتې راهیسې د کورنیو چارو وزارت له‌خوا یوه نوې تګلاره پلي شوې، چې د سرشمېرنې کارت لرونکي کسان هم په نښه کوي.

په دغه لیک کې فعالانو زیاته کړې، چې د دغې پرېکړې له مخې به د روان کال په پیل کې یوازې د کډوالو محدودې ډلې ته اجازه ورکړل شي چې په ایران کې د استوګنې جوازونه نوي کړي.

فعالانو ټینګار کړی، چې د دوی له نظره د ټولنیزو خدمتونو د بندولو او د شړلو لپاره د اجباري لارو چارو په کارولو سره د دغې ټګلارې پلي کول به په راتلونکو میاشتو کې د کډوالو او په ځانګړې توګه د ښځو او ماشومانو لپاره جدي او اندېښمنوونکې پایلې ولري.

په ليک کې د ايران مدني فعالانو او څېړونکو د افغانستان اوسني اقتصادي، امنيتي او ټولنيزو شرايطو ته په اشارې سره لیکلي دي، چې د دغه خلکو د امنيت ټينګول ممکن نه دي؛ نو له همدې امله د دغو کډوالو په جبري ډول ستنول د ایراني ټولنې د اصولو او عقایدو سره په ټکر کې دي.

د دغو فعالانو په وینا، د دغې ستونزې حل لاره په ناڅاپي او اجباري اقداماتو نه ده؛ بلکې په ایراني ټولنه کې د کډوالو په وړاندې د توپیري چلند د له منځه وړلو لپاره د هر اړخیزو تګلارو خپلول او پّ خپله خوښه د دغو کډوالو ستنېدو ته د لارو چارو برابرول دي.

د لیک په پای کې د ایران له ولسمشره غوښتل شوي، چې د دوه مېلیونه بې کوره خلکو د برخلیک په اړه د حق او عدالت اصول په پام کې ونیسي او د یوې وړې ډلې منفي تبلیغاتو او توپیري چلند ته اجازه ورنکړي، چې د ایران په معاصر تاریخ کې د کډوالو د ډله‌ییز اخراج لپاره لاره هواره کړي.

پاکستانۍ اېکسپرېس ټربیون ورځپاڼې د پاکستان د سوداګرۍ فدراسیون د چارواکو له حوالې لیکلي، چې هند هر کال شاوخوا ۶۴۰ مېلیونه ډالر مالونه د پاکستان له لارې افغانستان ته لېږدوي. اوس دغه سوداګریز بهیر له جدي خنډونو سره مخ شوی او د هند لپاره د پام وړ مالي زیانونه رامنځته کولای شي.

دغه مسئله وروسته له هغې راپورته کېږي، چې په هندي کشمیر کې د وروستي ترهګریز برید وروسته د دواړو هېوادونو ترمنځ کړکېچ او پر یو بل فشارونو زور واخیست.

د APP خبري اژانس د راپور له مخې، د ۲۰۲۴ کال له اپرېل څخه تر ۲۰۲۵ د جنورۍ پورې هند شاوخوا ۵۰۰ مېلیونه ډالر توکي پاکستان ته صادر کړي دي؛ خو له پاکستانه يې یوازې ۴۲۰ زره ډالره واردات کړي دي. د دغو مستقیمو تبادلو د کمښت ترڅنګ، د پاکستان له لارې افغانستان ته د هندي مالونو ټرانزیټي خنډ د هند پر اقتصاد لا زیات فشارونه راوړي دي.

د پاکستان د سوداګرۍ فدراسیون مشر خواجه محبوب الرحمان د خپلې حکومتي تګلارې ملاتړ څرګند کړی او ویلي یې دي، چې د پاکستان سوداګریزه ټولنه د خپلو وسله‌والو ځواکونو ترڅنګ ولاړه ده.

هغه زیاته کړې:« د هند دا عادت ګرځېدلی، چې څو کاله چوپ پاتې شي او بیا پر پاکستان بې ‌بنسټه تورونه ولګوي چې نور د زغم وړ نه دي.»

د پاکستان د سوداګرۍ فدراسیون اصلي تنظیموونکي احمد جواد ټینګار کړی، چې باید تر هغه وخته له هند سره هر ډول سوداګریزې اړیکې بندې شي؛ څو چې ستونزې د متقابل درناوي او برابرۍ پر بنسټ حل شي.

نوموړي پر هند تور ولګاوه، چې د اقتصادي همکارۍ او د سیمې د سولې هڅې خراب

ازبکستان غواړي، چې افغانستان د اکستان د اورګاډي پټلۍ له لارې له منځۍ اسیا سره وصل کړي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت مرستیال ویاند حافظ ضیاء احمد تکل د دغه ټلېفوني خبرو په اړه په خپل اېکس کې لیکلي: «په دې ټلېفوني تماس کې د دواړو هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو د دوه‌اړخیزو او څو اړخیزو اړیکو د لا پیاوړتیا، سیاسي، اقتصادي او ټرانزیټي همکاریو د پراختیا په ځانګړي ډول د افغان-ټرانس اورګاډي د پټلۍ پروژې او د درې‌اړخیزې غونډې (افغانستان – ازبکستان – پاکستان) د ترسره کېدو په اړه خبرې او نظرونه تبادله کړل.»

د ازبکستان د بهرنیو چارو وزیر سعیدوف په دغه ټلېفوني اړیکه کې د طالبانو له حکومت سره د اړیکو په پراختیا ټينګار کړی.

سعیدوف په دې خبرو کې ویلي، چې د ۲۰۲۵ کال په لومړیو څلورو میاشتو کې د افغانستان صادرات ازبکستان ته د تېر کال په پرتله درې برابره زیات شوي دي.

نوموړي ژمنه کړې، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ او ټرانزیت په برخو په ځانګړي ډول افغان وګړو ته د ویزو په صادرولو کې لا زیاتې اسانتیاوې برابرې شي.

په دغه ټلېفوني خبرو کې امیر خان متقي ټينګار کړی، چې افغانستان د لویو اقتصادي پروژو لکه د افغان-ټرانس پروژې د تطبیق او له ازبکستان سره د سیاسي، سوداګریزو او ټرانزیتي همکاریو د لا پیاوړتیا لپاره بشپړ چمتووالی لري.

نوموړي ویلي، چې باید له رامنځته شویو سیمه‌ییزو فرصتونو د دواړو هېوادونو په ګټه استفاده وشي.

تر اوسه معلومه نه ده، چې دغه درې اړخیزه غونډه کله او چېرته ترسره کېږي، خو ضیاء احمد تکل لیکي: «دواړو لورو د دا ډول خبرو د دوام ټینګار وکړ او اعلان یې وکړ چې د «افغانستان – ازبکستان – پاکستان» درې‌جانبه غونډې د دقیق وخت او ځای د ټاکلو لپاره به له ډیپلوماتیکو لارو همغږي وشي.»

په افغانستان کې د طالبانو بیا ځلې واک ته رسېدو وروسته د منځنۍ اسیا هېوادونو د طالبانو له حکومت سره اړیکې خورا نږدې کړي دي او همدا ډول له دې هېوادونو سره د صادراتو او وارداتو په کچه کې هم زیاتوالی راغلی دی.

دا په داسې حال کې ده، چې څو ورځې وړاندې د قزاقستان یوه لوړپوړي پلاوي افغانستان ته سفر کړی و او د طالبانو له حکومت سره یې په دوه اړخیزه سیاسي او اقتصادي اړیکو خبرې وکړې.

د دغه وزارت په یوې اعلامیه کې راغلي، چې په دې ناسته کې د ملګرو ملتونو د سرمنشي له مرستیال څخه وغوښتل شول، چې د بشري مرستو په برخه کې دې زیاتوالی راولي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت مرستیال ویاند حافظ ضیاء احمد تکل په خپل اېکس کې لیکلي: «په دغه کتنه کې له ګاونډيو هېوادونو څخه د راستنېدونکو هېوادوالو، د اقليمي بدلون د ناوړو اغېزو او طبيعي افتونو پر وړاندې چمتووالي، له مخدره موادو سره د مبارزې، کروندګرو ته د بديل معيشت برابرولو، د معتادينو د درملنې، له بشري څخه پرمختيايي ته د مرستو د بڼې بدلولو، د مرستو په تطبيق کې د افغانستان د خلکو د لومړيتوبونو او د مرستندويه ادارو او اړوندو حکومتي ادارو ترمنځ د همغږۍ د پياوړتيا او ګڼو نورو موضوعاتو باندي خبرې وشوې.»

نوموړي همداراز لیکلي، چې په دغه ناسته کې امیر خان متقي د ملګرو ملتونو له استازو وغوښتل چې د افغانستان د خلکو لاسنيوي ته دوام ورکړي، مرستې د افغانستان د خلکو له اړتياوو او لومړيتوبونو سره عيارې او په داسې ډول ولګوي چې پر داخلي بازار، اقتصادي ودې او داخلي ظرفيتونو اوږدمهاله مثبتې اغېزې ولري.

د دوی په اعلامیه کې راغلي، چې د اوچا مشر ټام فليچر وویل: «ملګري ملتونه او د افغانستان حکومت د نړۍوالې ټولنې او د افغانستان ترمنځ د اړيکو د عادي کېدو، امنيت، سيمه‌ييز ثبات، اقليمي بدلون، له مخدره موادو سره مبارزې او نورو برخو کې د ګډو اهدافو لپاره کار کوي.»

ټام فلیچر زیاته کړې، چې له دې وروسته به د مرستو د تطبيق په برخه کې اصلي پرېکړه کوونکي ځايي خلک او د مرستو ترلاسه کوونکي وي.

‏نوموړي همدا راز ویلي: « له بشري مرستو څخه پرمختيايي او بنسټيزو کارونو ته د مرستو د نوعيت بدلول او د افغانستان د خلکو د لومړيتوبونو په پام کې نيول به د دوی له اهدافو څخه وي.»

‏اوچا او ملګري ملتونو په افغانستان کې د طالبانو له بیا واک ته رسېدو سره د خوړو، روغتیا او په نورو بېلابېلو برخو کې پراخې مرستې کړي.

اوس مهال په افغانستان کې د بشري مرستو کچه راټیټه شوې او اندېښه ده، چې مېلیونونه انسانان به د لوږې سره مخ شي.

د طالبانو بیا واک ته رسېدو سره په کور دننه کاري فرصتونه تر وروستۍ کچې کمې شوې دي، نړۍوالې پراختیایي موسسې له دغه هېواد تللي او د داخلي انجیو ګانو تر ډېره کارونه محدود شوي دی.

حامد کرزي د یکشنبې په ورځ په خپله اېکسپاڼې لیکلي، چې له انند پرکاش سره یې د سیمې د حالاتو او دواړو هېوادونو ترمنځ د اړېکو د پیاوړتیا په اړه خبرې وکړې.

همدارنګه پخواني ولسمشر حامد کرزي افغان ځوانانو ته د تحصیلي بورسونو د ورکړې تر څنګ د محصلینو ستونزو د حل غوښتنه کړې.

دې ناسته کې حامد کرزي د هند او افغانستان ترمنځ د سوداګریزې راکړې ورکړې د اسانتیاوو برابرولو په اړه هم ټیینګار کړی دی.

د هند د بهرنیو چارو وزارت ځانګړي استازي او د افغانستان، ایران او پاکستان د څانګې عمومي رییس انند پرکاش له حامدی کرزي سره تر لیدنې مخکې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي سره هم کتلي او د دوه اړخیزو سیاسي، سوداګریزو، ټرانزیټي اړیکو او سیمې وروستیو تحولاتو په اړه یې خبرې اترې کړې دي.