په افغانستان کې د امریکا د ناکامۍ په اړه د نیویارک ټایمز راپور د پولیټزر جایزه وګټله

چارواکو ویلي، چې روسي ځواکونو په دغه سیمه د هاوانونو او توغندیو بریدونه کړي، چې په دې پېښه کې یو ۱۶ کلن هلک هم ټپي شوی دی.

چارواکو دغه راز وویل، چې بریدونو په بیلوپیلیا او ووروزبا دواړو کې د ملکي زېربناوو تاسیساتو ته زیان رسولی.

سیمه ییزو چارواکو د بریدونو د شدت له امله بېړنۍ تخلیه پیل کړې.

د تخلیې عملې ویلي، چې تمه ده تر راتلونکې ورځې پورې تر ۵۰۰ پورې ملکي وګړي د برید لاندې سیمو څخه واېستل شي.

په کندهار کې د طالبانو امنیه قوماندانۍ د دوشنبې په ورځ (د غويي ۱۵مه) د خپلې اېکس‌پاڼې له لارې په یوه بیان کې زیاته کړې، چې په دې عملیاتو کې شاوخوا ۷۰۵ کیلوګرامه چرس، ۹۱۰ ګرامه مورفین، ۵۵ ګرامه ښیښه، ۵۶ ګرامه مایع کیمیاوي مواد، یو عراده موټر او پنځه سیټه موبایلونه هم ضبط شوي دي.

په بیان کې همداراز راغلی، چې د دې عملیاتو اړوند ۸ قضیې ثبت شوې دي.
له دې سره، طالبان وايي چې د دې عملیاتو پرمهال ۷.۵ جرېبه ځمکه چې پر هغې د کوکنارو کرکیله شوې وه، له منځه وړل شوې ده.

د طالبانو په وینا، د کندهار ښار او ولسوالیو له بېلابېلو سیمو څخه ۱۰۶ پر نشه‌يي توکو روږدي کسان راټول او د درملنې په موخه اړوندو مرکزونو ته لېږدول شوي دي.

طالبان داسې مهال په کندهار کې د نشه‌یي توکو پروړاندې د عملیاتو خبره ورکوي، چې پر افغانستان د دغې ډلې له واکمنېدو وروسته نړۍوالو په وار-وار ویلي، چې دغه هېواد کې د صنعتي نشه‌یي توکو تولید د پخوا پرتله څو چنده ډېر شوی دی.

د ملګرو ملتونو د نشه‌یي توکو او جرمونو ضد دفتر (UNODC) هم په خپل وروستي راپور کې ویلي، چې د تاریاکو بیې په افغانستان کې په بې‌ساري ډول لوړې شوې او دغه وضعیت د لویو قاچاق وړونکو لپاره ستر فرصتونه رامنځته کړي دي.

راپور زیاتوي، چې د ۲۰۲۴ کال تر پایه د یو کیلوګرام خامو تاریاکو بیه ۷۵۰ امریکایي ډالرو ته رسېدلی و، خو اوسني بیې تر دې هم لوړ شوي دي.

سره له دې چې طالبان په رسمي ډول د نشه‌يي توکو کرکیله، تولید او قاچاق بند ګڼي، خو له ولایتونو څخه تر پولو د قاچاق‌کوونکو ازاد تګ‌ و راتګ، د هغوی د خپلمنځي پټو همکاریو ښکارندويي کوي.

دغه سند چې د مکسیکو، نیپال، ناروې او زامبیا هېوادونو د دایمي استازولیو له‌خوا د ملګرو ملتونو د سکرټریت په همکارۍ چمتو شوی، د پرمختیایي مالي ملاتړ د څلورم نړۍوال کنفرانس (FFD4) لپاره په لومړنیو مذاکراتو کې د ۱۹۳ غړو هېوادونو دریځ څرګندوي.

ټاکل شوې چې دا کنفرانس د روان کال په جون میاشت کې د هسپانیا په سیویل کې ترسره شي.

د دغه سند پر بنسټ، د ډونالډ ټرمپ په مشرۍ د امریکا دولت د نړۍوال مالي نظام د بدلون له ځینو وړاندیزونو سره مخالفت لري.

د چاپېریال پر ککړتیا مالیه، د مالیاتو شفافیت، د سون‌توکو (تېلو) کمښت، جنسیتي برابرۍ، اقلیمي بدلون او څو نور ټکي دي چې امریکا یې په دغه تړون کې نه غواړي.

امریکا له دغه تړونه د هغو برخو د لرې‌کېدو غوښتنه کړې چې شرکتونه دې ته اړ کوي، څو په کومو هېوادونو کې چې اقتصادي فعالیت لري، مالیه باید ورکړي.

همداراز، متحده‌ایالتونو په بې‌وزلو هېوادونو کې د شنو پروژو کې د پانګونې د اسانتیا لپاره د درجه بندي سېسټم له اصلاحاتو سره هم مخالفت کړی دی.

د دې راپور پر بنسټ، د امریکا حکومت له دې سره مخالف دی چې باید د اقتصادي ناورین پرمهال د ټولنیز ملاتړ لپاره کافي او پرته له ځنډه بودیجه برابره شي.

دا په داسې حال کې ده، چې ډېری مخ پر ودې هېوادونه، له درنو پورونو، د طبیعي پېښو له زیانونو، او د بیارغونې لپاره له جدي مالي اړتیا سره مخ دي.

د چاپېریال او پراختیا نړۍوال انسټېټیوټ مشر ټام مېچل رویټرز ته وویل:: «دا کنفرانس د دې لپاره ډېر مهم دی چې د راتلونکي ۱۰ کلنې مودې لپاره د پرمختیایي موخو د تمویل لومړیتوبونه او اصول وټاکل شي. موږ باید ټول هېوادونه د خبرو مېز ته راوبلو، نه دا چې د ځینو هڅو مخه ونیسو یا یې کمزورې کړو.»

امریکا متحده‌ایالاتو دا دریځ داسې مهال غوره کړی چې لا هم په نړۍوال بانک او نړۍوال وجهي صندوق کې ترټولو لوی ونډه لرونکی هېواد بلل کېږي او د نړۍوالو مالي سیاستونو په لارښوونه کې پرېکنده رول لوبوي.

ملالې یوسفزۍ په ټولنیزو رسنیو کې د امریکایي ورځپاڼې نیویارک ټایمز یو پوسټ شریک کړی، چې پکې راغلي: «د اسراییل له لوري د غزې کلابندۍ له امله هلته ماشومان له لوږې سره مخ دي او ناروغان ژوند له لاسه ورکوي. دا زړه دردونکی او خواشینوونکی حالت دی چې بې ګناه فلسطیني ماشومان په غزه کې له لوږې او مرګ سره لاس او ګرېوان دي.»

هغې زیاته کړه: «زه د دغو ماشومانو د خوندیتوب او روښانه راتلونکي لپاره دعا کوم. زه غوښتنه کوم چې ژر تر ژره غزې ته مرستې واستول شي او دايمي اوربند دې وشي.»

راپورونه وایي، چې د مرستو بندېدو له امله په غزه کې د خوړو کړکېچ خورا زیات شوی او نږدې ۳ لکه ماشومان د لوږې له امله د مړینې له ګواښ سره مخ دي.

سربېره پر دې، د ماشومانو لپاره د شېدو ځانګړې فارمولا او نور غذایي مواد نه‌رسېږي، چې له امله یې د ۳۵۰۰ نه ډېر شېدې خوړونکي ماشومان له جدي ګواښ سره مخ شوي دي.

یاده دې وي، چې اسراییل د مارچ په ۲مه د اوربند پر مهال غزې ته د هر ډول مرستو په داخلېدو بندیز ولګاوه، چې تر اوسه لا هم دوام لري.

په ورته مهال، د اوکسفیم په نوم مرستندویه اداره چې غزې ته د خوړو مرستې څاري، ویلي چې د غزې د ماشومانو دا بد حالت د ټولې نړۍ مسوولیت دی.

د حوثیانو له خوا اداره کېدونکي المسیره ټلویزیون وایي، چې امریکا او اسراییل د یمن په لوېدیځ ساحل کې د حدیده په بندر شپږ بریدونه کړي او همدا ډول د باجیل په ولسوالۍ کې هم د بریدونو راپورونه ورکړل شوي.

د اسراییل پوځ تایید کړې، چې دوی د دوشنبې په ورځ په حدیده کې د حوثیانو په اهدافو یې بریدونه ترسره کړي.

د اسراییل پوځ وایي: «جنګي جېټ الوتکو د یمن د ساحل په اوږدو او نورو داخلي سیمو کې د حوثي وسله والو رژیم پورې اړوند ترهګریز اهداف په نښه کړي.»

د دوی په وینا، حدیده بندر د ایراني وسلو، پوځي تجهیزاتو او نورو تجهیزاتو د لېږد او ترهګریزو موخو لپاره کارول کېږي.

د حوثیانو په رسنیو کې راپورونه وروسته له هغه راځي چې اسراییل وویل، چې د یکشنبې په ورځ له یمن څخه توغول شوی توغندی د لومړي ځل لپاره تل ابیب ته نږدې د بن ګوریون نړۍوال هوایی ډګر په احاطه کې ولګېد.