ګومارنې د دیني عالمانو په مشوره؛ هبت‌الله اخوندزاده د جهادي مدرسو له لارې خپل نفوذ پراخوي

د افغانستان مخکیني جمهوري حکومت پرمهال د ولسي جرګې د پخواني مرستیال ظاهر قدیر کورنۍ نن یکشنبه، د غبرګولي ۴مه، افغانستان انټرنشنل ته وویل چې د ظاهر قدیر وکیل له خوا محکمې ته د استیناف غوښتنې غوښتلیک ورکړی و.

د قدیر کورنۍ ځینې غړي وايي چې تمه لري محکمه د ظاهر قدیر درخواست ومني او امریکا ته ونه سپارل شي او خپل هېواد ته راستون شي.

د کورنۍ یوه غړي یې وویل:«سبا دوشنبه محکمه د ظاهر قدیر د درخواست په اړه پرېکړه کوي او معلومه به شي چې محکمه څه پرېکړه کوي.»

د عبدالظاهر قدیر وکیل له محکمې غوښتي وو، چې د حکم د تطبیق موقتي ځنډ منظور کړي چې د استیناف لپاره وخت ولري. خو قاضي دا غوښتنه هم رد کړه او ویې ویل چې استیناف له ځنډ پرته هم ممکن دی.

د نایروبي محکمې پرېکړه کړې، چې نوموړی د مخدره توکو د قاچاق او د غیر قانوني وسلو د لرلو په تور په متحده ایالاتو کې مطلوب دی، باید امریکا ته وسپارل شي.

د میلیماني عالي جزایي قاضي بنمارک اېکهوبي په مشرۍ دا حکم وايي، چې د قدیر د استرداد غوښتنه مشروع ده او د وړاندې شویو شواهدو له مخې د استرداد شرایط پوره شوي دي.

د نایروبي د عامه دعوو مشر څارنوال ویکتور جوما اوويتي د محکمې له وروستۍ غونډې وروسته وویل چې تورونه د نشه‌یي توکو قاچاق او غیرقانوني وسلو درلودل دي او دا د استرداد لپاره مشروع بنسټ برابروي.

ظاهر قدیر له قطر نه کینیا ته د سفر پرمهال د اپریل پر۱۴مه په نایروبي کې له سفاري پارک هوټل نه ونیول شو.

د متحده ایالاتو د نیویارک د جنوبي ولسوالۍ فدرالي محکمې د مارچ پر۲۵مه نېټه د قدیر د نیولو حکم صادر کړی و. هغه د مخدره موادو د قاچاق، د درنو وسلو ساتلو د توطیې په تور تورن دی.

د اوچا د معلوماتو له مخې، په نیول شویو کسانو کې ۱۶ یې نارینه او ۱۳ ښځينه کارکوونکې دي.

په راپور کې راغلي، چې په دغه موده کې ټولټال اووه پېښې راپور شوې دي.

اوچا زیاتوي، سربېره پر دې د طالبانو له لوري د ګواښونو او لفظي ځورونې دوه نورې پېښې هم راپور شوې چې دغه ډول پېښې د بشري کارکوونکو د وړتیا د خوندي او ګټور فعالیت پر وړاندې خورا زیان رسوونکې دي. 

راپور کاږي، چې د ادارو، کارکوونکو یا توکو او وسایلو پر وړاندې هم د محدودیتونو څلور پېښې راپور شوي، چې ډېری یې د طالبانو د تالاشې په ځایونو کې پېښې شوې دي. په دغو محدودیتونو کې تر ډېری د بشري مرستو په کارونو کې د ښځو د ګډون محدودیتونه شامل وو.

د اوچا په وینا؛ د اپرېل په میاشت کې د ټولو راپور شویو پېښو ۱۸سلنه جنسیت پورې اړوند وې چې تر ډېره پکې ښځینه کارکوونکې په نښه شوې چې دا د تېرې میاشتې پرتله ۳۸سلنه زیاتوالی ښیي.

د ملګرو ملتونو دغه اداره وایي، چې د اپرېل په میاشت کې په بشري عملیاتو کې د طالبانو د لاسوهنې له امله ۳۵بشري فعالیتونه هم د لنډمهال لپاره ځنډول شوي دي.

دغه سازمان یادونه کړې، چې د بشري عملیاتو په برخه کې د طالبانو محدودیتونه د روان کال په اپرېل میاشت کې د تېرو میاشتو پرتله ۱۱سلنه زیات شوي چې په افغانستان کې یې عملیاتي چاپېریال لا ګډوډ کړی دی.

په راپور کې راغلي، چې دغه محدودیتونه د بشري مرستو اغېزمنتیا او پر وخت د مرستو رسولو چارې ټکنۍ کوي.

په بشري فعالیتونو کې لاسوهنه، د کاري چاپېریال اړوند ننګونې، د بشري کارکوونکو د تګ راتګ محدودیتونه، بشري شتمنیو او تاسیساتو په وړاندې تاوتریخوالی هغه څه دي، چې «اوچا» په اپرېل میاشت کې د بشري مرستو عملیاتي چارو پر وړاندې د خنډونو په توګه راپور کړي دي.

په راپور کې راغلي، په افغانستان کې د ۲۰۲۵کال له پيل راهيسې د شري ناروغۍ مشکوکو پېښو کې د پام وړ زیاتوالی راغلی.

د شري ناروغۍ مشکوکو پېښو تر ټولو لوړه کچه د اپرېل میاشتې په څلورمه اونۍ کې ثبت شوې، چې ټولټال ۴۱۷۲ پېښې وې.

په راپور کې راغلي دي: «د ۲۰۲۵کال پرتله دغه کچه د تېرو درېیو کلونو (۲۰۲۲-۲۰۲۳-۲۰۲۴) د منځنۍ کچې څخه پورته ده.»

د روغتیا نړۍوال سازمان په وینا؛ د ۲۰۲۵کال د مئ میاشتې په دویمه اونۍ کې لږ تر لږه ۴۰۴۳ مشکوکې او ۲۱ د مړينې پېښې ثبت شوې دي چې د ټولو پېښو څخه ۲۰۲۷ پېښې چې ۵۰.۱ سلنه یې ښځې وې او ۲۹۵۱ پېښې چې ۷۳ سلنه یې تر پنځو کلونو کم عمره ماشومان وو.

د ۲۱نويو مړينو څخه، ۱۹تر پنځه کلونو کم عمره ماشومان او پاتې نور یې ښځينه وې.

دغه پېښې له ۹ولايتونو راپور او ثبت شوې دي، چې له دې ډلې شپږ یې په هلمند، ۵ په کابل، ۴ په هرات، یوه، یوه په بدخشان ، بادغیس، بغلان، بامیان، جوزجان او سمنگان ولایتونو کې ثبت شوې دي.

د دغه راپور پر بنسټ، د ۲۰۲۵ کال له پیل راهیسې شاوخوا ۵۵۶۷۸ د شري مشکوکې او ۳۵۷ پورته د اړونده ناروغۍ له امله د مړینې پېښې ثبت شوې دي.

د ۲۰۲۵ کال له پیل راهیسې په هلمند، نورستان، بدخشان، جوزجان او روزګان ولایتونو کې په ترتیب سره له نورو ولایتونو څخه د شري ناروغۍ ډېرې پېښې راپور شوې دي.

د اېکزاتبر خبري وېب‌پاڼې د راپور له مخې؛ د مېنسک اجرایوي کمیټې ویلي، د افغانستان او پاکستان څخه دغه ۱۹ کډوال په ناقانونه توګه له روسیې ور اوښتي وو او پلان یې لاره چې لېتوانیا، لاتویا او یا هم پولنډ ته ولاړ شي.

د بېلاروس پولیسو ویلي، چې دوی اوس‌مهال د دغه کسانو د ناقانونه لېږد د تنظیموونکو په لټه کې دي.

پولیسو زیاته کړې، چې ټول نیول شوي کډوال د کډوالۍ له قوانینو د سرغړونې ادارې ته تر لېږدولو وروسته له دغه هېواده اېستل شوي دي.

په راپور کې راغلي، چې د دغه کډوالو موخه په ناقانونه توګه لوېدیځو هېوادونو ته ننوتل وو.

بېلاروس چې د پولنډ ګاونډی دی، اروپا ته د کډوالو د تګ لپاره یو له اصلي لارو بلل کېږي.

ګڼ کډوال پر دغې لار د سفر پرمهال مړه شوي او یا هم د پولیسو له‌خوا نیول شوي دي؛ خو په افغانستان کې د طالبانو د سختو تګلارو، اقتصادي او سیاسي ستونزو له امله ډېری ځوانان لا هم پر دغې ګواښونکې لار د یو ښه ژوند جوړولو په هيله سفر ته زړه ښه کوي.

برتانوۍ رسنۍ ابزرور په راپور کې راغلي، چې کېدای شي ځیني دغه سرتېري د برېتانیا د ځانګړو ځواکونو له لوري په افغانستان کې د ترسره شویو احتمالي جنګي جنایتونو شاهدان وي.

دغې ورځپاڼې د برېتانیا له‌خوا د افغانستان د زرګونه پخوانیو ځانګړو سرتېرو د پناه غوښتنې ردېدل خیانت بللی دی.

دا په داسې حال کې ده، چې له تېرو دوو کلونو راهیسې په افغانستان کې د ترسره شویو احتمالي «جنګي جنایتونو» په اړه پلټنې روانې دي.

شواهد ښيي، چې د ۲۰۱۰ او ۲۰۱۳ کلونو ترمنځ د برېتانیا ځانګړو ځواکونو له لوري بې وسلې افغان نارینه او هلکان لومړی نیول شوي او بیا وژل شوي دي.

په ګڼو راپورونو کې ویل شوي، چې ځیني دغه کسان ان د خپل په خوب‌ځایونو کې په ډزو وژل شوي دي.

ابزرور لیکلي، کله چې د برېتانیا لوړپوړو پوځي افسرانو ته د دغو وژنو په اړه وضاحت ورکړل شو؛ هغوی دغه لاملونه «نا منل شوي او د خندا وړ» وبلل.

له هغه وروسته چې د ناټو ټلوالې ځواکونه له افغانستانه ووتل؛ د برېتانیا د ځانګړو ځواکونو غړو تمه لرله، چې هغه افغان ځانګړي ځواکونه چې له دوی سره اوږه په اوږه جنګېدلي، باید اجازه ترلاسه کړي چې په برېتانیا کې نوی ژوند پیل کړي.

څو ورځې وړاندې داسې راپورونه هم خپاره شول، چې په برېتانیا کې د بیا مېشتېدنې پروګرام په لومړیو کې له ۲۰۰۰ څخه زیات غوښتنلیکونه رد شوي دي.

ویل کېږي، چې له دغو رد شویو غوښتنلیکونو څخه یوازې ۱۵۸۵ یې د برېتانیا د ځانګړو ځواکونو د یوه افسر له‌خوا رد شوي دي.