اسراییلي سرتېرو په رفح کې د مرستو د وېش مرکز کې پر خلکو ډزې کړې دي

تر دې مخکې ټرمپ پر خپلې ټروټ ټولنیزې شبکې لیکلي و، چې که دی په واک کې نه وای، د روسیې لپاره به خطرناکې پېښې رامنځته شوې وای او په وینا یې، د روسیې ولسشمر ولادیمیر پوتین «له اور سره لوبې کوي.»

دا په تېرو څو ورځو کې پر اوکراین د روسیې د وروستیو بریدونو په تړاو د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ دویم توند غبرګون دی.

نوموړي تر دې مخکې پوتین «په بشپړ ډول لېونی» بللی و.

د روسیې د ولسمشرۍ دفتر (کرملین) د ټرمپ د څرګندونو په ځواب کې ویلي، چې دا خبرې ښايي احساساتي وي، خو په اوکراین کې یې د سولې د خبرواترو د ملاتړ لپاره یې له هغه نه مننه کړې ده.

بل‌خوا، د جګړې په ډګر کې د روسیې پوځ اعلان کړی چې دوی د اوکراین په شمال ختیځ «سومي» سیمه کې څلور کلي نیولي دي، چې په‌کې نوونکي، باسیووکا، ویسلیوفکا او زوراوکا شامل دي.

د روسیې د پوځ په وینا، د دې سیمې خلک له جګړې مخکې اېستل شوي دي.

ورته مهال، د روسیې دفاع وزارت اعلان کړی چې دوی د بلوودیې په نوم د یو بل کلي کنټرول هم په لاس کې اخیستی دی.

دې سره جوخت، د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي خبرداری ورکړی، چې روسیه په «سومي، خارکیف او زاپوریزیا» سیمو کې د نویو بریدونو لپاره چمتووالی نیسي او په وینا یې، د دې لپاره بشپړ شواهد په لاس کې لري.

د بیان د ازادۍ مرکز د سې شنبه په ورځ (د غبرګولي ۶مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، هغو ۵۰ افغان خبریالانو چې د کابل له سقوط وروسته په ترکیه کې پناه اخیستې د اېستلو له جدي ګواښ سره مخ دي.

د خبرپاڼې له مخې، له یاد شمېر خبریالانو څخه لس تنه یې د خپلې استوګنې مودې غځولو کې پاتې راغلي او په نامعلوم قانوني وضعیت کې دي او ۲۰ نورو لا له وړاندې د وتلو رسمي خبرتياوې تر لاسه کړي.

د دې بنسټ د معلوماتو له مخې، یو شمېر خبریالان سره له دې چې د ملګرو ملتونو د کډوالۍ عالي کمېشنرۍ له خوا د ساتنې مستحق او پناه غوښتونکي پېژندل شوي، لا هم له کلونو راهیسې په ترکيه کې بې برخلیکه دي.

دغه مرکز زياتوي، دا خبریالان د رواني، اقتصادي او شخصي ناامنۍ تر فشار لاندې دي او که له افغانستان څخه ولېږل شي، نو زیانمن به شي.

ترکیه د سیمې د نورو هېوادونو په څېر د ډېرو هغو افغان کډوالو کوربه ده، چې یا د استوګنې قانوني اسناد لري یا هم بې اسناده دي.

دې هېواد هم په دوامداره توګه افغان پناه غوښتونکي اېستلي، چې هیله لري په قانوني یا قاچاقي ډول لوېديځو هېوادونو ته ورسېږي.

دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو او ترکیې ترمنځ اړیکې ښه لوري ته روانې دي او په دغه هېواد کې له ګواښ سره مخ د افغان کډوالو اېستل هم زیات شوي دي.

د بیان د ازادۍ مرکز ویلي، چې د دغو خبریالانو وضعیت وروسته له هغه خراب شوی، چې طالبانو په انقره کې د افغانستان سفارت او په استانبول کې د قونسلګري چارې واخيستې.

د بیان د ازادۍ مرکز په خپله خبرپاڼه کې د ملګرو ملتونو د کډوالو له عالي کمېشنرۍ څخه وغوښتل، چې له ترکیې څخه د افغان خبریالانو د جبري اېستلو د مخنیوي لپاره بېړني اقدامات وکړي.

دې سازمان همدارنګه په درېیمو هېوادونو کې د دې خبریالانو د بیا مېشتېدنې د اسانتیاوو پر اړتیا ټینګار کړی دی، ترڅو د دوی امنیت او انساني وقار ډاډمن شي.

په بیان کې د بشري ملاتړ د چمتو کولو او په ترکیه کې د حقوقي مرستو او د روغتیايي پاملرنې په څېر اساسي خدماتو ته د دغو خبریالانو د لاسرسي په اهمیت هم ټینګار شوی دی.

دا پرېکړه د ټرمپ ادارې د پراخو هڅو یوه برخه ده، چې پر پوهنتونونو فشار راوړي ترڅو هغه پالیسۍ چې دغه اداره یې غواړي، پلي کړي.

په دې غوښتنو کې د فلسطین پلوه محصلانو فعالیتونو محدودیت، د محصلانو په غوښتلیک کې د نژادي تنوع کمښت او پر نصاب قوي کنټرول شامل دي.

د امریکا د عمومي خدماتو ادارې (GSA) له‌خوا په یوه چمتو شوي لیک کې راغلي، چې هارورډ پوهنتون په «توکمیز تبعیض» کې ښکېل دی.

په لیک کې دا هم ویل شوي، چې هارورډ د یهود ضد پېښو ته مناسب ځواب نه دی ورکړی او د یهودي محصلانو خوندیتوب ته یې سمه پاملرنه نه‌ده کړې.

د ټرمپ اداره پر دې باور ده، چې د غزې جګړې او له اسراییل څخه د امریکا د ملاتړ پر ضد د محصلانو اعتراضونه د یهودو ضد عمل ګڼل کېږي او دا وضعیت د یهودي محصلینو امنیت له ګواښ سره مخ کوي.

له همدې امله دغې ادارې له هارورډ، کلمبیا او ورته پوهنتونونو سره مالي قراردادونه له‌منځه وړي یا یې ارزوي.

دې سره جوخت، د هارورډ پوهنتون د دې پرېکړو مخالفت کړی دی او ویلي یې دي، چې دا اقدامات د پوهنتون د اکاډمیکې خپلواکۍ او ازادۍ د محدودولو هڅه ده.

هارورډ لا هم په محکمه کې د دې پرېکړو پر ضد شکایت کړی او ویلي یې دي، چې چمتو نه دی د سیاسي فشارونو پر وړاندې تسلیم شي.

بل‌خوا، یو شمېر بهرني محصلان هم په فلسطین‌پلوه لاریونونو کې د ګډون په تور نیول شوي دي.

په دې کې یو تُرک محصل هم شامل دی، چې د تافتس په پوهنتون کې یې د جګړې پر ضد یوه مقاله لیکلې وه او له همدې امله د فډرالي چارواکو له‌خوا نیول شوی دی.

د یادونې ده، چې تېره اوونۍ د ټرمپ په مشرۍ د متحده‌ایالاتو حکومت د هارورډ پوهنتون لپاره د بهرنیو محصلانو د شاملېدو نوم‌لیکنه بنده کړې ده.

د امریکا د کورني امنیت وزارت په وینا، دا پرېکړه تر هغه وروسته کېږي چې یاد پوهنتون د بهرنیو محصلانو د چلند په تړاو دغه وزارت ته د معلوماتو له ورکړې ډډه وکړه.

اردوغان د سې‌شنبه په ورځ زیاته کړې، چې هغه ۱۰حقوق‌پوهانو ته دنده سپارلې چې د نوي اساسي قانون د مسودې بهیر و ارزوي.

د هغه په وینا، هیله لري چې دا ځل په پارلمان کې د نورو سیاسي ګوندونو په همکارۍ وکړای شي د یو ګډ متن په تړاو هوکړې ته ورسېږي.

د ترکیې ولسمشر ټینګار کړی، چې د دغه هېواد اوسنی اساسي قانون په ۱۹۸۲ کال کې تر پوځي کودتا وروسته لیکل شوی او د یاد هېواد د راتلونکي لپاره مناسب نه دی.

د هغه په ​​اند، یو نوی او مدني اساسي قانون کولای شي ترکیه د هغې کودتا له منفي اغېزو نه وژغوري.

اردوغان وايي، د دوی موخه د داسې اساسي قانون جوړول دي چې د ترکیې سیاسي وده وښيي او د خلکو ټولې اساسي ازادۍپه‌کې شاملې وي.

هغه همداراز زیاته کړې، چې ترکیه د ترهګرۍ له ستونزې څخه د خلاصون په درشل کې ده؛ هغه ستونزه چې د اردوغان په ​​وینا، په تېرو پنځوسو کلونو کې یې د زرګونو خلکو ژوند اخیستی دی.

د ترکیې ولسمشر وايي، چې د ترهګرۍ پای ته رسېدل به د یوې ځانګړې ډلې نه، بلکې د دغه هېواد د ټولو ۸۶ مېلیونه وګړو په ګټه وي.

پر اردوغان نیوکې کېږي، چې غواړي د اساسي قانون تر عنوان لاندې یو داسې نظام رامنځته کړي چې واک یې لا متمرکز او سیاسي مخالفتونه محدود کړي، خو نوموړی وایي چې دا نوښت به د سیاسي ازادیو پراخېدو او د خلکو د بنسټیزو حقونو خوندي کولو ته لاره هواره کړي.

د ایران اېراف اژانس د سې‌شنبه په ورځ (د غبرګولي ۶مه) ویلي، چې د کورنیو چارو وزیر اسکندر مومني د پاکستان د کورنيو چارو له وزیر محسن نقوي سره په لیدنه کې زیاته کړې: «له نقوي سره وروستي ناسته ډېره ښه وه.»

د راپور له مخې، په دې غونډه کې د سرحدي خوندیتوب، د ترهګرۍ په وړاندې د مبارزې، د نشه يي توکو د مخنيوي، د اربعین زیارت او د پاکستان له لارې عراق ته د خلکو د تګ او په یو شمېر نورو برخو بحث شوی دی.

مومني ټینګار کړی، چې د ایران او پاکستان ترمنځ به د اړیکو یو نوی فصل پيل شي او د دوه اړخیزو اړیکو د زیاتوالي شاهدان به وي.

هغه د دواړو هېوادونو د اقتصادي همکارۍ پراخوالي ته په اشارې ویلي: «په ناسته کې د سرحدي تبادلې، د سرحدي بازارونو د پراختیا او په ځينو سرحدي لارو او بازارونو کې د ګمرکونو د ساعتونو د زياتوالي په اړه هم خبرې شوي.»

د نوموړي په خبره، د دواړو هېوادونو د پرېکړې له مخي به سرحدي لارې ۲۴ ساعته فعالې وي.

د ایران د کورنیو چارو وزیر دا هم ویلي، چې د سیستان او بلوچستان والیانو ته یې دندې سپارلي، چې د همدې پرېکړې د پلي کولو لپاره له پاکستاني لوري سره لا زياتې خبرې وکړي.