روزا اوتنبایوا: د ایران او اسراییل کړکېچ د افغانستان ناورین لا ناوړه کړی

ډان ورځپاڼې سې‌شنبه (د جون ۲۳مه) په یوه راپور کې زیاته کړې، تر ۴۵ ډېر کسان چې له یاد افغان سره یې اړیکه لرله؛ افغانستان ته لېږل شوي دي. په دې کسانو کې ښځې، نارینه او ماشومان هم شامل دي.

راپور زیاتوي، چې دغه کسانو په پاکستان کې د «ولي جان» په کور کې په ناقانونه توګه ژوند کاوه.

پاکستاني پولیسو ویلي، چې نوموړی افغان دا مهال په اډیاله زندان کې دی او د قانوني مراحلو تر بشپړېدو وروسته به افغانستان ته واستول شي.

دوی ادعا کړې، چې «ولي جان» د جنايي پېښو، د پولیسو مخالفت، هوايي ډزو په ګډون په څو پېښو کې د ښکېلتیا په تور نیول شوی دی.

د پاکستان د راولپېنډۍ پولیسو ویلي، چې له هغه نه یې یوه امریکایۍ اېم ۴ (M4)، کلاشینکوف، مرمۍ او څو شاجورونه هم ترلاسه کړي دي.

دغه کسان په «ماندیرا» سیمه کې د پولیسو په یو لړ عملیاتو کې نیول شوي، چې پکې ۲ نارینه، ۱۲ښځې او ۳۵ ماشومان شامل دي.

ویل کېږي، چې د ولي د هویت کارټ نېټه هم ختمه شوې وه.

پاکستاني چارواکو زیاته کړې، چې تر تثبیت وروسته څرګنده شوې چې دا کسان په ناقونونه توګه د پاکستان په راولپېنډۍ ښار کې اوسېدل او یوه لنډمهالي کمپ ته تر لېږدولو وروسته یې افغانستان ته ستانه کړي دي.

په اسلام‌اباد کې د طالبانو تر کنټرول لاندې افغان سفارت بیا تر اوسه په دې تړاو څه نه دي ویلي.

هغه زیاته کړې، د افغانستان په اړه د دوی د شورا د وروستي لنډیز راهیسې، یو بل تعلیمي کال هم پیل شو خو لا هم د طالبانو له خوا د ښځو او نجونو پر مخ لوړې زده کړې او ثانوي ښوونځي تړل شوې دي.

کاریوکي وویل: «موږ د ښځو په طبي زده کړو باندې د طالبانو د لنډمهالي بندیز او د هغو ننګونو له امله ژوره اندېښنه لرو، چې افغان ښځې او نجونې د ژوند ژغورونکي روغتیايي خدماتو لاسرسي کې ورسره مخامخ دي.»

هغه په خپله وینا کې یادونه وکړه، برېتانیا د هغو هڅو ملاتړ کوي ترڅو طالبان اړ کړي چې حساب ورکړي او د ښځو پر وړاندې د هر ډول تبعیض د له منځه وړلو کنوانسیون د سرغړونو لپاره د عدالت نړۍوالې محکمې ته د طالبانو راجع کول غواړي.

هغه وویل: « طالبان باید د افغانستان په اقتصادي وده او اوږدمهاله سوکالۍ باندې د دوی د سختو پالیسیو منفي اغېز هم ومني.»

جیمز کاریوکي پر طالبانو غږ وکړ، چې خپله لاره بدله کړي او ځان د ګاونډیانو او نړۍوالې ټولنې سره د افغانستان سولې په تړاو د کار کولو لپاره خپل چمتووالی وښيي.

بلخوا په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د استازولۍ مشرې روزا اوتونبایوا د افغانستان په تړاو د امنیت شورا ناستې ته وویل، چې پر افغان ښځو د طالبانو محدودیتونه نور د نړۍوالو د پاملرنې په محور کې نه دي.

نوموړې ویلي، چې افغان ښځې لا هم زړوره، خاموشه او دوامداره مبارزه کوي څو خپلو حقونو ته ورسېږي.

هغې وویل، طالبان اوس هم سخت محدودیتونه پلي کوي، چې تر ډېره د "امر بالمعروف او نهی عن المنکر" تر نوم لاندې عملي کېږي.

نوموړي د افغانستان د وضعیت په اړه اندېښنه وښوده او ویې ویل چې د داعش ډلې فعالیتونه په دغه هېواد کې جدي خطر دی. هغه وویل چې طالبانو که څه هم د داعش پر ضد یو شمېر اقدامات کړي، خو دا ګامونه کافي نه دي.

د روسیې استازي وویل چې داعش هڅه کوي افغانستان او سیمه بې‌ثباته کړي او دا ډله له بهرنیو سرچینو تمویلېږي.

نوموړي زیاته کړه چې د داعش له لوري د افغانستان له پولې بهر د حملو خطر هم ډېر جدي دی.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د عدالت لپاره انعام ویبپاڼې له لارې نن یکشنبه د چنګاښ ۲مه،په یوه اعلامیه کې ویلي، چې محمود شاه حبیبي د ۲۰۲۲ کال په اګست کې د طالبانو استخباراتو نیولی.

طالبانو تر دې دمه دا نه دي تایید کړي چې محمود شاه حبیبي له دوی سره بندي دی.

دا خبرپاڼه په داسې حال کې خپریږي چې افغانستان انټرنشل موندلې وه، چې محمود شاه حبیبي په کندهار کې د ملا هبت‌الله په ځانګړي زندان کې ساتل کېږي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویاندې په وري په میاشت ک په یوه خبري غونډه کې وویل، چې حکومت یې د محمود شاه حبیبي روغتیایي حالت په اړه اندېښمن دی.

محمود شاه حبیبي د ۱۴۰۱ کال د زمري په میاشت کې د «ای ار اېکس کمونېکېشن» کمپنۍ له ۲۹ نورو کارکوونکو سره د کابل په شېر پور کې د القاعده شبکې د مشر له وژل کېدو یوه ورځ وروسته ونیول شو.

که څه هم چې طالبانو لا تر اوسه د حبیبي د نیولو په اړه څه نه دي ویلي؛ خو پر دغه شرکت یې تور پورې کړی، چې د اېمن الظواهري د ځای پېژندلو په کار کې یې د امریکا له حکومت سره مرسته کړې.

تر دې وړاندې د محمود شاه ورور احمد شاه حبیبي افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې ویلي و، دوی باوري دي چې ورور یې د طالبانو په بند کې دی خو په تېرو دوه نیمو کلونو کې یې له هغه سره د لیدنې او یا هم د ټیلیفوني اړیکې اجازه نه ده ترلاسه کړې.

د امریکا ددې تازه اقدام په اړه تر اوسه طالبانو کوم غبرګون نه دی ښودلی.

نوموړې ویلي، چې افغان ښځې لا هم زړوره، خاموشه او دوامداره مبارزه کوي څو خپلو حقونو ته ورسېږي.

هغې وویل، طالبان اوس هم سخت محدودیتونه پلي کوي، چې تر ډېره د "امر بالمعروف او نهی عن المنکر" تر نوم لاندې عملي کېږي.

د یوناما راپور وایي، چې دغو محدودیتونو نه یوازې د فردي ازادیو، بلکې د دیني ازادۍ، رسنیو ازادۍ او د ښځو د عامه حضور پر برخو ژور اغېز کړی دی.

یوناما خبرداری ورکړی چې دغه بهیر د ښځو سیستماتیک حذف ته لار هواروي.

د رزا اوتونبایوا په وینا، دغه وضعیت یوازې د ښځو ژوند نه دی اغېزمن کړی، بلکې افغانستان یې لا نور هم له نړیوالې ټولنې څخه منزوي کړی دی.