په افغانستان کې د وچکالۍ ختمېدو ماشین اختراع شو

په دې نیول شویو افغانانو کې ډېری یې د لوېدیځو هېوادونو د کډوالۍ پروګرام لرونکي شامل دي. همداراز په یاد ښارګوټي کې د امریکا‌ پخواني افغان متحدین چې د پناه غوښتنې قضیې لري هم ژوند کوي.

د پولیسو له لوري په تازه نیول شویو کسانو کې ماشومان او ناروغه مېرمنې هم شاملې دي. هم‌مهاله اسلام‌اباد افغانانو ته د ویزو د تمدید یا نوي کېدو بهیر هم په ټپه درولی او د ډېری افغانانو د ویزو موده هم پای ته رسېدلې ده.

په اسلام اباد کې د یو لوېدیځ هېواد په تمه ناست افغان محمد سعید (مستعار نوم) وایي، اولادونه او مېرمن یې له سختې وېرې سره مخ دي او که افغانستان ته ډیپورټ شي،‌ نو ښايي د طالبانو له لوري له سختو ګواښونو سره مخ شي.

هغه زیاته کړه: «افغانستان ته شړل بېخي مونږ ته مرګ دی، د ډانګ او پړانګ ترمنځ ګېر یو. پاکستان له یوې خوا راباندې ویزې بندې کړې او له بلې خوا مو پولیس د کورونو دروازې را ټکوي».

تازه د‌ پاکسان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي هم له خبریالانو سره په یوې شخصي ناسته کې خبرداری ورکړی چې د افغان کډوالو داېستل کېدو تازه او ګړندۍ څپې به ډېر ژر پیل کړي. د نوموړي په خبره، نور اسلام اباد د افغان کډوالو د اوسېدو لپاره د هېڅ ډول مودې غځولو تابیا نه لري.

پاکستان د اپرېل میاشتې له لومړۍ نېټې نه د افغان کډوالو د اېستل کېدو بهیر پیل کړی، خو له تېرې یوې میاشتې راهیسې کرار شوی او اټکل کېږي چې دا لړۍ به ډېر ژر بېرته چټکه شي. په ورته وخت کې ایران هم په تېره میاشت کې له خپل هېواده د افغانانو د اېستل کېدو بهیر پیل کړی چې تر دې دمه شاوخوا ۶ سوه زره افغانان یوازې په یوه میاشت کې په جبري ډول افغانستان ته ستانه کړای شوي دي.

د افغانستان پخواني ولسمشر محمد اشرف غني به خپل تازه پېغام کې خبرداری ورکړی و چې ایران او پاکستان نور د کډوالو د ساتلو څخه کومه ګټه نه وړي چې له همدې کبله به تر ۶مېلیونه پورې افغانان په جبري توګه خپل هېواد ته ستانه کړای شي.

د بشري حقونو یو شمېر نړۍوالو سازمانونو اندېښنه ښودلې چې لا وار دمخه افغانستان د طالبانو په واکمنۍ کې له بشري ناورین، لوږې او فقر سره مخ دی چې د دغو تازه دمو ورستنېدونکو سره به دغه بحران لا پسې پراخ شي.

په دې لیدنه کې د افغانستان د روغتیايي سېسټم د ښه‌والي، ظرفیت لوړوېدو، سرطان او مور او ماشوم د ناروغیو په اړه بحث شوی دی.

د طالبانو د عامې روغتیا وزیر مولوي نور جلال جلالي له برېتانوي استازو نه په روغتیايي برخه کې د همکارۍ غوښتنه وکړه.

د برېټانیا استازو هم په دې برخه کې د همکارۍ ژمنه کړې ، خو تر دې مهاله دا څرګنده نه ده چې دغه هېواد به د افغانستان په کومه روغتیايي برخه کې همکاري کوي.

ورته مهال، د کډوالو وزارت مالي او اداري مرستیال کلیم الرحمان حقاني په اوسنیو شرایطو کې د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو د عالي کمېشنرۍ د مشر سفر مهم بللی. نوموړي ویلي چې د کډوالو ستونزو ته رسېدنه د ټولو ګډ مسوولیت دی او راستانه شوي کډوال یوازې بېړنیو مرستو ته نه، بلکې د سرپنا، زده‌کړې او روغتیا په څېر بنسټیزو خدمتونو ته هم اړتیا لري.

د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو د عالي کمېشنرۍ مشر کابل ته د خپل سفر موخه له نږدې د کډوالو د وضعیت او په دې تړاو د حل لارو موندل یاد کړي دي.

نوموړي ویلي: «که څه هم نړۍواله ټولنه له جدي مالي محدودیتونو سره مخ ده، خو د کډوالو عالي کمېشنري خپلو بشري هڅو او ملاتړ ته دوام ورکوي.» هغه همداراز له ګاونډیو هېوادونو د کډوالو په ډله‌ییز ډول ایستل یوه لویه ننګونه بللې ده.

ټاکل شوې چې ښاغلی ګرانډي به د خپل سفر پر دوام، هرات ته هم لاړ شي او هلته به د راستنېدونکو کورنیو وضعیت له نږدې وڅېړي.

دا سفر په داسې حال کې تر سره کېږي چې افغانستان په بې ساري کچه د کډوالو د راستنېدو له څپې سره مخامخ دی.

نوموړي د شنبې په ورځ‌ د (چنګاښ ۲۸مه) پر خپله اېکس‌پاڼه زیاته کړې چې افغانانو د خپلو پرله‌پسې قربانیو او مقاومت هغه سټراټېژۍ ناکامې کړې چې لویو قدرتونو غوښتل پراخ نفوذ ترلاسه کړي. د هغه په وینا، اوس مهال چې د جګړې اور نورو سیمو ته انتقال شوی «افغانستان باید د اقتصادي سیالیو پر محور» بدل شي.

د طالبانو یاد غړي لیکي: «مونږ د دې توانایي لرو چې افغانستان د جګړو، نا امنیو او نظامي رقابتونو په ځای د اتصال، ټرانزیټ او تجارت مرکز جوړ کړو». پر کابل واکمنه ډله چې له نړۍوالې انزوا سره مخ ده او له روسیې پرته ان خپل نږدې متحد پاکستان هم په رسمیت نه دي پېژندلي د منځنۍ اسیا له هېوادونو سره یې اړیکې خوږې کړي دي.

باورونه دا دي چې د منځنۍ اسیا هېوادونه د افغانستان له خاورې د ورپېښو ګواښونو د مهارولو او مخنېوي لپاره اړ شوي، څو له طالبانو سره تعامل ته غاړه کېږدي. همدا تېره ورځ د پاکستان، ازبکستان او طالبانو ترمنځ د افغان ټرانس پروژې د رېل پټلۍ امکان سنجۍ د مطالعاتو اړونده یو هوکړه لیک هم لاسلیک شو.

اسلام اباد او تاشکند دې هوکړه لیک ته خوښي څرګنده کړې او افغانستان یې د منځنۍ او جنوبي اسیا ترمنځ غوره نښلوونکی هېود بللی دی.

په لودېځه حوزه کې د نوموړې ټولنې د اړیکو مسوول عزیز احمد متین زیاته کړې چې د خپل رضا کارانه ټیم په هلو ځلو یې تر اوسه ۸۲۴ ورک شوي ماشومان پیدا او خپلو کورنیو ته سپارلي دي.

د سرې میاشتې ټولنې همدا راز ویلي چې هره ورځ شاوخوا شپږ زره کسانو ته د صحي خوړو کڅوړې هم ورکوي.

له ایران د افغان کډوالو د ستنېدو لړۍ له څه باندې درېیو اوونیو راپدېخوا په بې‌ساري ډول چټکه شوې چې له کبله یې د هرات پر پوله د ګڼې ګوڼې له کبله ځیني ماشومان له خپلو کورنیو نادرکه شوي، خو د سرې میاشتې ټولنه وايي چې د دوی رضا کاره ټیمونه په دوامداره توګه په دې برخه کې هلې ځلې کوي.