نتنیاهو: د ایران خلک غواړي ځانونه له دیکتاتورۍ څخه خلاص کړي

د اوا حقوقي او ټولنیزې مشورې مرکز چې په هالنډ کې دی، د کډوالو او پنا غوښتونکو د ملاتړ اداره ده، چې د افغان ښځینه وکیلانو او بشري حقونو فعالینو د یوې ډلې لخوا رهبري کیږي.

دا څیړنه له «ایران څخه د افغان کډوالو د ایستلو وروسته د هغوی د بشري حقونو وضعیت ارزونې» تر سرلیک لاندې خپره شوې.

په راپور کې له ایران څخه د جبري ایستلو پر مهال د افغانانو په وړاندې د بشري حقونو د سرغړونو ګڼ شمېر قضيې مستندې شوې دي.

په دې راپور کې ویل شوي، چې دوی په نیمروز ولایت کې له ۵۰۳ افغان راستنیدونکو سره مرکې کړې دي.

د څیړنې موندنې ښیي، چې کډوال له قانوني حکم پرته نیول شوي او ۷۸ سلنه ځواب ویونکو ویلي، چې دوی د ایستلو او لیږد پر مهال له تاوتریخوالي سره مخ شوي دي.

نیمايي مرکه کوونکو د نیولو لپاره هیڅ دلیل نه دی ښودلی.

شاوخوا ۴۰ سلنه ځواب ورکوونکو ويلي، چې دوی ته د خپلو شخصي شیانو د راټولولو فرصت نه دی ورکړل شوی.

ځینو بیا ویلي، چې جومات یا کلینیک د تګ پر مهال نیول شوي، پرته له دې چې پوه شي د دوی د کورونو، کورنیو یا ملکیتونو سره به څه پیښ شي.

د اوا حقوقي او ټولنیزې مشورې مرکز وویل، چې دوی د هغو افغان راستنیدونکو سره ساحوي مرکې ترسره کړې، چې د ایران او اسراییل د ۱۲ ورځنۍ جګړې وروسته شړل شوي وو.

په څیړنه کې له نیمایي څخه زیاتو ګډونوالو ویلي، چې د دوی شخصي شیان، نغدي پیسې، اسناد، ګرځنده تلیفونونه د امنیتي کسانو له خوا ضبط شوي او بیرته نه دي ورکړل شوي.

ځینو دا ادعا هم کړې چې دوی اړ ایستل شوي، چې د شړلو څخه د مخنیوي یا د غوره شرایطو ترلاسه کولو لپاره رشوت ورکړي.

له ۶۰ سلنې څخه زیاتو دا هم وویل، چې د نیولو او لېږد پر مهال توهین شوي، سپک شوي او د مامورینو له خوا ورته ویل شوي «پرازیت» د ایران د بدبختۍ لامل یا «بې ارزښته» کلمې ډېر ځله ورته تکرار شوي.

راپور زیاتوي، چې نږدې څلورمه برخه ځواب ویونکو ویلي، چې د فزیکي تاوتریخوالی لکه وهل، لغتې، څپېړې یا په وسله ګواښ تجربه کړی.

یو راستنیدونکي وویل، «کله چې ما اعتراض وکړ، سرتیري زه په پښو کې درې ځله په ډنډه ووهلم.»

یوشمېر کسانو ویلي چې د نیولو پر مهال له خپلو کورنیو جلا شوي او ځینې ماشومان د سرحد پر کرښه یوازې پرېښودل شوي.

اوا په یوه قضیه کې وايي، چې یو اووه کلن ماشوم د نیمروز په پوله یوازې لیدل شوی پداسې حال کې چې د هغه مور او د کورنۍ نور غړي د ایران په قم کې پاتې وو.

۹۲ سلنه خلکو چې مرکې ورسره شوي ویلي، چې د نیولو او ایستلو پر مهال یې هیڅ قانوني ادارې، وکیل یا قضایي پروسې ته لاسرسی نه درلود.

نړیوال تړونونه لکه د مدني او سیاسي حقونو میثاق، د وکیل حق، د اعتراض حق او عادلانه بهیر تضمينوي.

۹۹ سلنه ځواب ویونکي وايي، چې دوی په افغانستان کې د خپل ناڅرګند راتلونکي په اړه ویره لري.

دغه مرکز د کډوالو د حقونو څخه د ایران د سرغړونې اړوند په ټینګار سره وویل، چې دا وضعیت په ځانګړې توګه د ماشومانو او ښځو لپاره جدي رواني او ټولنیزې پایلې لري.

له چمتوالي پرته ستنېدل، فقر، بې کوره کېدل او رواني فشار د جبري شړلو وروسته د دې‌ کډوال د ژوند د واقعیت یوه برخه ده.

طالبانو پدې وروستیو کې اعلان وکړ، چې په تیرو دریو میاشتو کې نږدې دوه ملیونه افغانان له ایران څخه په زوره ایستل شوي دي.

د پنجشنبې په ورځ، د کابینې د غونډې له پای ته رسیدو وروسته، د لبنان د عدلیې وزیر وویل چې حکومت د امریکا د ځانګړي استازي په لیک کې ذکر شوې موخې تصویب کړي دي.

دا پلان د سیمې لپاره د ډونالډ ټرمپ د ځانګړي استازي ټام بارک لخوا د لبنان حکومت ته وړاندې شو.

دا وړاندیز د تیر کال د اسراییلو سره د جګړې راهیسې د حزب الله د بې وسلې کولو لپاره د امریکا ترټولو مفصله نقشه ګڼل کیږي.

د حزب الله وزیران په اعتراض کې له کابینې څخه ووتل

حزب الله تر دې دمه د بې وسلې کولو لپاره مخ په زیاتیدونکي غوښتنې رد کړې دي.

له دې مخکې، د ایراند بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي د اګست په پنځمه ماښام د ایراني رسنۍ سره په یوه مرکه کې اعلان وکړ چې حزب الله به بې وسلې کول ونه مني.

هغه وویل: «د حزب الله د مشر کلک دریځ او د یوې قوي اعلامیې صادرول ښیې چې حزب الله به په دې مسله کې ټینګ ولاړ وي.»

د لبنان د بهرنیو چارو وزارت د حزب الله د بې وسلې کولو په مخالفت کې د عراقچي څرګندونې وغندلې، او په یوه اعلامیه کې یې ټینګار وکړ چې خبرې اترې « د لبنان پر حاکمیت، یووالي او ثبات برید»او «د هیواد په کورنیو چارو او خپلواکو پریکړو کې لاسوهنه»ګڼل کیږي.

د اسراییل او حزب الله ترمنځ شخړه د ۲۰۲۳کال په اکتوبر کې پیل شوه او تیر کال د اسراییلو له خوا حزب الله ته د درنو ګوزارونو په پایله کې پای ته ورسیده، چې د دې ډلې عمومي منشي حسن نصرالله ووژل شو.

د امریکا وړاندیز موخه د لبنان او اسراییلو ترمنځ د اوربند تړون "پراخول او پیاوړی کول" دي چې تیر نومبر لاسلیک شو.

رویټرز خبري اژانس د لبنان د دریو سیاسي سرچینو په حواله راپور ورکړی چې د حزب الله وزیران، د لبنان په کابینه کې د دوی د شیعه متحدینو سره، د پنجشنبې په ورځ د کابینې له غونډې څخه د حزب الله د بې وسلې کولو د وړاندیز په اړه د غور په اعتراض کې ووتل.

د لبنان کابینې د سې شنبې په ورځ پوځ ته امر وکړ چې د حکومتي وسلو انحصار رامینځته کولو لپاره یو پلان چمتو کړي.

په پلان کې کوم ګامونه دي؟

د دې وړاندیز بیړنی حالت د اسراییلو لخوا د اوسني اوربند سرغړونو په اړه د شکایتونو د زیاتوالي له امله څرګندیږي، په شمول د هوایی بریدونو او سرحدي عملیاتو، چې د اوسني نازک وضعیت د بې ثباته کولو ګواښ کوي.

په طرحه کې راغلي، د پلان لومړۍ مرحله د بیروت حکومت څخه غواړي چې د 15 ورځو دننه یو فرمان صادر کړي چې د 2025 کال د دسمبر تر 31 پورې حزب الله بشپړ بې وسلې کولو ته ژمن وي. پدې مرحله کې، اسراییل به په ځمکه، هوا او سمندر کې هم پوځي عملیات ودروي.

دوهم پړاو لبنان ته اړتیا لري،چې د ۶۰ورځو دننه د بې وسلې کولو پلان پلي کول پیل کړي، او حکومت باید د لبنان د اردو د ځای پرځای کولو لپاره یو مفصل پلان تصویب کړي،ترڅو د حکومت تر کنټرول لاندې ټولې وسلولیږدولو پلان ملاتړ وکړي. دا پلان به د بې وسلې کولو موخېمشخص کړي.

د دوهم پړاو په جریان کې، اسراییل به په سویلي لبنان کې د خپلو موقعیتونو څخه وتل پیل کړي، او د اسراییلو په توقیف کې لبناني بندیان به د سره صلیب د نړیوالې کمیټې سره په همغږۍ کې خوشې شي.

په دریم پړاو کې، اسراییل به د پنځو وروستیو دوو موقعیتونو څخه چې لري یې، او فنډونه به ورکړل شي ترڅو په لبنان کې د کثافاتو پاکول او د بیارغونې لپاره د چمتووالي لپاره زیربنا بیا رغونه پیل شي.

په څلورم پړاو کې، په ۱۲۰ورځو کېدننه، د حزب الله پاتې درنې وسلې باید له منځه یوړل شي، پشمول د توغندیو او ډرونونو.

په څلورم پړاو کې، متحده ایالات، سعودي عربستان، فرانسه، قطر او نور دوست هیوادونه به د لبنان د اقتصاد او بیارغونې د ملاتړ او "د لبنان د سوکاله او باثباته هیواد د بیرته راستنیدو لپاره د ولسمشر لید پلي کولو" لپاره یو اقتصادي کنفرانس جوړ کړي.

د تسنیم اژانس د رپوټ له مخې، چې د ایران حکومت او سپاه پاسداران ته نږدې ګڼل کیږي، جنرال موسوي امریکا او ځینې لویدیز هېوادونه د اسراییل د بریدونو شریکان وګڼل او ویې ویل، چې تل ابیب راتلونکی نه لري.

موسوي امریکایي چارواکي وپوښتل، چې «ایا دوی غواړي د نتنیاهو ژغورنې لپاره خپل هېواد او نسل قرباني کړي؟».

نوموړي ویلي، چې دښمنان باید پوه شي چې که څوک د ایران پر خاوره برید وکړي، ټول ملت به یې پر وړاندې یوځای ودریږي.

هغه د ایران «د مقاومت نویو نسلونو» یادونه کړې او ویلي یې دي، چې د ایران ماشومانو او ځوانانو د دښمن د بمونو غږ اورېدلی دی او یوه ورځ به د دښمن غوږونه کاڼه کړي.

موسوي وايي، چې د ایران لاس هم د خبرو اترو او هم ددفاع دواړو لپاره ډک دی.

ډونالډ ټرمپ، په سوشل میډیا یوه پوسټ کې لیکلي: «اوس چې د ایران له‌ خوا جوړېدونکې اتومي وسله بشپړه نابوده شوې، نو زما لپاره دا ډېره مهمه ده چې د منځني ختیځ ټول هېوادونه د ابراهیم تړونونو سره یو ځای شي».

ټرمپ څلور اسلامي هېوادونه دې ته وهڅول چې له اسراییل سره د ابراهیم تړونونو له لارې رسمي ډېپلوماټیکې اړیکې ټینګې کړي.

دا بهیر د امریکا د فشار او منځګړتوب له امله ممکن شوی و، خو د غزې جګړې، د لوړې مرګ‌ژوبلې او لوږې له امله دغه بهیر اوس له ستونزو سره مخ شوی.

په غزه کې چارواکي وایي چې تر اوسه له ۶۰ زرو ډېر کسان وژل شوي، چې دا وضعیت له نړیوال غبرګون سره مخ شوی.

په همدې لړ کې کاناډا، فرانسې او بریتانیا تازه د یو خپلواک فلسطیني دولت د رسمیت پېژندلو پلانونه اعلان کړي دي.

یوه بله هڅه چې د ټرمپ د ټیم له‌خوا پر مخ وړل کېږي، دا ده چې اذربایجان او د منځنۍ اسیا ځینې متحد هېوادونه هم د ابراهیم تړونونو سره یو ځای شي او له اسراییل سره خپلې اړیکې ژورې کړي.

یاده دې وي چې ابراهیم تړون د یو لړ ډېپلوماټیکو تړونونو مجموعه ده چې د ۲۰۲۰ کال په اګست کې د امریکا متحده ایالاتو په منځګړیتوب د اسراییل، متحده عربي امارات، بحرین، او وروسته نورو هېوادونو تر منځ لاسلیک شوه، څو د اسراییل او عربي هېوادونو تر منځ رسمي اړیکې عادي شي.

ټاکل شوې د جمعې په ورځ د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ارمنستان او اذربایجان مشرانو ته په سپینه ماڼۍ کې هرکلی ووایي او دا لیدنه د یوه سوله ییز چوکاټ په لاسلیکولو سره پای ته ورسیږي.

دغه چوکاټ به متحده ایالاتو ته د جنوبي قفقاز له لارې د یوه ستراتیژیک ټرانزیتي دهلېز ځانګړي پرمختیایي حقونه ورکړي.

ارمنستان او اذربایجان له ۱۹۸۰مې لسیزې راهیسې د ناګورنو-قره‌باغ پر سر په شخړه کې دي.

د جنوبي قفقاز سیمه یوه انرژي‌تولیدوونکې سیمه ده چې له روسیې، اروپا، ترکیې او ایران سره ګاونډۍ ده، خو پولې پکې تړلې دي او اوږدمهاله قومي شخړې روانې دي.

امریکايي چارواکو رویټرز ته ویلي، چې د اذربایجان ولسمشر الهام علی‌یف او د ارمنستان لومړی وزیر نیکول پاشینیان به له ټرمپ سره د سپینې ماڼۍ په ناسته کې د سولې یو داسې چوکاټ لاسلیک کړي چې هدف یې «سولې ته روښانه لاره» برابرول او یوه پخوانۍ اوږده ترانزیتي شخړه حل کول دي.

اذربایجان غوښتنه کړې چې له ارمنستان څخه یو ټرانزیتي دهلېز ورکړل شي، څو د خپلې اصلي خاورې لویه برخه له نخجوان سره ونښلوي. نخجوان یوه اذربایجانۍ سیمه ده چې له ترکیې سره ګډه پوله لري.

د چارواکو په وینا، د طرحې د سند له مخې، ارمنستان پلان لري چې امریکا ته د اوږدې مودې لپاره د یوه ټرانزیتي دهلېز ځانګړي پرمختیایي حقونه ورکړي. دغه دهلېز به د « ټرمپ د نړیوالې سولې او هوساینې لار» ونومول شي.

دغه دهلېز به د ارمنستان د قوانینو پر بنسټ چلېږي، خو متحده ایالات به دا ځمکه یو شریک شرکت ته د زیربنا او مدیریت لپاره په فرعي اجاره ورکړي.

د ارمنستان او اذربایجان مشران به هغه اسناد هم لاسلیک کړي چې د مینسک ډلې د منحل کولو غوښتنه پکې شوې.

د ارمنستان او اذربایجان ترمنځ د سولې په برخه کې پرمختګ په مارچ میاشت کې پیل شو، چې د امریکا ځانګړي استازي، سټیف وټکاف دغې سیمې ته سفر وکړ. د هغه د ډلې غړو څو ځلې هلته سفرونه وکړل او هڅې یې وکړې چې دا هوکړه برابره کړي.

امریکايي چارواکي باور لري د ارمنستان او اذربایجان ترمنځ د سولې تړون کولای شي دا زمینه برابره کړي چې اذربایجان هم د ابراهیمي تړونونو برخه شي.

دغه ناسته په داسې حال کې ترسره کېږي چې ټرمپ هڅه کوي ځان د نړیوالې سولې د منځګړي په توګه معرفي کړي.

سپینې ماڼۍ ادعا کړې چې نوموړي د کمبودیا او تایلنډ ترمنځ اوربند ته زمینه برابره کړې او د رواندا او کانګو دیموکرات جمهوریت او همداراز د پاکستان او هند ترمنځ یې سوله کړې ده.

خو ټرمپ تراوسه په دې نه دی بریالی شوی چې د روسیې او اوکراین جګړه پای ته ورسوي او اسراییل پر غزه له بریدونو را وګرځوي.