په دوحه کې د اسراییل له برید وروسته قطر او امریکا دفاعي تړون ته نږدې شوي

د استازو په جرګه کې د کلفورنیا ایالت استازې سیډني کاملګر ویلي، چې ترتیب شوې لایحه له پراخ ملاتړه برخمنه ده او د دې شونتیا شته چې د جرګې له لوري تصویب شي.

د ازادۍ او حساب ورکونې لایحه د امریکا متحده ایالتونو ولسمشر ته د دې واک ورکوي، چې په هغو کسانو او مسوولو چارواکو چې د بشري حقونو په سرغړونه او فساد کې ښکېل وبلل شي؛ سخت بندیزونه ولګول شي.

د امریکا د استازو جرګې ویلي، چې د یادې لایحې په تصوبېدو سره به د پاکستان په یو شمېر ملکي او پوځي چارواکو د بشري حقونو د سړغړونې له کبله بندیزونه ولګول شي.

د دغه وزارت په وینا، ښاغلي یونګ د سفر پر مهال لومړی ازبکستان او بیا تاجکستان ته تللی او د دواړو هېوادونو له لوړپوړو چارواکو سره یې د افغانستان د روان وضعیت په اړه مفصلې خبرې کړې دي.

د دغو لیدنو موخه د شانګهای د همکارۍ سازمان (اېس سي او) د غړو هېوادونو ترمنځ د سلا مشورو په بهیر کې ګډون او د افغانستان اړوند مسایلو په اړه سیمه‌ییزو همغږیو ته وده ورکول بلل شوی دی.

په دې کتنو کې د درې واړو هېوادونو استازو د افغانستان د امنیتي وضعیت، د ترهګرۍ ګواښونو، د نشه يي توکو د قاچاق او د کډوالو د زیاتوالي په اړه اندېښنې څرګندې کړې.

هغوی ټینګار کړی، چې د افغانستان بې‌ثباتي یوازې په دغه هېواد نه، بلکې د ټولې سیمې پر امنیت او اقتصادي پرمختګ مستقیم اغېز لري.

د چین د بهرنیو چارو وزارت زیاتوي، د افغانستان د سولې او ثبات لپاره سیمه‌ییزې همکارۍ ډېرې اړینې دي او چین هڅه کوي له ګاونډیو هېوادونو سره د دوامداره تماسونو او ګډو غونډو له لارې یوه ګډه لاره ومومي.

دغه لیدنې د شانګهای د همکارۍ سازمان د پراخو همکاريو یوه برخه ده. یاد سازمان چې چین، روسیه، هند، پاکستان، ازبکستان، تاجکستان، قزاقستان او قرغزستان یې غړي دي، د افغانستان وضعیت د سیمې د امنیت لپاره مهم ګڼي او په تکرار سره یې له طالبانو غوښتي، چې د ټولګډونه حکومت جوړېدو، د ترهګرو ډلو پر وړاندې د جدي اقدام او د بشري حقونو په ځانګړي ډول د ښځو د حقونو د خوندیتوب لپاره ګامونه واخلي.

کارپوهان باور لري، چې د چین، ازبکستان او تاجکستان دا همغږي ښيي چې د سیمې هېوادونه د افغانستان راتلونکی یوازې د یوه داخلي بحران په سترګه نه، بلکې د ګډو سیمه‌ییزو ګواښونو یوه سرچینه بولي.

ټیک‌ ټاک له دې ګواښ سره مخامخ و، چې که چینایی شرکت بایټ ډانس د خپلې ونډې پلورلو ته غاړه کېنږدي د سپټمبر تر ۱۷مې وروسته به په امریکا کې وتړل شي.

د امریکا د خزانې وزیر سکاټ بیسنټ ویلي چې ښايي د معاملې د بشپړېدو لپاره د ضرب‌الاجل نېټه وغځول شي.

هغه زیاته کړه: «موږ د معاملې سوداګریز جزییات نه بربنډوو، ځکه دا د دوو خصوصي لوریو ترمنځ تړون دی، خو دواړه لوري پر تجارتي شرایطو هوکړې ته رسېدلي دي.»

دغه خبرې اترې، چې په ماډریډ کې د هسپانیا د بهرنیو چارو وزارت په سانتا کروز ماڼۍ کې ترسره شوې، د څلورو میاشتو په ترڅ کې د امریکا-چین د سوداګریزو اختلافاتو او د ټیک‌ټاک د ملکیت پر سر خبرو، څلورمه ناسته وه.

ولسمشر ټرمپ د دوشنبې په ورځ د دې هوکړې ستاینه وکړه او په خپله ټولنیزه رسنۍ «ټروت سوشیل» کې یې ولیکل:«په اروپا کې د امریکا او چین ترمنځ سترې سوداګریزې خبرې ډېرې ښې پرمخ تللې، ډېر ژر به پای ته ورسېږي. د یوې کمپنۍ په اړه هم معامله وشوه، چې زموږ د هېواد ځوانانو یې خوندي کېدل غوښتل، هغوی به ډېر خوشاله شي. زه به د جمعې په ورځ له ولسمشر شي سره خبرې وکړم، زموږ اړیکې لا هم ډېرې پیاوړې دي».

ځینې امریکایي چارواکو مخکې ویلي و، چې که چین د تعرفو په برخه کې له خپلو غوښتنو لاس وانخلي او د ټکنالوژۍ محدودیتونو ته غاړه کېنږدي، نو واشنګټن به د ټیک‌ ټاک د بندولو ګواښ عملي کړي.

بیجینګ بیا د دوشنبې په ورځ اعلان وکړ، چې د امریکایي ټیکنالوژۍ د لوی شرکت انوېډیا پر ضد یې د انحصار ضد هڅو لومړنۍ څېړنه پیل کړې.

البانیز په جینوا کې یوې خبري ناستې ته وویل: «اسراییل هڅه کوي فلسطینیان په زور انتقال کړي. ولې؟ ځکه دا د غزې وروستۍ برخه ده چې له قومي تصفیې وړاندې باید د اوسېدو لپاره نامناسبه شي».

په ملګرو ملتونو کې د اسراییل دایمي ماموریت د البانیز څرګندونې رد کړې.

البانیز، چې د ایټالیا حقوقپوهه ده، د نیول شویو فلسطیني سیمو د بشري حقونو لپاره ځانګړې راپور ورکوونکې ده.

قطر، چې د امریکا نږدې متحد دی او د اسراییل او حماس ترمنځ د منځګړیتوب هڅې یې هم کړي، تېره اونۍ د هغه برید له امله سخت غوسه دی، چې په پلازمېنه دوحه کې د حماس پر مشرانو وشو.

روبیو د اسراییل له لومړي وزیر بنیامین نتانیاهو سره په ګډه خبري غونډه کې وویل، قطر کولی شي د ۴۸ اسیرانو په خوشې کولو، د حماس په بې‌وسلې کولو او د غزې د خلکو د لا ښه راتلونکي په جوړولو کې مرسته وکړي.

هغه زیاته کړه: «موږ به قطر دې ته هڅوو چې په رغنده ډول خپله ونډه روانه وساتي.»

نتنیاهو بیا څرګنده کړه، چې د دوحې برید له پراخې نړیوالې غندنې سره سره، دی د حماس پر مشرانو د نورو بریدونو احتمال نه ردوي.