د طالبانو سترې محکمې ویلي، چې د کابل ولایت د نشه يي توکو او مسکراتو د مخنیوي ابتدایه محکمې د پرېکړې له مخې، ۱۷ تنه د نشه يي توکو، الکولي مشروباتو او چرسو د خرڅلاو او قاچاق په تور په دُرو وهل شوي دي.
د طالبانو د سترې محکمې په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې یاد کسان یې له اوو میاشتو څخه تر درې کالو او شپږو میاشتوپورې په تنفیذي بند او له ۱۵ څخه ۳۵ دُرې تعزیري سزا محکوم کړي دي.
د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت سرپرست ندا محمد ندیم چې دغه وزارت ته په رسېدو سره یې له لوړو زده کړو نجونې منع کړې، وايي چې پوهه د انسانو په ژوند کې اساسي رول لري او د بقا ضامن دی او په وینا یې، «هر کله چې علم له منځه لاړ شي، دنیا هم ورسره لمنځه ځي.»
ندا محمد ندیم د بادغیس په پوهنتون کې د دوشنبې په ورځ (د وږي ۳۱مه) د یو شمېر پروژو د پرانېستې په مراسمو کې زده کړیالان درسونو او مطالعې ته وهڅول او له هغوی یې وغوښتل: «د دوښمنانو د دسیسو ښکار نه شئ او له فراغت وروسته د خپل مسلک له لارې خپل ولس او هېواد ته خدمت وکړئ.»
له دې سره سم، د بادغیس د استخباراتو رييس عبدالهادي امین د اسلام دین د پرمختګ او ابادۍ دین وباله او زیاته یې کړه: «دیني او عصري علوم د یو بل تکمیلوونکي دي.»
د لوړو زده کړو وزارت د خبرپاڼې له مخې، د دغه وزارت د مشرتابه له لوري په یاد پوهنتون کې د ۴۴ میلیونه افغانیو په ارزښت د ۷ پروژو کار پيل شو.
ندیم په داسې حال کې د انسانانو په ژوند کې د زده کړو په ارزښت خبرې کوي، چې یادې ډلې له څلورو کلونو راهیسې د میلیونونو افغان نجونو پر وړاندې د لوړو زدهکړو دروازې تړلې دي.
د بلوچستان سیمه ییزو امنیتي سرچینو ویلي، چې د بلوچستان د زیارت ولسوالۍ د یوه مرستیال چارواکي محمد افضل باقي او د هغه ۱۶ کلن زوی جسدونه، چې څه باندې یوه میاشت وړاندې د ناپيژاندو وسله والو له خوا تښتول شوي وو، د بلوچستان په هرنايي سیمه کې موند شوي دي.
سیمه ییزو پولیسو ویلي، چې د دواړو پر جسدونو د ربړونو او د مرمیو نښې ښکاري.
د بلوچستان پولیسو د یادې پیښې په تړاو د کوم چا د نیولو په اړه څه نه دي ویلي.
فایننشل ټایمز ورځپاڼې لیکلي چې ایران په قانوني ډول د کوکنارو کښت ته اجازه ورکړه. د راپور لهمخې، دا تاریاک به په درملو کې استعمالېږي او د ناقانونه کارونې مخه به یې نیول کېږي. په راپور کې ویل شوي، ایران دا کار ځکه کوي چې طالبانو په افغانستان کې د کوکنارو پر کښت بندیز ولګاوه.
فایننشل ټایمز لیکلي، ایران د هغو درملو جوړلو په برخه کې له ستونزو سره لاس او ګرېوان دی چې تاریاک پهکې کارېږي او پخوا دا تاریاک له افغانستان څخه ایران ته قاچاق کېدل، خو اوس طالبانو په افغانستان کې د کوکنارو کښت بند کړی دی.
د راپور له مخې، ایران تر څو لسیزو وروسته د لومړي ځل لپاره غواړي د درملو جوړولو لپاره په قانوني ډول د کوکنارو کښت ته اجازه ورکړي.
فایننشل ټایمز د ایراني چارواکو له خولې لیکلي، که په ایران کې په قانوني ډول او کنټرول شوې بڼه تاریاک تولید نه کړي او له بل هېواد څخه یې هم وارد نه کړي، هېواد به یې د مورفین، کوډین او پیتیدین په ډول مهمو درملو له کمښت سره مخ شي.
په راپور کې راغلي چې د ایران ولسمشر مسعود پزشکيان د کوکنارو کښت فرمان لاسلیک کړی او په فرمان کې دا قید هم ورسره یاد شوی چې دا کښت به تنظیم او کنټرول وي.
کارپوهان وايي چې ایران د دې درملو جوړلو لپاره په کال کې ۵ سوه ټنه تاریاکو ته اړتیا لري او له نورو هېوادونو څخه د تاریاکو واردول هم ایران ته ډېرې ستونزې پېښوي.
فایننشل ټامیز لیکي چې تهران به د کوکنارو د کښت لپاره د ملګرو ملتونو نشهيي توکو د کنټرول نړیوال بورډ څخه هم اجازه واخلي.
د ایران د نشهيي موادو د کنټرول پخواني مشر سعید صفاتیان په وینا، د ایران هوا د کوکنارو د کښت لپاره ډېره مناسبه دهاو لږ اوبه غواړي.
د فایننشل ټایمز په حواله، ایران په ۲۰۱۵ کال کې۴.۴ میلیونه معتادین درلودل، چې چا په منظم ډول او چا بیا د تفریح لپاره نشه يي مواد استعمالول.
په ایران کې د ۱۹۷۹ کال تر انقلاب وروسته د کوکنارو کښت منع شو. تر دې بندیز وروسته د افغانستان تاریاک لومړی ایران او بیا له هغه ځایه منځني ختیځ او اروپايي هېوادونو ته قاچاق کېدل.
د بشري حقونو د فعالانو ټولنې د سولې نړیوالې ورځې په مناسبت په یوې خپره کړې اعلامیه کې ویلي چې په افغانستان کې اوس هم «مرموزه او غلې جګړه روانه ده، خلک پټ وژل کېږي او افغانستان د یوې ترهګرې ډلې په واک کې دی.»
په اعلامیه کې چې د یکشنبې په ورځ خپره شوې، ویل شوي چې افغانان د طالبانو تر واک لاندې له وېرې، بېعدالتیو، محرومیت او بېوزلۍ سره لاس او ګرېوان دي.
د بشري حقونو فعالانو د اعلامیې لهمخې، ښځې او نجونې له زدهکړې او کار نه بې برخې شوي، د بیان ازادي غلې شوې، قومي مشران، مدني فعالان او خبریالان د طالبانو په زندانونو کې شکنجه کېږي او یا له هېواد نه وتلو ته اړ ایستل کېږي.
د مدني فعالانو ټولنه وايي، چې ځوانان او علمي کادرونه، چې باید د هېواد راتلونکې جوړونکي وای، نن په یوه ګولۍ ډوډۍ پسې سرګردانه او لالهانده ګرځي. د دې ټولنې په وینا، د هېواد اوسنی انځور نه یوازې دا چې سوله نه ده، بلکې د یوه دوامدار جنګ کیسه کوي.
الجزیره خبري شبکې په یوه راپور کې لیکلي چې له پاکستان او ایران نه هغه شړل شوي افغانان د وروستۍ زلزلې سیمو ته ورغلي، نور هم بېوزله او بېکوره شوي دي. مرستندویه ادارې خبر ورکوي چې د زلزلهځپلو سیمو په ماشومانو کې خوارځواکي ډېره شوې ده.
څلور میاشتې وړاندې نوابالدین په پاکستان کې تر ۸ کلنې کډوالۍ وروسته د کونړ ولایت په نورګل ولسوالۍ کې خپل کلي وادیر ته ستون شو. د هغه کور زلزلې وران کړی او اوس په خپله زراعتي ځمکه کې په یوه خېمه کې ژوند تېروي.
۵۵ کلن نوابالدین وویل: «زموږ کورونه زاړه وو، ټول د غرونو تر کاڼو لاندې او ویجاړ شول، موږ اوس په خېمو کې ژوند کوو.» هغه وايي چې په پاکستان کې څه پیدا کړي او له ځانه سره وطن ته راوړي وو، ټول یې له لاسه ورکړل.
دې کلي ته نژدې په برابټ کلي کې ۵۸ کلن سعادت خان په کنډواله کې ژوند کوي. هغه هم له له پاکستان څخه راستون شوی او په کرايي کور کې اوسېده، خو زلزلې د هغه کرايي کور هم ویجاړ کړ.
هغه وویل: «موږ نه پوهېږو، چې راتلونکی وخت ډوډۍ به له کومه راشي او څوک به یې راکړي؟ ما له چارواکو وغوښتل، چې یوه خیمه راکړي، خو هغوی را نه کړه، بیا مې کاکا په خپلو کور کې یوه کوټه راکړه، اوس هلته اوسېږم.»
مرستندویه سازمانونو په زلزلهځپلو سیمو کې د خوارځواکۍ د ډېرېدو په اړه خبرداری ورکړی دی. د اسلامي ریلیف ادارې ساحوي روغتون ډاکټرې فریدې ساپۍ وویل: «ډېری زیانمن شوي خلک کافي خواړه نه لري.»
ساپۍ زیاته کړه: «موږ د ماشومانو د خوارځواکۍ ډېرې پېښې لیدلي دي، د ډېرو داسې ماشومانو درملنه مو کړې چې په خوارځواکۍ اخته وو.»
د کونړ لپاره د طالبانو والي مولوي قدرتالله وویل چې دوی په خاص کونړ ولسوالۍ کې خلکو ته د ۳۸۲ کورونو جوړولو ځمکو ورکولو پلان لري، خو دا لا څرګنده نه ده، چې دا ځمکې به کله ورکړل شي.
د دې ټولو سره سره د نوابالدین او نورو بېوزلو خلکو برخه لیک لا نه دی معلوم. هغه وویل: «زه نه پوهېږم چې حکومت [طالبان] به زموږ سره د کور جوړولو په برخه کې مرسته وکړي که نه.»
هغه زیاته کړه «زه وېره لرم چې موږ به تر ډېره وخته په همدې خېمو کې پاتې شو، ځکه چې کمزوري زلزلې مو اوس هم خیمې ښوروي.»