د روغتیا نړیوال سازمان ویلي چې په افغانستان کې د شري ناروغي مخ پر ډېرېدو ده او کورنۍ باید خپل ماشومان لږ تر لږ دوه ځله واکسین کړي. یاد سازمان وایي، دغه واکسین ماشومان له یادې ناروغۍ خوندي ساتلای شي.
بغلان کې د طالبانو والي عبدالرحمن حقاني ویلي، خبریالان باید خپل راپورونه د واقعیت پر بنسټ چمتو کړي او له ناسمو معلوماتو خپرولو دې ډډه وکړي. نوموړي دا څرګندونې د خپلې ډلې د ځايي ویاندویانو او خبریالانو د همغږۍ او ظرفیت لوړولو په موخه په پلخمري ښار کې جوړ شوي سیمینار ته کړي.
مولوي عبدالرحمن حقاني په دغه سیمینار کې د رسنیو او خبریالانو فعالیتونو ستایلي او ټینګار یې کړی چې د طالبانو او رسنیو ترمنځ همکاري د شفافو او دقیقو راپورونو د چمتو کولو لپاره اړینه ده.
د دغه ولایت د طالبانو اطلاعاتو او کلتور رییس مولوي اسدالله مصطفی هاشمي د رسنیو له استازو ته وویل: «رسنۍ د اسلامي نظام بنسټیز رکن دی، د بغلان له فتحې وروسته هېڅ رسنۍ نه ده تړل شوې او هېڅ خبریال ته ګواښ نه دی پیښ شوی.»
په دغه سیمینار کې د بغلان پوهنتون د ژورنالېزم پوهنځي استاد انصارالله عمري د رسنیو د ټولنیز رول په اړه خبرې وکړې او ویې ویل، رسنۍ نه یوازې د خبر رسونې وسیله ده، بلکې د فرهنګي ودې، ښوونې او ټولنیزو ارزښتونو په پیاوړتیا کې هم مهمه ونډه لري.
ګډونوالو او سیمهییزو خبریالانو په دغه سمینار کېله طالبانو غوښتنه وکړه چې له رسنیو سره همکاري زیاته کړي او معلومات پر وخت شریک کړي.
د ایران بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي د پاکستان او طالبانو ترمنځ د خبرو دوام باندې ټینګار کړی او د سیمې د اغېزناکو هېوادونو په همکارۍ یې د شخړو د حل او د تاوتریخوالي د کمېدو لپاره د ایران د منځګړتوب چمتووالي اعلان کړی دی.
عباس عراقچي د پاکستان د بهرنیو چارو له وزیر محمد اسحاق ډار سره په تلیفوني خبرو کې ویلي چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ روان وضعیت د اندېښنې وړ دی او د دواړو لورو ترمنځ د خبرو دوام اړین دی.
هغه د سیمې د اغېزناکو هېوادونو په همکارۍ د شخړو د حل او د تاوتریخوالي د کمولو لپاره د ایران د هر ډول ملاتړ چمتووالي اعلان وکړ. د پاکستان بهرنیو چارو وزیر په ورته اړیکه کې د استانبول د خبرو د پایلو په اړه معلومات ورکړل او د سیمې په ثبات او سولې یې ټینګار وکړ.
دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې د پاکستان او طالبانو ترمنځ د استانبول خبرې له ستونزو سره مخ شوې دي.
د پاکستان دفاع وزیر خواجه اصف مخکې ویلي و چې خبرې په بشپړ ډول بنبست ته رسېدلې او اوس مهال د خبرو د بل پړاو کوم پلان نه شته. هغه زیاته کړې وه: «زموږ د خالي لاسونو سره راستنیدل دا ښيي چې حتی منځګړي هم پر طالبانو باور نه لري.»
د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد هم د استانبول د خبرو د ناکامۍ تایید کړی او ویلي یې دي چې طالبان به هېڅ کس ته اجازه ورنه کړي چې د هېواد له ځمکنۍ بشپړتیا څخه د بل هېواد پر ضد کار واخلي.
د افغانستان لپاره د پاکستان پخواني ځانګړي استازي اصف دوراني ویلي چې اسلام اباد باید د «ټيټيپي» د مشرانو او فعالانو پر وړاندې قانوني ګامونه واخلي او هغه کسان چې په افغانستان کې پټ شوي، د انټرپول له لارې دې ونیول شي.
اصف دوراني په اېکس لیکلي چې، باید د پاکستاني طالبانو غورځنګ د مشرانو او غړو پر وړاندې رسمي قانوني چارې ترسره شي. هغه ویلي چې که چا په افغانستان کې پناه اخیستې وي، نو د هغوی د نیولو لپاره باید نړیوالې لارې وکارول شي.
نوموړي دا هم ویلي چې د یادو کسانو د پېژندنې او د قانون د تطبیق لپاره باید مناسب اقدامات وشي.
یاده دې وي چې پاکستان وايي د تحریک طالبان پاکستان (TTP) ځینې مشران او غړي په افغانستان کې پټ شوي دي او له هغه ځایه د پاکستان پر ضد فعالیتونه کوي. د پاکستان له لوري دا تورونه د دې سبب شوي چې د دواړو لورو ترمنځ اړیکې ترینګلې شي.
له بلې خوا، طالبان دا ادعا نه مني او وايي چې د افغانستان خاوره د هیڅ هېواد پر ضد نه کارېږي.
د ملګرو ملتونو د بشري استوګنې ادارې (UN-Habitat) خبرداری ورکړی چې په افغانستان کې د کثافاتو او اوبو ناسم مدیریت، او د شنو سیمو نشتوالی د خلکو روغتیا او ژوند ته جدي ګواښ دی. دغه ادارې ټینګار کړی چې د ښاري پلان جوړونې او ټولنیزو اقداماتو له لارې د چاپیریال ساتنه امکان لري.
د ملګرو ملتونو دغه ادارې د پایښت لرونکي ښاري پراختیا لپاره په افغانستان کې د هدفمند ښاري پلانونو او ټولنېزې هڅو اهمیت ته اشاره کړې او ویلي یې دي چې ښاري چاپیریال ته د پام کولو له لارې به د افغانستان خلک د اوږدمهاله ګټو څخه برخمن شي.
تر دې وړاندې یو این هبیتات ویلي وو چې، د افغانستان په ښاري جوړښت کې بدلون د سرعت له مخې روان دی او وړاندوینه شوې چې تر ۲۰۶۰م کال به نېږدې نیمایي هېواد په ښاري سیمو کې ژوند وکړي، چې د دغه ننګونې لپاره ښاري پلانونه او بنسټونه باید په چټکه توګه قوي شي.
د ملګرو ملتونو دغه اداره، د افغانستان د حکومت او ښاروالیو سره په ګډه کار کوي ترڅو د خلکو د ژوند شرایط ښه کړي او اوسېدونکو ته استونګې بنسټيز خدمتونه وړاندې او اقلیم پر وړاندې مقاومت لوړ کړي.
په پاکستان کې د افغانستان پخواني سفیر نجیبالله عليخېل ویلي، ترکیه کې د طالبانو او پاکستان وروستي مذاکرات ښيي چې د منځګړو هڅو باوجود، وضعیت د اټکل وړ نه دی. نوموړی ټینګار کوي چې که افغانان د ملي یووالي تر چتر لاندې یو نه شي، هېواد به د نیابتي جګړو او سیمهییزو سیالیو قرباني شي.
نجیبالله عليخېل پر اېکس پاڼه لیکلي چې د ترکیې مذاکرات باید د هغو کسانو لپاره د عبرت درس وي چې د دواړو لوریو شخړه لا هم یوه «لوبه او ننداره» ګڼي.
د ده په باور، د واقعبینانه تحلیل او ملي بحث نهشتوالی د ستونزو د لا ژورېدو لامل کېږي.
عليخېل لیکلي: «افغانستان یو ځل بیا د خپل تاریخ په یوه حساس پړاو کې ولاړ دی، چې مخ ته یې یوازې دوه لارې دي: یا به ولس د خپلو ګډو ارزښتونو، ملي ګټو او داعیې پر بنسټ متحد شي، یا به د پردیو ستراتیژیکو موخو او سیمهییزو رقابتونو په جګړه بدلېږي.»
هغه زیاته کړې چې د تیرو ۴۷ کلونو تجربې ښيي، د نفاق او یو د بل د نه منلو پالیسۍ زموږ کور ویجاړ کړی، خلک یې کډوالیو ته اړ کړي او هېواد یې د ګاونډیانو د نفوذ په وړاندې زیانمن کړی دی.
د علي خېل په وینا، افغانستان د طبیعي زیرمو، معادنو او اوبو له پراخو امکاناتو سره سره لا هم د نړۍ د وروسته پاتې هېوادونو له ډلې شمېرل کېږي.
نوموړي لیکلي: «اوبه، چې زموږ د ملي شتمنۍ برخه دي، په وړیا ډول ګاونډیو ته روانې دي، ځمکنی موقعیت مو یوازې پر نقشه محدود پاتې دی، او ځوان نسل مو د ناهیلۍ شپې سبا کوي.»
پخواني سفیر د حل یوازینۍ لاره د ټولو افغانانو ګډ کور ګڼلی، چې پکې هر وګړی د شریکتوب او ملکیت احساس ولري.
ده ټینګار کړی چې د ملي بحث پیلول یو تاریخي مسولیت دی او باید بې له ځنډه عملي شي.
دغه ډېپلومټ پر هغو کسانو هم نیوکه کړې چې د پردیو موخو لپاره ځانونه مخکې مخکې کوي او ویلي یې دي چې دا ډول کړنې له هېواد سره ستره جفا ده.
عليخېل د سیمې په کچه د متقابل احترام او متوازنې تګلارې پر بنسټ اړیکو ته اشاره کړې او ویلي یې دي چې یو متحد افغانستان کولای شي د ټاپي او لاجوردو لارې په څېر سترې اقتصادي پروژې عملي او هېواد د تجارت او ترانزیت مرکز کړي.
ده زیاته کړې: «افغانستان باید د یوه هېواد له احتیاج نه راخلاص شي، څو ګاونډیان د ترانزیت او تجارت په پلمه سیاسي فشارونه ونهشي کارولی.»
پخواني سفیر د نړیوال وضعیت په اړه هم خبرداری ورکړی چې افغانستان یو ځل بیا د نړیوالو سیالیو د ټکر په محور بدلېدونکی دی.
د ده په باور، د هېواد ملي ګټه دا ده چې د هېڅ یوه بلاک یا قدرت برخه نه شي او د متعادلې، شفافې پالیسۍ له لارې خپلواکي وساتي.
د نجیبالله عليخېل په وینا، یو متحد، خپلواک او د متعادلې پالیسۍ لرونکی افغانستان به هم د کورني ناورین درمل وي او هم به د نړیوالې ټولنې د مساوي غړي په توګه خپل ملي عزت او منافع وساتي.