د فیلډ مارشال عاصم منیر ټولواکي به پاکستان کومې لوري ته سوق کړي؟

د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت ویاند سیمه ییزو رسنیو ته ویلي: «په دې موده کې ۲۴زره او ۷۸۷ کورنۍ له پاکستان، یو زرو ۲۵۱ کورنۍ له ایران او ۶ کورنۍ له ترکیې راستنې شوې دي.»

دغه ستنول کېدونکي افغانان د لنډ مهال لپاره د کابل په ګډون په ځینو ولایتونو کې راستنو شویو افغانانو ته په ځانګړو شویو کمپونو کې ساتل کېږي. په دغو کمپونو کې په یو مهال کې زرګونه کسان ساتل کېږي.

سره له دې چې د طالبانو د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې کمېسیون دارلانشاء کابو هره ورځ د اعلامیو په خپرولو سره ادعا کوي، چې ډېری راستنېدونکې کورنۍ یا دوی په خپله خپلو ولایتونو ته لېږدوي او یا یې هم د لارې کرایه ورکوي، خو د ستنو شویو کډوالو لپاره په ځانګړو شویو کمپونو کې یو شمېر کسان وايي، دوی په خپله خپلو ولایتونو ته د تګ لپاره پیسې او امکانات نه‌لري او د طالبانو له لوري په اوونیو اوونیو په لارو کې ځنډول کېږي او تر یوې میاشتې هم خپلو ولایتونو ته نه رسېږي.

یو له دغو ستنو شویو کسانو په کور دننه سیمه ییزو رسنیو ته ویلي: «دوه اوونۍ په کرښه کې بند پاتې و، یوه اوونۍ په کندهار کې پاتې شوو، څلور ورځې کېږي د کابل په کمپ کې پاتې یو، تر اوسه هېڅ موټر نه دی راغلی چې موږ خپلو ولایتونو ته ولېږدوي.»

د پاکستان حکومت د وږي په لسمه (د سپټمبر په لومړۍ) د پي‌او‌ار، اې‌سي‌سي کارټ لرونکو او بې اسناده افغانانو د جبري اېستنې بهیر پیل کړ او تر اوسه لسګونه زره افغانان په زوره له دغه هېواده اېستل شوي او لا هم دغه بهیر دوام لري.

خو پاکستان پر افغان کډوالو د تلې له ۱۷مې یعنې له طالبانو سره د جګړې له پیل سره سم، فشارونه زیات کړل او پولیسو یې پر طالبانو د فشار راوستلو په موخه د پاکستان په هر ګوډ کې د افغانانو د نیولو بهیر پراخ کړ.

د پاکستان چارواکو ورسره جوخت د کورونو مالکانو ته خبرداری ورکړ، چې بې‌قانونه افغان کډوالو ته کورونه په کرایه ورنه‌کړي او همداراز یې له پاکستانیانو غوښتي و، چې افغانان پر کارونو ونه‌ګوماري.

پاکستان د روان کال په زمري میاشت کې په دغه هېواد کې د افغانانو د ویزې د تمدیدولو بهیر په ټپه ودراوه. په پاکستان کې مېشت افغانان وايي، که پاکستان د ویزې د تمدیدېدو بهیر نه وای درولی، نو اوس به ټولو ویزې درلودې او په ناقانونه توګه به په پاکستان کې نه اوسېدل.

په پاکستان کې د مېشتو افغانانو په وینا، د پاکستان پولیسو د کورونو مالکانو ته له خبرداریو او د یو شمېر کورونو د مالکانو له نیول کېدو وروسته، د کرایه ورکوونکو کورونو مالکان افغانان له خپلو کورونو واېستل او دمګړی سلګونه کورنۍ د پاکستان او په ځانګړې توګه د اسلام‌اباد په پارکونو کې په دې سړه کې هوا کې شپې او ورځې تېروي.

د اسلام اباد په ارجنتینا پارک کې دمګړی سلګونه کورنۍ په ازاده فضا او سړه هوا کې له خپلو ماشومانو سره د پولیسو له وېرې سره مل شپې او ورځې تېروي.

دوی وايي، د کورونو مالکانو له خپلو کورونو اېستلي او د پاکستان حکومت هم د دوی ویزې نه تمدیدوي، نو اړ دي چې په دې سړه هوا کې په ازاده فضا کې شپې او ورځې تېرې کړي.

د ارجنتینا پارک د اوسېدونکو په وینا، هره ورځ د پولیسو لوی موټر دغه پارک ته ورځي او افغانان تر نیولو وروسته افغانستان ته لېږدوي.

دوی په لومړي سر کې د پاکستان له حکومت څخه غواړي، چې د ویزې د تمدیدېدو بهیر بیا پيل کړي او همداراز د بشري او کډوالو اړوندو نړۍوالو سازمانونو غواړي، چې په دې سختو شرایطو کې یې لاسنیوی وکړي او همداراز پر پاکستان فشار راوړي، چې د افغان کډوالو له ځورونې لاس واخلي او د منل شویو نړۍوالو قوانینو او اصولو له‌مخې ورسره چلند وکړي.

په اسلام‌اباد کې مېشې یو شمېر کورنۍ افغانستان انټرنشنل- ته وايي، د پولیسو له وېرې ان د درملنې لپاره روغتونونو ته هم نه‌ځي او اړ دي، چې د ناروغیو سختۍ پر ځان تېرې کړي.

نوموړي د شنبې په ورځ په اېکس‌پاڼې لیکلي، چې د سرحدي تاوتریخوالو، د کډوالو د ستونزو او د متقابل باور د کمښت دوام د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکې لا پسې خرابولی شي او د سیمې امنیت له جدي ګواښ سره مخ کولی شي.

سراج الحق ټینګار وکړ، چې اسلام‌اباد او طالبان باید د متقابل درناوي، ډیپلوماتیکو اړیکو او د ولسي ګټو پر بنسټ د اختلافونو د حل لارې ولټوي، ځکه د تاوتریخوالي دوام به د دواړو هېوادونو د خلکو لپاره ستر زیانونه ولري.

د نوموړي څرګندونې په داسې حال کې دي، چې طالبان وايي، په استانبول کې د پاکستاني پلاوي له لوري د همکارۍ د نشتوالي او «غېرمسولانه چلند» له امله د نومبر د ۶مې او ۷مې ناستې پایله ور نه‌کړه.

دوی له ترکیې او قطر څخه د منځګړیتوب لپاره مننه کړې او بیا یې ټینګار کړی، چې افغان خاوره هېڅوک د بل هېواد پر ضد نه‌شي کارولی.

د دې سازمانونو راپور ښيي، چې په نیول شویو کسانو کې ۷۷ سلنه د افغانستان د تابعیت کارټ لرونکي یا بې‌اسناده کډوال دي او پاتې ۲۳ سلنه د نوم‌لیکنې سندونه لري.

په راپور کې راغلي، چې د نیول شویو کسانو ۸۶ سلنه په بلوچستان ایالت کې نیول شوي دي.

همداراز ویل شوي، چې د روان کال له پیل راهیسې تر ټولو ډېرې نیونې د بلوچستان په چاغي او کوټې ښارونو کې او همداراز د پنجاب په اټک کې ثبت شوې دي.

د ملګرو ملتونو د معلوماتو له مخې، د اکټوبر میاشتې په وروستۍ اوونۍ کې د افغانانو رضاکارانه ستنېدنه هم زیاته شوې او په دې موده کې له ۱۸ زرو ډېر افغان کډوال خپل هېواد ته ستانه شوي دي.

له نړۍوالو غبرګونونو سره سره، له هېواد څخه د افغان کډوالو اېستل دوام لري او د ۲۰۲۳ کال له سپټمبر څخه د روان کال د نومبر تر لومړۍ نیټې پورې له ۱.۶ میلیون څخه ډېر کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.

د ملګرو ملتونو په راپور کې ویل شوي، چې په تېرو دوو کلونو کې د ۹۳ سلنه کډوالو د ستنېدو اصلي لامل د نیول کېدو وېره وه.

رجب طیب اردوغان همداراز هیله څرګنده کړه، چې د ترکیې په منځګړیتوب روانې خبرې اترې به د پاکستان او افغانستان ترمنځ د تلپاتې ثبات لپاره مثبتې پایلې ولري او ډاډ یې ورکړ، چې انقره به له دې بهیر څخه ملاتړ ته دوام ورکړي.

نوموړي زیاته کړه، چې ترکیه او پاکستان په بېلابېلو برخو په ځانګړې توګه سوداګرۍ، انرژۍ او دفاعي صنعت کې د لا زیاتې همکارۍ د پیاوړتیا لپاره کار کوي.

هغه په غزه کې د اوربند د ساتلو پر اهمیت هم له ټينګار سربېره په ډاګه کړه، چې دغه مساله باید د ملګرو ملتونو په چوکاټ کې په جدي توګه وڅارل شي.

اردوغان او شریف د نړۍ له یو شمېر نورو مشرانو سره د اذربایجان د بریا د ورځې په مراسمو کې د ګډون لپاره باکو ته تللي دي.

دا په داسې حال کې ده، چې طالبان وايي، په استانبول کې د پاکستاني پلاوي له لوري د همکارۍ د نشتوالي او «غېرمسولانه چلند» له امله د نومبر د ۶مې او ۷مې ناستې پایله ور نه‌کړه.

دوی له ترکیې او قطر څخه د منځګړیتوب لپاره مننه کړې او بیا یې ټینګار کړی، چې افغان خاوره هېڅوک د بل هېواد پر ضد نه‌شي کارولی.

ناجي په ایکس خواله رسنۍ په خپلو څرګندونو کې ویلي چې د استانبول د خبرو د ناکامۍ وړاندوینه لا له وړاندې کېدله، ځکه طالبان اوس د «ټي ټي پي» د ملاتړ له امله له اسلام‌اباد سره په مخامخ شخړه کې دي.

هغه زیاته کړې چې د دواړو لورو د اړیکو خرابېدو له امله پوله تړلې، سوداګر زیانمن شوي، د خامو موادو بیې لوړې شوې، او افغانستان د پاکستان سره د یوې تمام عیارې جنګ پر درشل ولاړ دی.

د ده په وینا، دا حالت د دې معنا لري چې طالبان د پاکستاني طالبانو د خوندیتوب په بدل کې د افغانستان خلکو ته زیان رسوي.

ناجي ټینګار کړی: «طالبان د پاکستاني طالبانو د دفاع لپاره د افغانستان خلک قرباني کوي. دا کړنه د هېواد له ملي ګټو او د خلکو له خیر سره په ټکر کې ده.»

د ازادۍ جبهې د سیاسي چارو مسوول په داسې حال کې دا څرګندونې کوي چې د طالبانو او پاکستان تر منځ په ترکیه کې خبرې اترې بې له کومې پایلې درېدلي دي.

تېره ورځ ناوخته د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت او په ترکیه کې د مذاکراتي پلاوي سرچینو افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي و، چې پاکستاني لوري د خپلو غوښتنو اته ماده ییز لېست د طالبانو مذاکراتي پلاوي ته سپارلی چې له مخې یې پاکستان غواړي طالبان د ټي ټي پي اړوند وسله واله په افغانستان کې بې وسلې ځای پر ځای کړي.

د سرچینې په خبره، پاکستان ادعا کړې چې افغان طالبان د ټي ټي پي د ملاتړ سربېره په پاکستان کې د ټي ټي پي د وسله والو سره اوږه په اوږه د پاکستان د حکومت پر وړاندې جنګیږي چې د طالبانو له خوا په مذاکراتو کې رد شوې ده.

په ترکیه کې د مذاکراتي پلاوي یوې سرچینې بیا ویلي چې د طالبانو پلاوي د داعش - خراسان ډلې په تړاو شواهد چې په بلوچستان او یو شمېر قبایلي سیمو کې د پاکستان د حکومت تر څار لاندې فعالیت کوي منځګړو هېوادونو ته سپارلي دي.

سرچینه وايي چې طالبانو له منځګړیو هېوادونو غوښتي، تر څو پاکستان قانع کړي چې داعش ډلې ته اجازه ورنه کړي چې د دوی پر ضد د پاکستان له خاورې استفاده وکړي، خو پاکستان دغه ادعا رد کړې ده.