العربیه: بشارالاسد د خپلې واکمنۍ پر مهال د سرتېرو په ګډون خپل ولس ته سپکې سپورې ویلې دي

امانوېل مکرون د شنبې په مازدیګر (د لیندۍ ۱۵مه) په خپله اېکس‌پاڼه وویل: «موږ باید پر روسیې فشارونو ته دوام ورکړو، څو سولې ته غاړه کېږدي. زه به د دوشنبې په ورځ لندن ته سفر وکړم، څو د اوکراین له ولسمشر، د برېتانیا او جرمني له لومړي وزیرانو سره د روان وضعیت ارزونه وکړو او د امریکا د منځګړیتوب په چوکاټ کې د روانو خبرو په اړه بحث وکړو.»

مکرون یو ځل بیا له اوکراین څخه پر ملاتړ ټينګار کړی او زیاته کړې یې ده: «موږ به له امریکایانو سره خپلو هڅو ته دوام ورکړو څو اوکراین ته د امنیت تضمینونه برابر کړو، ځکه له دغو تضمینونو پرته دایمي سوله ناشونې ده.»

نوموړي همداراز خبرداری ورکړی: «په اوکراین کې چې څه روان دي، هغه د ټولې اروپا امنیت هم اغېزمنوي.»

نوموړي له دغو خبرو وروسته د اوکراین له ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي سره هم ټلیفوني خبرې کړي او په ډاګه کړې یې ده، چې فرانسه غواړي له خپلو ټولو شریکانو سره په ګډه کار وکړي، څو شخړې راکمې او اوربند رامنځته شي.

امانوېل مکرون همداراز څرګنده کړې، چې د اوکراین د شخړې د حل په برخه کې او همداراز د اوکراینیانو او امریکایانو تر منځ د خبرو په چوکاټ کې به اروپا محوري رول ولري.

د یادونې وړ ده، چې روسیې پرون شپه ناوخته (جمعه د لیندۍ ۱۴مه) د ۶۵۳ بې‌پیلوټه الوتکو او د ۱۷ بالسټیک توغندیو په ګډون په ۵۱ کروز توغندیو سره د اوکراین پر ۲۹ سیمو برید وکړ او په اتو سیمو کې یې ډېره وراني کړې ده، خو ۵۸۵ بې پیلوټه الوتکې، ۲۹ کروز او یو بالسټیک توغندی په هوا کې شنډ کړای شوي دي.

په پاتې بې‌پیلوټه الوتکو او توغنديو سره د اوکراین انرژۍ، برېښنا، اوبو او ټرانسپورت تاسیسات په نښه شوي او ورسره د دغه هېواد د ځينو ښارونو برېښنا او اوبه پرې شوي او ټرانسپورتي سیستم هم ګډوډ شوی، خو د تلفاتو په اړه تر اوسه په دقیق ډول څه نه‌دي ویل شوي.

روسیې بیا ویلي، چې اوکراین هم په لسګونو بې‌پیلوټه الوتکو سره د روسیې خاوره په نښه کړې او په لومړي سر کې یې ۱۱۶ په هوا کې شنډې کړې. یوه بې‌پیلوټه چاودېدونکې الوتکه په ریازان سیمه کې پر یوه کور لګېدلې، خو له ورانۍ پرته یې چا ته د سر زیان نه‌دی اړولی.

د روسیې په ورونژ ښار کې بیا د دغو بریدونو له امله د تېلو یو ټانک، یو ښوونځی او څو کورونه هم زیانمن شوي دي.

دغه کښتۍ لومړی د ترکیې د یوه بار وړونکي کښتۍ له خوا ولیدل شوه او هغوی د یونان چارواکي خبر کړل.

چارواکي زیاته کړه، چې ژغورل شوي کسان د «کریټ» ټاپو ته لېږدول کېږي.

یونان په ۲۰۱۵–۲۰۱۶ کلونو کې د کډوالو د سترې څپې په لومړۍ کرښه کې و، چې په هغه کې د منځني ختیځ او افریقا له یو میلیون څخه ډېر کسان اروپا ته اوښتل.

که څه هم وروسته د کډوالو بهیر کم شوی و، خو په تېر یوه کال کې له لیبیا څخه د کډوالو د کښتیو په شمېر کې چټک زیاتوالی راغلی، په ځانګړي ډول د کریټ، ګاوډوس او خريصي په لور، دا هغه درې ټاپوګانې دي چې د افریقا څنډې ته نږدې دي.

له دې ډلې افغان پناه‌غوښتونکي هم شاته نه دي پاتې؛ هر کال ډېر افغانان د ترکیې او یونان پر سمندري لارو اروپا ته د تلو پر مهال د مرګ، نیول کېدو او بېرته افغانستان ته د شړل کېدو له ګواښ سره مخ کېږي.

د کډوالۍ د ادارې د معلوماتو له مخې، په ۲۰۱۹ کال کې په ترکیه کې نږدې ۴۵۵زره ناقانونه کډوال نیول شوي وو، چې ډېری یې افغانان او سوریایان وو.

دا په داسې حال کې دی، چې د روان کال د اکټوبر تر ۱۶مې نېټې پورې بیا دا شمېر له ۱۲۲ زرو پورته شوی دی.

عراقچي ټینګار کړی، چې د خبرو اترو بریا د ټولو لوریو پر «عادلانه او متوازن چمتووالي’ پورې تړلې ده. هغه وویل: ‘که امریکا خپل چلند بدل کړي او د داسې توافق لپاره چمتو شي چې دواړو خواوو ته ګټه ولري، موږ هم د مذاکرې لپاره تیار یو.»

هغه دا څرګندونې له له یوې جاپانۍ رسنۍ سره په یوې تازه مرکه کې کړې دي.

د عراقچي په خبره، د ایران پخوانۍ تجربه له واشنګټن سره «ښه نه وه»، خو د توافق دروازه لا هم په بشپړ ډول تړلې نه ده.

عراقچي په خپلو څرګندونو کې د (اټومي وسلو د نه خپرېدو تړون) پر اساس د ایران ژمنتیا ته هم اشاره کړې او ویلي یې دي، چې هېواد یې د جاپان په څېر د سوله‌ییزو موخو لپاره د اټومي ټېکنالوژۍ د کارولو حق لري.

هغه زیاته کړې: «ایران د سوله‌ییزو اهدافو لپاره د اټومي انرژۍ د کارولو قانوني حق لري، لکه څنګه چې جاپان هم د همدې چوکاټ لاندې له اټومي ټېکنالوژۍ څخه استفاده کوي.»

د ایران د بهرنیو چارو وزیر د خپلو خبرو په یوه بله برخه کې د اټومي تاسیساتو احتمالي ګواښونو ته اشاره کړې، لکه د وړانګو خپرېدو ګواښ، د چاودېدونکو توکو پاتې توکي او نور دوامداره ګواښونه.

هغه زیاته کړه، چې د هغوی هېواد د اټومي امنیت د لوړو معیارونو په درک کې «ډېره دقیقه تجربه» لري.

دا څرګندونې په داسې حال کې دي، چې د امریکا د ۲۰۲۵ د ملي امنیت په نوې ستراتیژۍ کې د ډونالډ ټرمپ حکومت اعلان کړی، چې واشنګټن لا هم ژمن دی چې د هرمز تنګی پرانیستی وساتي او د خلیج فارس پر انرژۍ د «ښکاره دوښمنانو» د واکمنۍ مخه ونیسي، په داسې حال کې چې په یاد سند کې د ایران ګواښ د پخوا پرتله کم مهم ښودل شوی دی.

د «۲۰۲۵ ملي امنیت ستراتیژیک» سند چې د پنجشنبې په ماښام د لیندۍ په ۱۳مه خپور شوی، د ایران د رول، د خلیج فارس د انرژۍ امنیت او د منځني ختیځ د ځایګي په اړه د امریکا نوې ارزونه وړاندې کوي.

امریکا په دې سند کې ټینګار کړی، چې د خلیج فارس د انرژۍ پر سرچینو د «ښکاره دوښمنانو» د واکمنېدو مخنیوی او د هرمز د تنګي پرانیستي پاتې کېدل، لا هم د متحده ایالاتو بنسټیزې ګټې دي.

له دې سره، په دې سند کې د ایران له لوري راولاړېدونکی ګواښ د تېر پرتله پیکه ښودل شوی دی.

د ترکیې د بهرنیو چارو وزیر هاکان فیدان نن د شنبې په ورځ د دوحې فورم په څنډه کې رویټرز خبري اژانس سره په خبرو کې ویلي،:«د دې لومړنیو ګامونو پرته، د اوربند د تړون په لومړي پړاو کې د حماس د بې وسلې کولو تمه حقیقي او د ترسره کولو وړ نه ده.»

نوموړي ویلي، چې وړاندیز شوی پولیسي ځواک کې به د حماس غړي شامل نه وي او د یو نړیوال ثباتي ځواک له خوا به یې ملاتړ کېږي.

نوموړي له امریکا څخه غوښتنه کړې، چې پر اسراییل فشار راوړي، څو د یاد ځواک په جوړولو کې د ترکیې ګډون مني.

د ترکمنستان د بهرنیو چارو وزارت له خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، په خبرو کې دواړو لورو پر دې ټینګار وکړ چې د کلتورونو او دینونو ترمنځ ډیالوګ د نړۍوالو اړیکو د پیاوړتیا لپاره حیاتي اهمیت لري.

په خبرپاڼه کې راغلي، په خبرو کې د ترکمنستان وړاندیزونه هم شامل وو، چې د یونسکو او د مدني ټولنو د اتحاد تر ملاتړ لاندې د «منځنۍ اسیا، د سولې د ژوند د جوړولو ساحه» په نوم نړۍوال فورم او د «د سولې، باور او متقابل درناوي کلتور» نړیوالې سرمشریزې ترسره کول دي.

د دواړو لورو ترمنځ د ۲۰۲۵ د دسمبر پر ۱۲مه نېټه په عشق اباد کې د ترسره کېدونکي نړۍوالې سولې او باور فورم په اړه هم نظرونه تبادله شول.