• العربية
  • فارسی
  • English
BrandBrand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo

طالبان: په افغانستان کې هېڅ خبریال بندي نه‌دی او د رسنیو ازادي تامین ده

۲۴ لیندۍ ۱۴۰۴ - ۱۵ دسمبر ۲۰۲۵، ۱۸:۴۸ GMT+۰تازه شوی: ۲۴ لیندۍ ۱۴۰۴ - ۱۵ دسمبر ۲۰۲۵، ۲۰:۱۹ GMT+۰

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت مرستیال له یوې ورځپاڼې سره په مرکه کې ادعا کړې، چې دا مهال په افغانستان کې هېڅ خبریال په بند کې نه‌دی، خو د خبریالانو ملاتړي بنسټونه وايي چې اوسمهال لږ تر لږه ۷ خبریالان بنديان دي او افغانستان د سانسور او ځپنې له پلوه د نړۍ تر ټولو بد هېواد دی.

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت مرستیال مهاجر فراهي د رسنیو پر سانسور او محدودیتونو د راپورونو په ځواب کې دغه ادعاوې «د لوېدیځو رسنیو تبلیغات» وبللې او ویې ویل، چې په افغانستان کې رسنۍ د «اسلامي ارزښتونو، ملي ارزښتونو او د هېواد د ځمکنۍ بشپړتیا» د رعایت په شرط د فعالیت اجازه لري.

د بې‌سرحده خبریالانو سازمان (ار‌اېس‌اېف) په خپل وروستي کلني راپور کې ویلي، چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې ژورنالېزم د سخت سانسور له امله چوپ کړل شوی دی. د دې سازمان په وینا، د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې تر ۱۶۵ ډېر د رسنیو فعالان نیول شوي دي.

یوازې په ۲۰۲۵ کال کې ۲۵خبریالان نیول شوي دي.

له هېواده بهر د نی په نوم د خبریالانو د ملاتړ سازمان د بې‌سرحده خبریالانو د راپور په حواله ویلي، چې هېڅ هېواد د افغانستان په اندازه د خبریالانو لپاره خطرناک نه دی. د دې بنسټ په وینا، افغانستان د خبریالانو لپاره د نړۍ پر یوه لوی زندان بدل شوی دی.

دغه بنسټ خبرداری ورکړی، چې طالبان د هېواد دننه رسنۍ په خپل تبلیغاتي وسیله بدلوي.

بندي خبریالان

د رسنیو د ملاتړو بنسټونو راپورونو د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت د نشراتو د مرستیال ادعا تر پوښتنې لاندې راوستې ده.

د افغانستان د خبریالانو مرکز ویلي، چې د دوشنبې تر ماښامه (د لیندۍ ۲۴مه) اووه افغان خبریالان د طالبانو په زندانونو کې وو. د دې مرکز مشر احمد قریشي له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې ویلي، چې طالبانو د دوشنبې په ورځ دوه خبریالان له زندانه خوشې کړل، خو لا هم پنځه نور خبریالان د طالبانو په زندانونو کې بندي دي.

قریشي ویلي، چې د رسا خصوصي ټلوېزیون مسوول مدیر غلام محی‌الدین صاحب‌زاده او د همدې ټلوېزیون خبریال جهادمل حبیبي تر لسو میاشتو بند وروسته د بګرام له بند څخه خوشې شول، خو تر اوسه «رسا» ټلوېزیون ته د بیا فعالیت اجازه نه ده ورکړل شوې.

همداراز دوه افغان خبریالان مهدي انصاري او حمید فرهادي له څو میاشتو راهیسې د طالبانو په بندخونو کې ساتل کېږي. مهدي انصاري د تېر کال د تلې له ۱۴مې او حمید فرهادي د تېر کال د وږي له ۱۳مې راهیسې په بند کې دي. د یاد بنسټ په وینا، طالبان دا دواړه خبریالان د افغانستان له بهرنیو رسنیو سره د همکارۍ په تور بنديان کړي دي.

فراهي: په امریکا کې هم مطلقه د بیان ازادي نشته

د طالبانو د کلتور وزارت مرستیال د رسنیو د سانسور د دفاع په ترڅ کې ویلي: «ټول هېوادونه د رسنیو د فعالیت لپاره شرایط ټاکي. په امریکا کې هم تاسو نه‌شئ کولی هر څه ووایاست.»

فراهی زیاته کړه: «موږ د رسنیو لپاره درې اصول ټاکلي دي، چې باید مراعت شي.»

د بې‌سرحده خبریالانو سازمان د لیندۍ په ۱۸مه خپل کلنی راپور خپور کړ. په دغه راپور کې ویل شوي، چې په نړۍ کې د جګړو او د ژورنالیستانو پر وړاندې د ځپونکو سیاستونو له امله د رسنیو ډېری فعالان تبعید ته اړ شوي دي. د دې سازمان په وینا، افغانستان، روسیه او بېلاروس لا هم خپله خاوره کې د خپلواکو رسنیو د له‌منځه وړلو هڅه کوي، په داسې حال کې چې ځینې نور هېوادونه لکه السلوادور په تېرو ۱۲ میاشتو کې ځانګړې سخت دریځۍ غوره کړې ده.

دې سازمان په ۲۰۲۵ کال کې د خبریالانو نیونې «ځپنه» بللې، د «جبري اعترافونو اخیستل او د ویدیوګانو خپرول» یې د وېرولو وسیلې ګڼلې او د بندي خبریالانو د خوشې کېدو غوښتنه یې کړې ده.

د ملګرو ملتونو د ۲۰۲۵ کال په راپور کې هم راغلي، چې په افغانستان کې د نیول شویو کسانو په منځ کې خبریالان هم شامل دي او دا نیونې ډېری وخت پرته د محکمې حکم، د وکیل او کورنۍ سره د اړیکې له حقه د محرومیت او د اوږدې مودې لپاره په بې‌خبرۍ کې د ساتلو سره مل وي.

طالبانو د ۲۰۲۱ کال د اګست په ۱۵مه یو ځل بیا په افغانستان کې واک تر لاسه کړ. له هغه راهیسې ګڼ شمېر خبریالان له هېواده وتلي دي. د بې‌سرحده خبریالانو سازمان ټینګار کړی، چې په ۲۰۲۵ کال کې د بېړنیو مرستو لپاره د دې سازمان غوښتونکي ۵۱ سلنه خبریالان هغه کسان وو چې تبعید ته اړ شوي وو.

د دې سازمان په وینا، دغه غوښتنې له ۴۴ بېلابېلو هېوادونو څخه ثبت شوې دي او افغانستان، روسیه او سوډان د هغو هېوادونو له ډلې دي چې تر ټولو ډېرې غوښتنې یې لرلې دي.

ډېر لیدل شوي

سرچینې: د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت جرمني ته څلور نور ډېپلوماټان لېږي
۱
ځانګړی

سرچینې: د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت جرمني ته څلور نور ډېپلوماټان لېږي

۲

د تېلو تور بازار؛ ایران څه ډول له طالبانو سره په همکارۍ بندیزونه ماتوي؟

۳

انتونیو ګوترېش: د اقلیمي بدلونونو حقیقت به د چا د خوښې لپاره بدل نه‌کړم

۴
ځانګړی

طالبانو د خوست له سرحدي سیمو د وزیرستاني کډوالو شاوخوا ۱۲۰۰ کورنۍ نورو سیمو ته ولېږدولې

۵
ځانګړی

زرمینه: د طالبانو په لومړۍ واکمنۍ کې مې مور او اوس زه او لور مې له زده‌کړو محرومې یو

•
•
•

نور خبرونه

«په کابل کې ساه اخیستل سخت شوي»؛ نوی نسل څنګه کولی شي یو ټولشموله بدیل شي؟

۱۰ کب ۱۴۰۳ - ۲۸ فبروری ۲۰۲۵، ۱۳:۳۰ GMT+۰
100%

په افغانستان کې د ازادې نړۍ لپاره یو لوی طبیعي متحد شته، چې که یووالی او همغږي رامنځته شي، دا وړتیا لري چې د هېواد سیاسي بهیر د توازن، ګډ ژوند او ثبات پر لور بوځي.

د افغانستان ځوان نسل چې د نړیوالې ټولنې د شل کلن حضور او د اړیکو له برکته یې له بهر نړۍ سره بلدتیا پیدا کړې او له نوې ټیکنالوژۍ سره اشنا شوي، ځان ته یې یو متفاوت لیدلوری جوړ کړی دی. خو د سیاسي پرېکړو په مهمو مسایلو کې یې رول دومره څرګند نه دی.
دا ځوانان چې د طالبانو په اداره کې دننه، د افغانستان د مدني ټولنې بنسټونو او یا هم د سیمې او لویدیځو هیوادونو د کډوالۍ په نړۍ کې ژوند کوي له شته وضعیت څخه ستړي شوي دي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت یو ځوان چارواکی، چې د یوې مهم ریاست مشري ور تر غاړې ده، افغانستان انټرنشنل ته وایي: «کله چې له کندهاره فرمان صادر شي، زه لومړیتوب ورکوم چې خپل پلرني ټاټوبي کندوز ته لاړ شم، هلته د وزارت پر ځای د اوبو غاړې ته کښېنم او کتاب ولولم».
د موضوع د حساسیت له امله افغانستان انټرنشنل د دې چارواکي نوم او مقام نه افشا کوي، خو هغه وایي چې د طالبانو د زړو او محافظه‌کارو مشرانو د ناسم چلند له امله «په کابل کې ساه اخیستل سخت شوي دي».

دا چارواکی د طالبانو د پاڅون پر مهال د دې ډلې د کلتور او تبلیغاتو په برخه کې فعال و، خو اوس منځلاریتوب ته مایل شوی، د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر باور پرې لري او د طالبانو په ډېری داخلي او بهرنیو ناستو کې ګډون کوي.

په زرګونه کسان چې د رسنیو، معلوماتو او ټولنیزو شبکو له برکته واک ته رسېدلي، اوس ځانونه منزوي احساسوي او د هیواد له سیاسي بهیر څخه خوښ نه دي.
هغو ځوانونو ته چې د طالبانو له لیکو څخه بهر دي ساه اخیستل ورته خورا ستونزمن شوي دي. دوی ځانونه په لکه په تش میدان کې یوازې شوي ګڼي.

په بهر کې مېشت افغان ځوانان ظاهراً د کډوالۍ له ورځني ژوند سره لاس او ګرېوان دي، خو زړونه یې لا هم د وطن لپاره درزېږي او د یو فرصت په هیله دي، چې بېرته ستانه شي او په ټولنه کې بدلون راولي.

افغانستان د نړۍ له هغو هیوادونو څخه دی، چې تر ټولو زیات ځوان نفوس لري. د ملګرو ملتونو د شمېرو له مخې د افغانستان له ۴۰ میلیونه نفوس څخه ۶۳ سلنه یې تر ۲۵ کلنۍ لاندې عمر لري چې ډېری یې د یوه غیر افراطي، پرمختللي او ښه ژوند هیله لري.دا ځوانان په کلیو او ښارونو کې ژوند کوي او له مجبوریته د بې‌برخلیکۍ، کډوالۍ او سیاسي ډلو سره د یوځای کېدو لوري ته هڅول شوي دي.

نجیب پیکان چې د امریکا د IVLP پروګرام برخه‌وال و وایي: «دا ځوانان په زور د افراطیت، تعصب او فقر قرباني شوي او د ژغورنې په هیله یو فرصت ته انتظار باسي. افغان ځوانان له ایران نه مایوسه دي. روسیه په خپلو ستونزو کې غرقه ده. چین پر هغو ځوانانو باور نه لري چې د لویدیځ د حضور پر مهال لوی شوي دي. پاکستان خپلې اندېښنې لري. نو یوازې آزادې نړۍ ته چې مشري یې امریکا کوي، د ژغورونکي په سترګه ګوري. امریکا ته اړتیا نشته چې بیا افغانستان ته راشي، خو له دې نسل سره په ګډه کار کولی شي چې د ټولنې دننه بدلون راولي».

فریما نوابيد ښځو د حقونو فعاله چې په ۲۰۰۸ او ۲۰۰۹ کلونو کې یې په امریکا کې زده‌کړې کړي وایي: «د امریکا د نوي نسل سیاستوال له افغانستان سره مستقیمه آشنایي لري او دا ظرفیت درک کولی شي. د ټرمپ په کابینه کې شپږ وزیران د افغانستان له وضعیت سره اشنا دي. امریکايي‌تحصیل‌کړي افغانان هم کولی شي د بدلون رول ولوبوي. خو اړتیا دا ده، چې یو منظم انسجام رامنځته شي او داسې یو ګډ هدف تعریف شي، چې هم افغانستان ته ګټه وکړي او هم نړیوالې ټولنې ته. دوی باید خپلې ګټې د امریکا له اوږدمهاله ګټو سره وتړي. یوه داسې شبکه جوړه کړي، چې دننه افغانستان او له لویدیځ سره همغږي رامنځته کړي. دا یو ارزښتناک فرصت دی».

د روښانه راتلونکي لپاره اړینه ده چې ځوانان د پرېکړو مرکزونو ته لاره ومومي. په اسلامي ټولنو ټولنو کې داسې ډېر بېلګې شته چې یوه هوښیار مش ټولنه راویښه کړې ده.

طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی‌.

په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.

100%

د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زده‌کړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».

خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.

که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.

نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»

د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.

دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.