انسانان ۵۴ کاله وروسته بیا سپوږمۍ ته خېژي خو دا ځل د څه لپاره؟

خو ساینس وایي: «دا چې فکر کوو هېڅ نه دي شوي، خو ذهن کې مو دا پیغام شته چې هغه یا هغې راته کم توجهي کړې او بدن دا یو جدي ګواښ ګڼي.

انسان ذاتاً ټولنیز موجود دی. کله چې انسان ځان بې‌ارزښته، له پامه لوېدلی یا هم پرېښودل شوی حس کړي، ذهن بیا فکر کوي او وېښ وي. په داسې حال کې هغه سیسټم فعاله کېږي چې په عادي توګه د خطر پر مهال کار کوي نه د خوب پر وخت.

په بدن کې څه بدلېږي؟

مغز مو دا خبره له ځان سره بار بار تکراروي چې ولې یې نن ماسره داسې سوړ چلند وکړ، ولې یې ماته پام نه و، زما خبرې یې ولې نه اورېدې، دا چې ورځ به مې څنګه تېره شوي وي ولې یې رانه ونه پوښتل، ایا زه تېروتې/ تېروتی یم؟ ایا هغه کومه ستونزه لري؟ له ما تېروتنه شوې، یا نور هغسې سره نه یوو چې و. دا هغه څه دي چې ذهن وېښ ساتي او خوب ته مو نه پرېږدي.

داسې وخت کې د فشار هورمونونه لوړېږي یعنې کورتېزول او اډرېنالین لوړېږي، د زړه درزا غېرنارمل کېږي، معده هم نارامه وي، بدن ښه حس نه‌لري، ان د خوب ګولۍ هم په داسې حال کې خپل اغېز له لاسه ورکوي او دا هر څه خوب ځنډوي.

څېړنو ښودلې هغه کسان چې لږ خوب کوي، هغوی حساس کېږي، وړې وړې خبرې هم چلندونه پرې بد لګېږي.

څوک ډېره اغېزمن کېږي؟

دا خو طبیعي ده چې د هر چا خبرې او چلند پر موږ بد نه لګېږي یا هم موږ نه ازار کوي، خو هغوی چې موږ ته نږدې دي او ګران دي د هغوی کم توجهي موږ ځوروي.

اصلي خبره دا ده، چې څوک ډېر اغېزمن کېږي؟ د دې په ځواب کې به ووایم هغه کسان چې ډېر نازک طبیعت لري، هغوی چې زړونه یې مات شوي دي، هغوی چې تل یوازې دي، ملګري، هغه خلک چې ډېر سترس او خپګان لري، هغوی چې ډېر فکر کوي، هغوی چې په ځان لږ باور لري او یا هم هغوی چې خپل هر څه یې مقابل لور ته ورکړي دي، خو چې کله مقابل لوری کم توجهي کوي ځورېږي.

له دې معلومېږي، چې خبره یوازې د حساس‌توب نه ده دا د ذهن او بدن طبیعي غبرګون دی.

څه کولی شو چې دا کړۍ ماته کړو؟

خپل دغه احساس باید ومنو او په اړه یې قضاوت ونه‌کړو. خپل زړه ته باید ووایو: «زه خپه یم، دا طبیعي ده، خو دا په دې معنا نه ده چې تېروتنه به زما وي».

کله چې خپل احساس او ناراحتي وپېژنئ، شدت یې کمېږي.

بله لار یې دا ده، چې ذهن کې دې هر څه راځي په کاغذ یې ولیکه او سبا ته یې پرېږده لکه څنګه چې زه همدا اوس دا لیکنه لیکم او تاسو ته یې انتقالوم، تاسو هم خپل ذهن کاغذ ته تش کړئ.

هر څه چې ذهن کې لرئ، ویې لیکئ چې څه پېښ شول؟ ولې پېښ شول؟ څه حس مې لرلو او ورپسې ولیکه چې «سباته یې حل کوم اوس به ارام وکړم».

همدا راز د خوب وخت مو منظم کړئ. ټلیفون له خوب څخه ۳۰ یا ۴۵ دقیقې مخکې بند کړئ، څراغونه تت کړئ، هره شپه یو وخت وټاکئ او په هماغه وخت ویده شئ، له مازیګر وروسته چای یا قهوه مه څښئ.

له ځان سره مهربانه اوسئ. ځان ته د ملګري په سترګه وګورئ نه د قاضي په سترګه.

قدم ووهئ، د خدای ذکر وکړئ، دعاوې وکړئ او له دې سره ذهن او بدن ارام کړئ.

له یوه باوري ملګري سره خپل درد شریک کړئ. درد او غم په شریکولو کمېږي خو نه، مګر زړه سپکېږي.

څه وخت ډاکټر ته ورشو؟

که دوه درې اوونۍ مو پرله‌پسې خراب وي او خوب نه درځي، په کار تمرکز مو هم سم نه وي او غواړئ د ډاکټر له مشورې پرته د خوب ګولۍ وکاروئ، نو په دې حالت کې اړینه ده چې مشاور یا هم ډاکټر ته ولاړ شئ او د هغه لارښونو باندې عمل وکړئ.

مشاور د فکرونو سم مدیریت در زده کوي او ډاکټر ګوري چې طبي ستونزه خو نشته.

پای کې بیا یادونه کوم چې د ځینو خلکو کم توجهي یوازې یو خیال نه دی دا د انسان پر زړه، ذهن او خوب مستقیم اغېز لري. ښه خبره دا ده، چې ستونزه باید ومنل شي او پورتنۍ لارښوونې عملي شي.

ټولو ته راحته خوب غواړم.

اوس پوښتنه دا ده، چې ایا د ویټامین ډي سپلېمنټونو اوږدمهاله ورځنی استعمال د روغتیا لپاره خوندي او ګټور دی، که یوازې د پیسو ضایع کول دي؟

د ډېری سالمو لویانو لپاره د ویټامین ډي استعمال په ټاکلې او سپارښتل شوې اندازه کې خوندي ګڼل کېږي.

د دغو سپلیمینټونو د ورځني استعمال ځینې ګټې دا دي:

هډوکي قوي کوي

ویټامین ډي د بدن د کلسیم جذب او د هډوکو د پیاوړتیا په برخه کې ډېر مهم رول لري. د دې سپلیمینټونو د اوږدمهاله استعمال په ځانګړي ډول هغه وخت ګټور تمامېږي چې د کلسیم کافي مقدار هم له خوړو یا نورو سرچینو څخه ترلاسه کېږي، ځکه په دې توګه د هډوکو د کمزورۍ او د مړینې د خطر کچه کمېږي. دغه سپلیمینټونه په ځانګړې توګه د منځني عمر ښځو، زړو کسانو او هغو کسانو لپاره ډېر ګټور دي چې لږ لمر ویني یا د لمر د وړانګو له لارې د ویټامین ډي کافي مقدار نه ترلاسه کوي. د دې تر څنګ، دا سپلیمینټونه د بدن دفاعي نظام، عضلاتو فعالیت او حتی د رواني روغتیا د ساتنې لپاره هم مثبت اغېز لري.

د دفاعي نظام فعالیت ښه کوي

څېړنې ښيي، چې ویټامین ډي د بدن د دفاعي سیستم د سالم فعالیت لپاره خورا مهم دی. د دې ویټامین د کمښت له امله د تنفسي ناروغیو او نورو انفکشنونو د رامنځته کېدو خطر لوړېږي. په بل اړخ کې، که د ویټامین ډي سپلیمینټونه په منظم ډول وکارول شي، نو د بدن دفاعي نظام پیاوړی کېږي، د ناروغیو پروړاندې مقاومت زیاتېږي او د عمومي روغتیا په ساتنه کې مهمه مرسته کوي. دا سپلیمینټونه په ځانګړې توګه هغو کسانو لپاره ګټور دي، چې لږ لمر ویني یا د ویټامین ډي کافي مقدار د خوړو له لارې نه ترلاسه کوي، ځکه په دې توګه د بدن مقاومت او دفاعي ځواک دواړه تقویه کېږي.

د عضلو فعالیت او توازن ښه کوي

د ویټامین ډي کمښت نه یوازې د هډوکو لپاره ستونزې رامنځته کوي، بلکې د عضلاتو د کمزورتیا لامل هم ګرځي او په ځانګړې توګه د زړو کسانو د لوېدو او ټپي کېدو خطر لوړوي. د دې ستونزې د مخنیوي لپاره، د ویټامین ډي سپلیمینټونه ګټور ګڼل کېږي، ځکه چې دا د عمر په زیاتېدو سره د عضلاتو د ځواک او فعالیت په ساتنه کې مرسته کوي، د بدن تعادل ښه کوي او د لوېدو احتمال کموي. په دې توګه، منظم سپلیمینټ کارول د زړو کسانو د روغتیا او خپلواکي په ساتنه کې مهم رول لري.

پر روان او دماغي روغتیا هم اغېز لري

ویټامین ډي یوازې د هډوکو او عضلاتو لپاره مهم نه دی، بلکې د دماغ د روغتیا لپاره هم حیاتي رول لري. څېړنو ښودلې، چې د ویټامین ډي کمښت د خپګان او ځینو نورو رواني ستونزو له رامنځته کېدو سره تړاو لري، که څه هم د دې پایلې تل یو شان نه وي او په ټولو خلکو کې ورته اغېز نه ښيي. بیا هم، د ویټامین ډي مناسبې کچې ته رسول او د سپلیمینټونو منظم استعمال د دماغي روغتیا، ښه مزاج او د رواني ستونزو د کمښت لپاره ګټور ګڼل کېږي.

د اوږدمهالو ناروغیو خطر کموي

څېړنې ښيي، چې د ویټامین ډي کمښت د بدن په اوږدمهالو روغتیايي ستونزو اغېز کولی شي. په ځانګړې توګه د ویټامین ډي کموالی د هډوکو نریوالي (اوستيوپروز)، دویم ډول شکر (ډایبېتس) او د زړه د ناروغیو د رامنځته کېدو خطر زیاتوي. له همدې امله، د دې ویټامین مناسب کچه نه یوازې د هډوکو د پیاوړتیا لپاره اړینه ده، بلکې د اوږدمهاله ناروغیو د مخنیوي لپاره هم حیاتي رول لوبوي.

هره ورځ څومره ویتامین ډي وخوړل شي؟

ډېرې طبي ادارې وايي، چې د نړۍوالو معیارونو پر بنسټ د ویټامین ډي مناسبه ورځنۍ اندازه د عمر او وضعیت له مخې داسې ده: د ۷۰ کلونو څخه کم عمر کسانو لپاره شاوخوا ۶۰۰ واحده، د ۷۰ کلونو څخه پورته کسانو لپاره ۸۰۰ واحده او د منځني عمر ښځو او هغو کسانو لپاره چې لږ لمر ویني یا د ویټامین ډي کمښت لري، د ۱۰۰۰–۲۰۰۰ واحدو ترمنځ سپارښتنه کېږي.

د هند فضايي ادارې اعلان کړی، چې دا فضا ته د هند له خاورې ترټولو ستره استول شوې سپوږمکۍ ده. دغه کارول شوی توغندی د هماغه ماډل یوه پرمختللې نسخه ده، چې هند په ۲۰۲۳کال کې سپوږمۍ ته له ستور مزلي پرته د فضايي بېړۍ د لېږلو لپاره کارولی و.

د هندوستان لومړي وزیر نرېندرا مودي د دغه بریالیتوب په اړه پر اېکس پاڼه کاږلي: «دا د هندوستان فضایي برخې لپاره یوه لویه لاسته راوړنه ده. دغه فضایي ماموریت د ځان بسیاینې په لور زموږ هڅې څرګندوي. ټولو فضایي ساینس پوهانو او انجینرانو ته مبارکي وایم.»

مودي زیاتوي، چې د یادې لاسته راوړنې سره هندوستان په نړۍواله کچه د درنو سپوږمکیو د لېږد وړتیا ترلاسه کړې او د سوداګریز فضایي بازار په پراختیا کې یې برخه لا پیاوړې کړې ده.

د روان کال په پیل کې هم د هند د فضايي څېړنو سازمان د CMS-03 سپوږمکۍ چې شاوخوا ۴۴۱۰ کیلوګرامه وزن یې لاره، فضا ته واستوله.

خو که له تمرین یا جېم ته د تللو سره سره کوم بدلون نه احساسوئ، ښايي ځینې عام خو ناسم عادتونه یې لامل وي. له ناسمو خوړو تر ناسم تمرین پورې ځینې عادتونه د عضلاتو د جوړېدو بهیر ګډوډوي او ان د درد او ستونزو لامل ګرځي.

راځئ هغه عادتونه وڅېړو چې عضلاتو ته زیان رسوي.

په کافي اندازه اوبه نه‌څښل

که تاسې په کافي اندازه اوبه ونه‌څښئ، عضلاتو ته زیان رسېږي، ځکه د بدن د اوبو کمښت وینه ټینګه کوي او عضلاتو ته د اکسیجن رسېدل کمېږي. همداراز، د اوبو کموالی د عضلاتو د ستړیا لامل کېږي او د درد خطر زیاتوي.

له تمرین مخکې ګرمول (وارم‌اپ) له پامه غورځول

له سخت تمرین مخکې وارم‌اپ عضلاتو ته تودوخه ورکوي، چې له امله یې وینه عضلاتو ته ښه رسېږي. دا کار د بندونو نرموالی یا انعطاف زیاتوي او د تمرین پر مهال د ټپي کېدو او درد خطر کموي.

په کافي اندازه خواړه نه‌خوړل

له کافي مقدار خوړو پرته عضلات نه‌شي جوړېدای. د دې لپاره اړینه ده، چې هره ورځ د پروټین مناسبه اندازه وخوړل شي، تر څو د عضلاتو وده چټکه شي. همدارنګه سالمې غلې، مېوې، سبزيانې او د شېدو محصولات کېدونکي کاربوهایډرېټونه د عضلاتو انرژي زیاتوي.

لږ یا ناسم خوب

کله چې د وزن زیاتولو تمرین کوئ، پر عضلاتو مو ځینې فشارونه راځي چې د بیا جوړېدو بهیر چټکوي او عضلات پیاوړي کوي. خو د دې لپاره ښه او ژور خوب ضروري دی. د ژور خوب پر مهال داسې هورمونونه ازادېږي، چې د عضلاتو ترمیم او د نسجونو په وده کې مرسته کوي. د خوب کموالی برعکس اغېز لري او د کورټیسول په نوم د فشار هورمون کچه لوړوي، چې د عضلاتو وده زیانمنوي.

تمباکو څکول

د تمباکو څکول عضلاتو ته د اکسیجن رسېدل کموي، چې له امله یې د هغوی فعالیت اغېزمنېږي.
همدارنګه د عضلاتو جوړوونکي پروټینونه سم نه پروسس کېږي او د عضلاتو ثبات ساتل هم ګرانېږي.

تمرین کې عضلاتو ته دمه ورکول

ډېر تمرین د عضلاتو فشار زیاتوي او که دمه ونه‌شي، عضلاتو ته زیان رسېدای شي.
دمه کول د ټپي کېدو خطر کموي، د عضلاتو وده ښه کوي او عمومي فعالیت هم لوړوي.

ډېر وخت ناست پاتې کېدل

د ورځې ډېره برخه په ناستې تېرول د زړه ناروغیو، شکرې او د سرطان د ځینو ډولونو خطر زیاتوي.
تر څنګ یې د عضلاتو حجم کمېږي او کمزوري کېږي، ان که د وزن زیاتولو تمرین هم کوئ، بیا هم اوږده ناسته د تمرین ګټې راکموي.

ورځنۍ خبرې، عادتونه، خوبونه او هیلې ټول ورسره بدل شي. انسان داسې احساس کوي لکه ځان چې یې له لاسه ورکړی وي.

خو که رښتیا ووایو، بېلتون که هر څومره دردناک وي، همدا پړاو د انسان د ځان‌پېژندنې تر ټولو ژور درسونه هم لري.

بیلتون هغه درد دی؛ هغه څه چې درباندې تېریږي یایې زغمې بل کس ته یې هسې نه‌شې تشریح کولی.

له بېلتون وروسته درد تل په ژړا نه‌څرګندېږي. ځینې وخت انسان خاندي، خو په ګوګل کې ژاړي. ځینې وخت قوي ښکاري، خو یوازې پاتې شي، زړه یې مات وي. هغه درد چې د یو چا د عطر له بوی سره یې یادونه ذهن او زړه تسخیر کړی وي، څنګه وي؟ یوازې هغه کس پوهیږي چې بیلتون یې تجربه کړی وي. یادونه ناڅاپه راځي؛ د فلم د یوې صحنې په لیدو، د ځینو خبرو په اورېدو، د ځينو خلکو په لیدو،د یوې سندرې په اورېدو چې په ګډه مو اوریدلې وي، په هغو ځایونو کې پلی تګ چې په ګډه سره ګرځیدلي وي، دا هر څه زړه دومره دروند کړي چې ښایې که په مرمیو سوری سوری شي دومره به درد حس نه‌کړی لکه دغه درد.

انسان له ځانه پوښتنې کوي، ما چېرې تېروتنه کړې؟ ایا زه کافي نه‌وم؟ ولې هر څه داسې پای ته ورسېدل؟

دا پوښتنې طبیعي دي. دا د کمزورۍ نښه نه‌ده، دا د مینې نښه ده. هغه څوک چې رښتیا احساس لري، درد هم ژور احساسوي.

روان پوهان وایي، په داسې حالت کې باید ځان ته اجازه ورکړئ، چې غمجن اوسۍ. داسې حالت کې خلک تل وایي «هېر یې کړه، مخ ته لاړ/لاړه شه، قوي اوسه.» خو دا هر څه دومره اسانه چې ویل کیږي دومره اسانه هم نه‌دي. زړه په خبرو نه‌رغیږي، غم وخت غواړي. غم باید حس شي، نه دا چې پټ شي. هڅه مه کوئ چې ژر «ښه» شئ.

درد باید حس شي، نه دا چې پټ شي. ځان ته اجازه ورکړئ چې خپه اوسئ، وژاړئ، چوپ پاتې شئ، یوازې کینئ. دا کمزوري نه‌ده؛ دا درملنه ده. غم او درد مو ومنئ، کله چې غم او درد ومنل شي، زړه ورو ورو سپکېږي.

له ځان سره بېرته د اړیکو جوړول

بېلتون ډېری وخت انسان له خپل ځان څخه هم جلا کوي. ځکه موږ په اړیکه کې له خپل ځان څخه ډېر څه بل چاته ورکوو. اوس دا وخت دی چې بېرته خپل ځان ته راوګرځئ.

له ځانه وپوښته، له دغې اړیکې پرته زه څوک یم؟ څه شی ما خوشحالوي؟ کومې هیلې مې شاته پرېښې وې؟

دا پړاو اسانه نه‌دی، خو ډېر ارزښتناک دی. د یادښت کتابچې کې لیکل، یوازې ګرځېدل، دعا، لمونځ کول، د قران‌کریم قراعت، ځان ته پاملرنه، له یوه باوري ملګرې/ ملګري سره خبرې کول، سپورټ کول، نڅا کول، سندرې ویل، سینګار کول، ښې ښکلې جامې اغوستل، کافي شاپ ته تلل، له ملګرو سره ناسته پاسته،دا ټول مرسته کوي چې انسان خپل ځان بېرته پیدا کړي.

اما بیا هم وایم دا هرڅه اسانه نه‌دي دا باید ومنئ چې خواري ورته ډېره پکار ده.

درد څنګه انسان بدلوي؟

د بېلتون درد که سم وپېژندل شي، انسان نه‌ماتوي، بلکې انسان پیاوړی کوي. دا درد موږ ته ښيي چې موږ څه غواړو او څه نه، سرې کرښې مو کومې دي، باور کول په احتیاط سره وکړو، د مینې په نوم څه شی نه‌شو زغملی او تر هر څه مهمه دا چې د کس پرېکړه زموږ ارزښت نه‌ټاکي.

دلته باید په ځان ډېر مهربانه اوسئ کنه ځان ملامتول، ځان ته سپکې سپورې ویل، د رغونې بهیر ورو کوي. د دې پر ځای له ځان سره داسې خبرې وکړئ لکه خپل میین ته یې چې کوئ، په ځان مهربانه اوسئ او ځان د ځان یو ښه ملګری کړئ.

یوازیتوب، قهر او د بیا تکرار وېره

له بېلتون وروسته یوازیتوب ډېر دروند وي. خو دا یوازیتوب کولای شي د ځان‌پېژندنې خاموشه فضا هم شي. له ځان سره پاتې کېدل تل بد نه‌وي؛ کله نا کله همدا چوپتیا انسان بېرته ژوند ته راګرځوي.

قهر او کرکه هم طبیعي دي. خو که انسان پکې بند پاتې شي، زخم لاپسې ژورېږي. بښنه حتا که د مقابل لوري لپاره نه‌ويد خپل زړه د ارامۍ لپاره ضروري ده.

او هو، وېره به وي. وېره له دې چې بیا هماغه تېروتنه تکرار نه‌شي. خو دا وېره که په پوهاوي بدله شي، انسان ته حکمت ورکوي، نه‌کمزوري.

مخته تګ، خو په حوصله

مخته تګ دا نه‌دي چې ژر نوې اړیکه پیدا کړو. مخ ته تګ دا دي چې لومړی ځان ته ورسېږو. خپل درد او زخمونه وپېژنو، خپل ارزښت ومنو او بیا که وخت راغی، د سالمې اړیکې لپاره چمتو شو.

بېلتون د ژوند پای نه‌دی. دا یو فصل دی، سخت دی، خو مهم.

بېلتون کې زړه سخت ماتیږي، خو انسان له همدغه ماتې ځان بیا جوړوي. که درد ومنل شي، که ځان ته وخت ورکړل شي او که له ځان سره رښتیني واوسئ، نو دا تجربه موږ ته هغه ځواک راکوي چې مخکې مو نه‌درلود.

بیلتون یوازې د یو چا له لاسه ورکول نه دي؛ دا د ځان بېرته موندل دي. خو وخت غواړي.