په بدخشان کې د طالبانو د امینه قومندانۍ ویاند احسان الله کامګار ویلي، چې د بدخشان په خاش ولسوالۍ کې څلور کان کېندونکي په کان کې د کاربن او دود له امله مسموم او بیا مړه شوي دي. په کانونو کې لا هم د کان کېندونکو د حفاظت لپاره هېڅ ډول تابیاوې نهدي نیول شوي.
طالبانو ویلي، چې یاده پېښه نن (جمعه د مرغومي ۱۹مه) د خاش ولسوالۍ په «دیو دره» کې د بیروجو په کان کې رامنځته شوې ده.
په بدخشان کې د طالبانو امنیه قوماندانۍ ویلي، چې د کان کېندونکو جسدونه یې له کان څخه اېستلي او د هغوی کورنیو ته یې سپارلي دي.
دا په داسې حال کې ده، چې څه موده وړاندې هم د بدخشان په کشم ولسوالۍ کې د یوه کان ښوېدو په پېښه کې درې کان کېندونکي مړه شوي وو.
د طالبانو د سرحدونو، قومونو او قبایلو چارو وزیر نورالله نوري د کوم هېواد له نوم یادولو پرته ویلي، چې د ځینو اسلامي هېوادونو سرپرستي، رهبري، اقتصاد او د حکومت جوړښت واک د بل چا په لاس کې دی.
د طالبانو د سرحدونو، قومونو او قبایلو چارو وزیر نورالله نوري په خوست کې د یوې دیني مدرسې د فراغت په مراسمو کې د کوم هېواد له نوم یادولو پرته ویلي، چې د ځینو اسلامي هېوادونو سرپرستي او رهبري د بل چا په لاس کې ده.
نورالله نوري زیاته کړې:« موږ خبر یوو، چې د ځینو اسلامي هېوادونو سرپرستي، رهبري، د حکومت جوړښت او تغییر یې د بل چا په لاس کې دي».
نوموړي زیاته کړې، چې د یادو هېوادونو اقتصاد او ټوله رهبري یې هم د نورو لهخوا کېږي.
نوري زیاته کړې: «پریکړې یې د بل چا په لاس کې دي، خو تا [خطاب حاضرینو ته] داسې ازادي ترلاسه کړې ده، یوازې داسې ازادي نه، چې اشغالګران دې له خاورې اېستلي دي، بلکې د پرېکړې، سیاست، حکومت، شریعت او نظام دې ټول په خپل اختیار او واک کې دي».
نوموړي د قومونو ترمنځ پر یووالي ټینګار کړی او په وینا یې، په هېواد کې د قومونو، سمتونو او تنظیمونو ترمنځ ټول مخالفتونه پای ته رسیدلي او په خبره یې ټول تر یوه «قیادت» لاندې ژوند کوي.
د دغه طالب وزیر یادې څرګندونې په داسې مهال کې دي، چې د تېرو درېیو میاشتو راهیسې د طالبانو او پاکستان ترمنځ اړیکې په خورا خراب وضعیت کې دي او د پاکستان د پوځ ویاند تازه ویلي، چې په افغانستان کې نه ټولګډونه حکومت شته او نه هم ترهګري ختمه شوې، بلکې «دا هېواد د ترهګرو او غیر دولتي وسلهوالو» پر مرکز بدل شوی دی.
احمد چودري شریف ویلي، چې شاوخوا ۲۵۰۰ بهرني وسلهوال له سوریې افغانستان ته رسېدلي دي.
طالبانو بیا په وار وار ویلي، چې په افغانستان کې هېڅ ترهګره ډله نشته او دغه هېواد د هېڅ هېواد او په ځانګړې توګه ګاونډیو هېوادونو ته ګواښ نهدی.
په امریکا کې د پاکستان سفیر وایي، په پاکستان کې امنیتي ګواښونه افغانستان پورې تړلو ترهګریزو فعالیتونو او له امریکایي ځواکونو څخه پاتې شوو پرمختللو وسلو د ناوړه استفادې له امله زیات شوي دي. نوموړي ټینګار کړی،چې له دغو ننګونو سره د مبارزې لپاره له امریکا سره د همکارۍ دوام اړین دی.
د پاکستاني رسنۍ «ای ار وای» د دغه هېواد د رسمي خبري اژانس (اېپيپي) له قوله راپور ورکړی چې، رضوان سعید شیخ دا څرګندونې د امریکا د استازو جرګې د وسله والو خدمتونو د کمېټې له مشر مایک راجرز سره په لیدنه کې کړې دي.
هغه ویلي، ۲۰۲۶کال د امنیت او اقتصاد په برخو کې د پاکستان او امریکا ترمنځ د همکاریو د پراخولو لپاره یو مناسب فرصت دی.
پاکستاني سفیر د خپل هېواد د کورنیو امنیتي ګواښونو په اړه ویلي، چې په ۲۰۲۴کال کې د ترهګریزو پېښو شمېر د تېر کال په پرتله ۴۰سلنه او په ۲۰۲۵کال کې شاوخوا ۲۵سلنه زیات شوی دی. د هغه په وینا، د دغو ګواښونو یوه برخه د هغو پرمختللو وسلو د ناوړه استفادې پایله ده چې په افغانستان کې له امریکایي ځواکونو پاتې شوې دي.
پاکستاني سفیر د ۲۰۲۵کال د مې میاشتې د هند او پاکستان ترمنځ پېښو ته په اشارې سره ویلي، چې د هند دریځ د سیمې امنیت له جدي ګواښ سره مخ کړی دی. نوموړي خبرداری ورکړی، چې په شاوخوا ۱.۷میلیارد نفوس لرونکې سیمه کې د «براهموس» په څېر د پرمختللو توغندیو کارول، کولی شي د سیمې ثبات له جدي خطر سره مخ کړي.
دا په داسې حال کې ده چې د امریکا ولسمشر ټرمپ هم ځو ځله په خپلو ویناوو کې له طالبانو څخه د هغو وسلو د بېرته اخیستلو یادونه کړې چې په افغانستان کې له امریکایي ځواکونو څخه پاتې شوې دي. خو طالبانو ویلي چې یادې وسلې دوی ته په غنیمت ورپاتې دي او هیڅکله به یې امریکا ته ورونه سپاري.
بل خوا پاکستاني چارواکي تل دا ادعا کوي چې طالبانو د افغانستان په خاوره کې د پاکستان ضد وسله والو ډلو ته پټنځایونه ورکړي او له هغه ځایه د پاکستان پر وړاندې بریدونه پلان کوي، خو طالبان د پاکستان امنیتي ستونزې د دغه هېواد کورنۍ مسئله بولي او د ترکیې او سعودي عربستان په کوربتوب له پاکستاني استازو سره په خبرو کې یې هم پر همدې دریځ ټینګار کړی دی.
د بخښنې نړیوال سازمان وايي، چې یاد سازمان د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف ته په یو استول شوي لیک کې په پاکستان کې د افغان کډوالو د غیرقانوني نیولو، ځورولو او شړلو په اړه خپله جدي اندېښنې څرګندې کړې ده. دوی وايي، پاکستان دې د افغان کډوالو د ځوورولو پروسه ودروي.
د بخښنې نړیوال سازمان نن جمعه، د مرغومي پر ۱۹مه پر اېکس خواله رسنۍ لیکلي، چې د یاد سازمان له شهاز شریف څخه غوښتنه کړې ده، چې د افغان کډوالو شړل ودروي او ډاډ ترلاسه کړي چې هغه کسان چې د نړیوال خوندیتوب اړتیاوې لري د نړیوال بشري حقونو له قانون سره سم خوندي شي.
دا سازمان زیاتوي چې پاکستاني چارواکي باید ډاډ ورکړي، چې په دغه هېواد کې د افغان کډوالو حقونه خوندي دي، په ځانګړې توګه خپل سري نیول او د کډوالو له کمپونو او د هغوی د استوګنې ځایونو څخه د شړلو څخه ډډه وشي.
په پاکستان کې مېشت افغان کډوالو او په ځانګړي توکه د طالبانو له لوري امنیتي ګواښونو لاندې افغانانو نیول او افغانستان ته د بېرته ستنولو پروسه لا هم چټکه روانه ده.
پاکستان د افغان کډوالو زیاتره بنډغالي وتړل او اوسیدونکي افغانان یې بېرته هېواد ته ولېږل.
څو ورځې وړاندې د بې پولې ډاکټرانو سازمان ویلي و، د ژمي له سړې هوا سره هممهاله له پاکستان څخه د افغان کډوالو جبري ایستلو په افغانستان کې بشري بحران لا پسې ژور کړی او د ښځو او ماشومانو ژوند یې له جدي ګواښونو سره مخ کړی دی.
د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ تازه ویلي و، چې د ۲۰۲۵کال له جنورۍ تر نومبر پورې شاوخوا ۱.۸میلیونه افغانان له ایران او نږدې ۹۰۰زره نور له پاکستان څخه افغانستان ته ستانه شوي دي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي چې د تېرې دوشنبې په ورځ د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر په ایران کې د دې ډلې استازي ته لارښوونه کړې، چې د افغان کډوالو له ټولنو سره وغږیږي تر څو د ایران په لاریونونو کې افغان کډوال ګډون ونه کړي.
سرچینه زیاتوي چې دا لارښوونه وروسته له هغې شوې چې په کابل کې د ایران سفارت درېیو استازو د بهرنیو چارو وزارت له چارواکو سره لیدنه کړې وه.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت سرچینه وايي چې په ایران کې د افغان کډوالو ۴۳ بېلابېلې ټولنې فعالې دي او په ایران کې د طالبانو د سفارت استازي په روانو لاریونونو کې د نه ګډون په تړاو ورسره په اړیکه کې دي.
بل خوا په ایران کې د افغان کډوالو سراسري شورا (شورای سراسری مهاجران افغان) یو غړي افغانستان انټرنشنل - پښتو ته منلې ده، چې د تېرې چهارشنبې په ورځ په تهران کې د طالبانو د سفارت ډېپلوماټانو د دغې شورا د رهبرۍ شورا له غړو سره لیدلي دي.
د یادې شورا غړي د غونډې د جزییاتو په اړه بې خبري وښوده، خو زیاته یې کړه چې په ایران کې افغان کډوال په لاریونونو کې ښکېل نه دي.
هغه زیاته کړه: "دا که سفارت موږ ته ووايي او که نه، افغانان په خپله نه غواړي په دغو لاریونونو کې ګډون وکړي، ځکه موږ دلته له ډېرو مشکلاتو سره مخ یو".
بل خوا په تهران کې د طالبانو د سفارت یوې سرچینې هم افغانستان انټرنشنل - پښتو ته منلې چې څلور ورځې وړاندې ورته له کابله یو مکتوب لېږل شوی چې پکې ترې غوښتل شوي چې د افغان کډوالو له ټولنو سره د احتمالي ګواښ اندېښنې شریکې کړي.
سرچینه وايي چې سفارت له افغان کډوالو سره منظمې اړیکې لري او دوی له کډوالو غوښتي چې که په لاریونونو کې ګډون وکړي یا د لاریونوالو ملاتړ وکړ او د ایران حکومت یې ونیسي نو دوی یې مرسته نه شي کولی.
دا په داسې حال کې ده، چې په ایران کې د حکومت ضد لاریونونه نن په ۱۳مه ورځ هم روان دي او تازه افغانستان انټرنشنل - پښتو ته په کابل کې د دوو خصوصي رسنیو او ملي تلویزون سرچینو تایید کړې، چې د طالبانو اطلاعاتو او فرهنګ وزارت ورته امر کړی، چې د ایران د لاریونوالو په ملاتړ او د ایران د حکومت په اړه به د منفي خبرونه نه خپروي.
د ترکیې د پولیسو د مخدره موادو پر ضد د جرمونو مبارزې ادارې نوی راپور ښيي، چې سره له دې چې په افغانستان کې د کوکنارو پر کر محدودیتونه لګېدلي، دا هېواد لا هم د مخدره موادو د تولید او قاچاق په برخه کې مرکزي رول لري، او تولید شوي مواد د ترکیې له لارې اروپا ته لېږدول کېږي.
دغه راپور چې د «د ترکیې مخدر مواد ۲۰۲۵» تر سرلیک لاندې خپور شوی، څرګندوي چې د بالکان لاره او همداراز د ترکیې سوېلي او شمالي مسیرونه لا هم د افغانستان څخه منشا لرونکو افیوني موادو د قاچاق تر ټولو ډېر کارېدونکي لارې دي.
راپور ټینګار کوي، چې د بالکان لاره، چې ترکیه هم پکې شامله ده، د مخدره موادو د قاچاق تر ټولو فعاله لاره بلل کېږي؛ دا مسیر له افغانستان پیلېږي، د ایران او ترکیې له لارې تېرېږي او د اروپا بازارونو ته رسېږي.
د ترکیې د کورنیو چارو وزارت په راپور کې راغلي، چې دغه هېواد د خپل ستراتیژیک موقعیت له امله، د افغانستان څخه منشا اخیستونکي هروین د کشف او ضبط په برخه کې، چې اروپا ته د لېږد لپاره قاچاق کېږي، د مهمو هېوادونو په سر کې ځای لري.
که څه هم په راپور کې دا نه دي څرګند شوي چې په ترکیه کې په دقیق ډول څومره له افغانستان څخه منشا اخیستونکي مخدر مواد نیول شوي، خو شمېرې ښيي چې له ۲۰۲۲څخه تر ۲۰۲۴کلونو پورې په دې هېواد کې په ټوله کې له ۱۵ټنه زیات هروئین کشف او ضبط شوي دي.
راپور همداراز یادونه کوي، چې پر افغانستان د طالبانو بېرته واکمنېدو او د کوکنارو د کر بندیز د افیوني موادو د کر او تولید کچه راکمه کړې، خو سره له دې افغانستان لا هم د نړۍ په کچه د مخدره موادو تر ټولو لوی تمویلونکی پاتې شوی دی.
د راپور له مخې، په افغانستان کې د کوکنارو تر کر لاندې ځمکه چې په ۲۰۲۳کال کې شاوخوا ۱۰زره او ۸۰۰هکتاره وه، په ۲۰۲۴میلادي کال کې ۱۹سلنه زیاته شوې ده.
راپور ټینګار کوي، که طالبان د کوکنارو د کر او تولید پر بندیز خپل سخت تطبیق ته دوام ورکړي، دا به هم د افغانستان دننه او هم د افیوني موادو په غیرقانوني نړیوالو بازارونو کې د پام وړ اغېزې ولري.
په راپور کې افغانستان، مراکش، پاکستان او لبنان د نړۍ په کچه د پودر شویو چرسوله سترو تولیدوونکو او تمویلونکو هېوادونو څخه یاد شوي دي. همداراز ویل شوي، چې افغانستان د متامفتامین د تولید او قاچاق له مهمو سرچینو څخه دی.