طالبانو په بلخ کې تر ۲۰۰ کیلوګرامه ډېر انساني وېښتان وسوځول

د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ صندوق (یونېسف) د یکشنبې په ورځ (د مرغومي ۲۱مه) په ننګرهار کې د یوه نوي بیارغول شوي ښوونځي انځور پر اېکس پاڼه خپور کړ. یونېسف د روان کال په تلې میاشت کې اعلان وکړ، چې له دوه مېلیونو څخه ډېر ماشومان له زده‌کړو بې‌برخې شوي دي او په افغانستان کې له ۹۰سلنه ډېر لس کلن ماشومان د ساده متنونو د لوستلو توان نه‌لري.

د دغه سازمان په وینا؛ زده‌کوونکي «ښوونځي ته ځي؛ خو هیڅ نه زده کوي». یونېسف دغه وضعیت په ښوونیز سیسټم کې د طالبانو د کمزورو او محدودو پالیسیو پایله ګڼلې.

د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ صندوق (یونېسف) وړاندوېنه کړې، تر ۲۰۳۰کاله پورې به نږدې څلور مېلیونه نجونې له ثانوي زده‌کړو بې‌برخې شي چې دا به د هېواد راتلونکي لپاره ژورې پایلې ولري.

د دوی په وینا؛ د صادراتو کمښت، د کاروبارونو راکمېدل او د ګمرکي عوایدو له‌منځه تګ د سیمې اقتصاد سخت زیانمن کړی دی. د پاکستان-افغانستان ګډې سوداګرۍ خونې د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره بیا ویلي، چې د خیبر پښتونخوا د کاروباريانو ټولنه د دغه بندیز له امله تر نورو سیمو ډېره اغېزمنه شوې؛ ځکه چې د سیمې سوداګریزې اړیکې له افغانستان سره پیاوړې دي او زیات صادرات د دغه لارې ترسره کېږي.

په خبرپانه کې راغلي، چې د پاکستان د صادراتو تر ۹۰ سلنه ډېره برخه افغانستان ته د خیبر پښتونخوا د ګمرک له لارې او په ځانګړې توګه د تورخم له لارې رسېږي. د سوداګرو په وینا؛ په دغه ایالت کې د سمنټو، ټوکرو، درملو، ودانیزو توکو او کرنیزو محصولاتو د صادراتو بندېدو له امله شاوخوا ۲.۵ مېلیارده روپۍ زیان رامنځته شوی او د روان مالي کال په لومړیو پنځو میاشتو کې په ګمرکي عوایدو کې شاوخوا ۲.۵ مېلیارده روپۍ کمښت راغلی.

سوداګرو ویلي، په خیبرپښتونخوا کې صادروونکي هره ورځ له ۴ مېلیون ډالرو زیات مالي زیان ګالي. دوی یادونه کړې، افغانستان ته د مرکزي اسیا ترانزیتي سوداګري هم چې مخکې هر کال څلور تر ۵زره جوپو رسېده، اوس سخت کمښت ښيي چې په ټرانسپورټ او لوژستیک سکتور او اړوندو عوایدو یې هم اغېز کړی دی.

سوداګرو خبرداری ورکړی، چې د ډيورنډ کرښې اوږد مهاله بندېدل د فابریکو بندېدو، د دندې له لاسه ورکولو او د سیمه‌ییزو امنیتي ستونزو زیاتېدو لامل کېږي، ځکه چې شاوخوا ۹۰سلنه د خیبر پښتونخوا صنعتي سکتور د افغان بازارونو په صادراتو او وارداتو پورې تړلی دی.

د دغه ایالت سوداګر وایي، چې ډيورنډ کرښې ته نږدې سیمو کې زرګونه موټر چلوونکو او کاریګرو خپل روزګار له لاسه ورکړی، په پېښور او نورو ښارونو کې سوداګریز فعالیتونه کم شوي او بزګران او سوداګر د مېوو، سبزیجاتو او نورو تازه توکو د خرابېدو له امله سخت زیانمن شوي دي. سوداګرو خبرداری ورکړی، که پر وخت اقدام ونه شي؛ نو افغانستان به د سوداګرۍ لپاره ایران او مرکزي اسیا ته مخه کړي، چې ښايي د خیبر پښتونخوا سوداګر خپل دایمي بازارونه له لاسه ورکړي.

د دوی په وینا؛ د پاکستان-افغانستان دوه اړخیزه سوداګري د تېر کال پرتله ۵۳سلنه کمه شوې او د روان مالي کال په لومړۍ نیمایي کې ۵۹۴ مېلیون ډالرو ته راټیټه شوې، چې اصلي لامل یې د ډیورنډ کرښې بندېدل یاد شوي دي.

۳۴کلن بین‌الله ضیا څو کاله وړاندې هند ته د خپلې څېړنې د ترسره کولو لپاره تللی و او په وادودارا ښار کې د پوهنتون په معمارۍ «ودانیزې» څانګه کې یې زده‌کړې کولې. د نوموړي مړی د شنبې په شپه د هغه په استوګنځي کې موندل شوی.

پولیسو ویلي، چې د پېښې د څرنګوالي لپاره د ضیا جسد عدلي طب ته د څېړنو لپاره سپارل شوی دی. پولیس د ضیا د ټیلیفون معلومات هم څېړي، چې د پېښې اصلي لامل روښانه شي.

د ضیا ملګرو ویلي، کله چې یې د هغه د خونې دروازه وټکوله، نوموړي ځواب ورنه‌کړ، نو دوی هم پولیسو ته خبر ورکړ. پولیسو دروازه خلاصه کړه او هلته یې د دغه زده‌کړیال مړی وموند.

د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ دغه کډوال د کندهار د سپین بولدک، د ننګرهار د تورخم، د هرات د اسلام‌کلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي. راپور زیاتوي، د یادو کورنیو له ډلې ۴۲ یې د ورېښمو پله له لارې، ۸ کورنۍ د اسلام‌کلا له لارې، ۳۸ کورنۍ د سپین بولدک له لارې او ۲۶۰ کورنۍ د تورخم له لارې افغانستان ته ستنې شوې دي.

په دې ورستیو کې په ګاونډیو هېوادونو کې د افغان کډوالو وضعیت خورا کړکېچن شوی دی. په ایران او پاکستان کې د افغانانو پر وړاندې د جبري اېستنې لړۍ هم چټکه شوې ده.

تازه پاکستاني رسنیو راپور ورکړی، چې له دغه هېواده د بې‌اسناده افغان کډوالو د ستنولو لړۍ لاهم دوام لري. د راپور له مخې؛ په دې لړ کې یوازې له خیبرپښتونخوا ۶۸۲زره او ۱۴۱ افغان کډوال بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

ورته مهال د بښنې نړۍوال سازمان د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف ته په یوه استول شوي لیک کې په دغه هېواد کې د افغان کډوالو د ناقانونه نیولو، ځورولو او اېستلو په اړه اندېښنه څرګندې کړې ده. دغه سازمان وايي، پاکستان دې د افغان کډوالو د ځوورولو لړۍ ودروي.

د هغه په وینا؛ د ورځې شاوخوا دوه موټره الوګان ازبکستان او تاجکستان هېوادونو ته صادرېږي. هغه زیاتوي، چې ازبکستان او تاجکستان ته د الوګانو په صادراتو کې د سوداګرو ګټه لوړه شوې ده.

له بل پلوه په ننګرهار کې د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ ریاست وایي، چې د دغه ولایت په ۱۲ ولسوالیو کې پر شاواخوا ۴زره او ۱۰۰ هکټاره ځمګه الوګان کرل شوي دي. د دغه ریاست په وینا؛ سږکال به له دغه ځمکو شاوخوا تر ۵۵زره مټریک ټنه ډېر حاصل ترلاسه شي.

دا په داسې حال کې ده، چې له درېیو میاشتو راهیسې پر ډیورنډ کرښه تر سختو نښتو وروسته له پاکستان سره د افغانستان ټولې لارې تړل شوې دي او د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګري هم په ټپه ولاړه ده.