د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې اسحاق ډار له خپل ایراني سیال سیدعباس عراقچي سره په ایران کې د روان وضعیت او پرمختګونو په اړه خبرې وکړې. په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې دواړو لوریو د دوامداره خبرو اترو او ښکېلتیا پر اهمیت ټینګار وکړ.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د دوشنبې په ورځ (د مرغومي ۲۲مه) ویلي، چې اسحاق ډار او سیدعباس عراقچي په ټلیفوني خبرو کې موافقه کړې، چې نږدې اړیکې به ساتي.
د ایران په خراسان رضوي، شیراز، اصفهان، تهران، ملکشاهي (ایلام)، مشهد او کرمانشاه سربېره په ګڼو نورو ښارونو کې له تېرو اوو ورځو راهیسې لا هم لاریونونه روان دي.
د خامنهیي لهخوا د لاریونکوونکو د ځپلو د ګواښ سربېره نن شپه هم په ګڼو ښارونو کې لاریونونه دوام لري او د ایران پر ضد شعارونه ورکوي.
امریکا هم ایران ته ګواښ کړی، چې که د لاریون کوونکو پروړاندې مرګونی غبرګون وښيي، دوی به مداخله وکړي.
د مالدووا ولسمشرې مایا ساندو ویلي، چې که له رومانیا سره د یو کېدو په اړه ټولپوښتنه وشي، نو دا به یې په ګټه رایه وکاروي. نوموړې ویلي، چې دا کار د روسیې د فشارونو پر وړاندې د مالدووا نازکه ډیموکراسي خوندي کولای شي.
ساندو، چې د اروپايي اتحادیې پلوی واکمن ګوند یې تېر سپټمبر یو ځل بیا په واک کې اخېستی، تل روسیه تورنوي چې د مالدووا په کورنیو چارو کې لاسوهنه کوي.
مالدووا د پخواني شوروي اتحاد یو هېواد دی چې شاوخوا دوه اعشاریه څلور میلیونه نفوس لري، اکثریت یې د رومانیايي ژبې ویونکي دي او یو روسي ژبی اقلیت هم لري.
نوموړې د بریتانیا یوه پاډکسټ کې په مرکه کې ویلي، چې « که ټولپوښتنه وشي، زه به له رومانیا سره د یووالي په ملاتړ رایه ورکړم».
هغې زیاته کړه، « نړۍ ته وګورئ، د مالدووا په څېر د یوه کوچني هېواد لپاره ورځ تر بلې دا ستونزمنه کېږي چې د یوه ډیموکراتیک او خپلواک دولت په توګه پاتې شي او د روسیې پر وړاندې مقاومت وکړي».
ساندو ومنله چې ډېری مالدووايان د هغې له دریځ سره موافق نه دي او ویې ویل چې د اروپايي اتحادیې غړیتوب یو «لا واقعي هدف» دی.
د مالدووا حکومت غواړي تر ۲۰۳۰ کال پورې د اروپايي اتحادیې غړیتوب ترلاسه کړي، خو د دې موخې لپاره به له سختو اصلاحاتو سره مخ شي، په داسې حال کې چې روسیه یې مخالفت کوي. د یادونې وړ ده چې د مالدووا روسپلوه سوسیالیستي ګوند تر ۲۰۲۰ کاله پورې واکمن و.
مالدووا، چې له اوکراین سره هم ګډه پوله لري، د لومړۍ نړیوالې جګړې ترمنځ دوره کې د رومانیا برخه وه، خو د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال د شوروي اتحاد له خوا ونېول شو او په ۱۹۹۱ کال کې یې له شوروي اتحاد څخه خپلواکي ترلاسه کړه.
د دفاع او فضا په برخه کې د اروپايي اتحادیې کمېشنر اندریوس کوبیلیوس ویلي، چې که متحده ایالات ګرینلنډ د پوځ له لارې ونیسي، دا به د ناټو د پای معنا ولري. هغه زیاته کړه چې که ډنمارک وغواړي اروپايي اتحادیه د ګرینلنډ په امنیت کې مرسته کولای شي.
کوبیلیوس د دوشنبې په ورځ په سویډن کې د یوې امنیتي غونډې پر مهال رویټرز ته وویل، چې د ډنمارک د صدراعظمې له دې دریځ سره موافق دی چې دا ډول اقدام به نه یوازې ناټو ته، بلکې د خلکو ترمنځ او د اروپا-امریکا اړیکو ته هم بدې پایلې ولري.
دا څرګندونې وروسته له هغې کېږي چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، متحده ایالات باید د ګرینلنډ مالکیت ولري، څو روسیه او چین د دغه ستراتیژیک او له کاني سرچینو بډایه قطبي ټاپو له نیولو منع شي.
ټرمپ ټینګار کړی چې یوازې پوځي حضور بسنه نه کوي او د زور کارولو احتمال یې هم نه دی رد کړی.
ډنمارک او ګرینلنډ، چې دواړه د ناټو غړي دي، ویلي ګرینلنډ د پلور لپاره نه دی.
ټاکل شوې چې ډنمارک او امریکا روانه اونۍ د ګرینلنډ پر موضوع خبرې وکړي.
کوبیلیوس وویل، که ډنمارک له پوځي تېري سره مخ شي، د اروپايي اتحادیې د تړون د ۴۲.۷ مادې له مخې نور غړي هېوادونه مکلف دي چې له ډنمارک سره متقابله پوځي مرسته وکړي. هغه دا هم وویل چې دا به تر ډېره د ډنمارک په دریځ او غبرګون پورې تړلې وي.
د خیبر پښتونخوا اعلی وزیر وايي، چې که افغان خاوره د پاکستان خلاف کارول کیږي، پوځ یې باید ثبوتونه وړاندې کړي. هغه وویل، چې افغانستان له نورو هېوادونو سره هم پولې لري، خو هغوی کله هم شکایت نه دی کړی، نو اسلام اباد ولې شکایت کوي، چې له افغانستان نه ترهګري کیږي.
سهیل اپریدي په کراچۍ کې له خبریالانو سره په خبرو کې وویل چې که داسې ثبوت وي چې له افغان خاورې نه په پاکستان کې ترهګري پکې ثابتېدای شی، د پاکستان پوځ یې باید وړاندې کړي.
هغه زیاته کړه، «په ۲۰۲۲ کې د طالبانو او ترهګرو د بېرته ځای پرځای کولو تړون شوی و، چې د مراد سعید د وینا له مخې موږ ورته ویلي وو چې دوی دې نه راځي».
اپریدي څرګنده کړه چې له افغانستان سره د کرښې د امنیت لپاره د اغزن تار پر لګولو میلیونونه روپۍ ولګول شوې او باید هېڅ ترهګر نه وای داخل شوی، خو بیا هم ترهګر دننه شول او په هیواد کې یې فعالیت پیل کړ.
هغه وویل چې جنرال باجوه د طالبانو او ترهګرو د ځای پرځای کولو غوښتنه کړې وه، خو دا غوښتنه د تحریک انصاف کابینې رد کړې وه.
د افغان کډوالو په اړه نوموړي وویل، «موږ اړ یو چې د هر ډول ملي پالیسۍ احترام وکړو، خو دلته د ښه افغان او بد افغان سیاست عملي شوی دی. په پېښور کې یومجرم افغان ته لومړی شناختي کارډ ورکړل شو، بیا یې انتخاباتو کې برخه واخیسته او په پای کې یې د فارم ۴۷ له لارې رایې وګټلې، خو هغه افغانان چې د پاکستان اقتصاد کې مثبت رول لوبوي، له هیواد څخه ایستل شوي دي».
سهیل اپریدي ټینګار وکړ چې له افغانستان سره د کرښې د امنیت او د کډوالو د قانوني او غیرقانوني استفادې په اړه باید بشپړ شفافیت وي، څو د هېواد امنیت خوندي وساتل شي.
هغه وویل، چې افغانستان له نورو هېوادونو سره هم پولې لري، خو نورو هېوادونو کله هم شکایت نه دی کړی، نو اسلام اباد ولې شکایت کوي، چې له افغانستان نه ترهګري کیږي.
په ورته وخت کې د پاکستان د اطلاعاتو وزیر عطاالله تارړ ویلي، سهیل اپریدي نن د افغان طالبانو د ویاند په څېر خبرې کړې دي، حال دا چې د ده په وینا، ټولې نړۍ د افغان طالبانو له خوا د ترهګرو د ملاتړ څرګند شواهد لیدلي دي.
هغه ټینګار کړی، چې د افغانستان خاوره د ترهګریزو فعالیتونو لپاره د کارېدو په اړه نه انکارېدونکي اسناد موجود دي.
په خیبر پښتونخوا کې د سوداګرۍ ټولنې خبر ورکړی، چې له درېیو میاشتو راهیسې پر ډیورنډ کرښه د سوداګریزو لارو تړل پاتې کېدل په ملي او سیمهییزه کچه مېلیاردونه روپۍ اقتصادي زیانونه رامنځته کړي دي.
د دوی په وینا؛ د صادراتو کمښت، د کاروبارونو راکمېدل او د ګمرکي عوایدو لهمنځه تګ د سیمې اقتصاد سخت زیانمن کړی دی. د پاکستان-افغانستان ګډې سوداګرۍ خونې د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره بیا ویلي، چې د خیبر پښتونخوا د کاروباريانو ټولنه د دغه بندیز له امله تر نورو سیمو ډېره اغېزمنه شوې؛ ځکه چې د سیمې سوداګریزې اړیکې له افغانستان سره پیاوړې دي او زیات صادرات د دغه لارې ترسره کېږي.
په خبرپانه کې راغلي، چې د پاکستان د صادراتو تر ۹۰ سلنه ډېره برخه افغانستان ته د خیبر پښتونخوا د ګمرک له لارې او په ځانګړې توګه د تورخم له لارې رسېږي. د سوداګرو په وینا؛ په دغه ایالت کې د سمنټو، ټوکرو، درملو، ودانیزو توکو او کرنیزو محصولاتو د صادراتو بندېدو له امله شاوخوا ۲.۵ مېلیارده روپۍ زیان رامنځته شوی او د روان مالي کال په لومړیو پنځو میاشتو کې په ګمرکي عوایدو کې شاوخوا ۲.۵ مېلیارده روپۍ کمښت راغلی.
سوداګرو ویلي، په خیبرپښتونخوا کې صادروونکي هره ورځ له ۴ مېلیون ډالرو زیات مالي زیان ګالي. دوی یادونه کړې، افغانستان ته د مرکزي اسیا ترانزیتي سوداګري هم چې مخکې هر کال څلور تر ۵زره جوپو رسېده، اوس سخت کمښت ښيي چې په ټرانسپورټ او لوژستیک سکتور او اړوندو عوایدو یې هم اغېز کړی دی.
سوداګرو خبرداری ورکړی، چې د ډيورنډ کرښې اوږد مهاله بندېدل د فابریکو بندېدو، د دندې له لاسه ورکولو او د سیمهییزو امنیتي ستونزو زیاتېدو لامل کېږي، ځکه چې شاوخوا ۹۰سلنه د خیبر پښتونخوا صنعتي سکتور د افغان بازارونو په صادراتو او وارداتو پورې تړلی دی.
د دغه ایالت سوداګر وایي، چې ډيورنډ کرښې ته نږدې سیمو کې زرګونه موټر چلوونکو او کاریګرو خپل روزګار له لاسه ورکړی، په پېښور او نورو ښارونو کې سوداګریز فعالیتونه کم شوي او بزګران او سوداګر د مېوو، سبزیجاتو او نورو تازه توکو د خرابېدو له امله سخت زیانمن شوي دي. سوداګرو خبرداری ورکړی، که پر وخت اقدام ونه شي؛ نو افغانستان به د سوداګرۍ لپاره ایران او مرکزي اسیا ته مخه کړي، چې ښايي د خیبر پښتونخوا سوداګر خپل دایمي بازارونه له لاسه ورکړي.
د دوی په وینا؛ د پاکستان-افغانستان دوه اړخیزه سوداګري د تېر کال پرتله ۵۳سلنه کمه شوې او د روان مالي کال په لومړۍ نیمایي کې ۵۹۴ مېلیون ډالرو ته راټیټه شوې، چې اصلي لامل یې د ډیورنډ کرښې بندېدل یاد شوي دي.
اوکرایني چارواکو ویلي، چې د روسیې لهخوا پر کییف د جمعې د ورځې له بریدونو وروسته د څه باندې زرو اپارتمانونو برېښنا پرې شوې او د پلازمینې کییف اوسېدونکي د سړې هوا له امله له ستختو ستونزو سره مخ دي.
د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي په یوه ویډیويي پیغام کې ویلي، چې د روسيي په بریدونو کې د کییف د انرژۍ د ویجاړ شوي سیستم د بیارغولو کار دوام لري.
نوموړي زیاته کړې: «د جمعې د ورځې له بریدونو څخه وروسته په کییف کې د انرژۍ سیستم د بیارغولو کارونه دوام لري، خو د ټولو ودانیو د برېښنايي تودوخي سیستم باید ژر ورغول شي».
زېلېنسکي ویلي، چې د کییف د انرژۍ د سیستم د رغولو لپاره ۲۰۰ بېړنۍ ډلې په کار لګیا دي.
اوکرایني چارواکو وړاندې ویلي وو، چې تېره اوونۍ روسیې پر اوکراین څه باندې ۱۱۰۰ بېپیلوټه الوتکې او له ۸۹۰ ډېر رهبري شوي هوايي توغندي ویشتي، چې له امله یې د پلازمینې د انرژۍ سیستم زیانمن شوی دی.
