د سرچینو په وینا، خبرې تر ډېره د جې اېف ۱۷تندر څو موخیزو جنګي الوتکو پر پلور راڅرخېدې، چې پاکستان او چین په ګډه جوړې کړې دي.
دوه سرچینو ویلي، چې دا خبرې په پرمختللي پړاو کې دي او له ۴۰ څخه زیاتې الوتکې پکې شاملې دي. یوې سرچینې زیاته کړې، چې اندونیزیا د پاکستان شاهپر بېپیلوټه الوتکو ته هم لېوالتیا ښودلې ده.
سرچینو د الوتکو د سپارلو د مهالویش او د تړون د مودې په اړه جزئیات نه دي شریک کړي.
د اندونیزیا د دفاع وزارت او د پاکستان پوځ دواړو د دې ناستې پخلی کړی دی.
د اندونیزیا د دفاع وزارت ویاند بریدجنرال ریکو ریکارډو سیریت رویټرز ته ویلي، چې ناسته د دفاعي همکاریو، ستراتیژیکو خبرو، د دفاعي بنسټونو ترمنځ د اړیکو د پیاوړتیا او د اوږدمهاله ګډو همکاریو پر فرصتونو متمرکزه وه، خو تر اوسه کومه وروستۍ پرېکړه نه ده شوې.
د پاکستان پوځ هم ویلي، چې ناسته د ګډو ګټو، سیمهییزو او نړیوالو امنیتي بدلونونو او د دواړو هېوادونو ترمنځ د دفاعي همکاریو د پراختیا پر لارو چارو راڅرخېده.
یوې بلې سرچینې ویلي، چې پاکستان له اندونیزیا سره د هوايي دفاعي سیستمونو، د اندونیزیايي هوايي ځواک د افسرانو د روزنې او د تخنیکي پرسونل د روزنې په اړه هم خبرې کوي.
اندونیزیا په وروستیو کلونو کې له فرانسې څخه ۴۲ رافال الوتکې، له ترکیې څخه کان ۴۸ جنګي الوتکې اخیستې او د چین جې ایف ۱۰ او د امریکا اېف ۱۵ اي اېکس الوتکو ته یې هم زړه دی.
د پاکستان دفاعي صنعت او وسلو ته نړیواله لېوالتیا وروسته له هغه زیاته شوه، چې تېر کال یې الوتکې له هند سره په لنډه شخړه کې وکارول شوې. داېف ۱۷ الوتکو پر پلور له اذربایجان او د لیبیا ملي پوځ سره هم موافقې شوې دي.
پاکستان له بنګلهدېش سره هم د دفاعي تړون هڅې کوي او له سعودي عربستان سره د دوه تر ۴ میلیارد ډالرو په ارزښت د دفاعي معاملې خبرې روانې دي.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.