د خیبر پښتونخوا په بنو ناکراره ولسوالۍ کې د سیمه ییزې امن کمیټې پر غړو د وسله والو په برید کې څلور کسان وژل شوي، چې یو پلار او زوی هم پکې شامل دي. د سیمې امنیتي چارواکو ویلي، چې برید له جرګې نه د ستنېدو پرمهال د امن کمیټې پر غړي ګلبدین شوی دی.
پولیس وایي، چې سیمه یې کلابنده کړې او د پېښې د څرنګوالي د مالومولو لپاره پلټنې روانې دي.
د پاکستان پوځ غواړي د پښتونخوا د خېبر په تیرا دره کې د وسلهوالو پر ضد عملیات وکړي او د دغې درې اوسېدونکو ته یې امر کړی، چې په ۱۵ورځو کې له خپلو کورونو ووځي. د دې سیمې اوسېدونکو ته د جنورۍ له لسمې تر ۲۵مې وخت ورکړل شوی. منظور پښتین د پاکستاني پوځ دغه عملیات «ډالري جګړه» بولي.
د پښتونخوا د خېبر ولسوالۍ ځایي چارواکي وایي، چې په تیرا دره کې د وسلهوالو پر ضد د عملیاتو لپاره ټولې تیارۍ بشپړې شوي او د عملیاتو له امله له سیمې څخه د خلکو د اېستلو بهیر د جنورۍ له ۱۰مې پیل او د روانې میاشتې تر ۲۵مې به دوام وکړي.
په تیرا کې پوځي عملیات؛ سبا به له سیمې څخه د خلکو د وتلو بهیر پیل شي | افغانستان انټرنشنل پښتو
د پاکستاني پوځ د دغو عملیاتو پر ضد د خېبرپښتونخوا د چارواکو په ګډون ډېری سیاسي ګوندونو، ټولنیزو فعالانو او عامو خلکو اعتراض کړی او غوښتنه یې کړې، چې د پاکستان حکومت دې د پښتون قوم پر ضد روان ظلمونه پای ته ورسوي، خو دغو غوښتنو ته هېڅ لوري په درنه نهدي کتلي.
په تېرا کې ولسي لاریون: پاکستان دې د پښتنو سره روان ظلمونه پای ته ورسوي | افغانستان انټرنشنل پښتو
د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور پښتین د دوشنبې په ماخوستن (د مرغومي ۲۲مه) په خپله فېسبوکپاڼه په همدې تړاو ویلي، د پاکستاني پوځ د دغو عملیاتو لمن له تیرا درې اوس مرکزي کُرم ته غځېدلې او هلته هم ځايي اوسېدونکو ته امر شوی چې خپلې مېنې پرېږدي او کډه وکړي.
منظور پښتین د پاکستاني پوځ دغه عملیات «ډالري جګړه» یا کرایي جګړه بولي خو په اړه یې نور جزییات نهدي ورکړي، مګر تر دې مخکې یې په ډاګه کړې وه، چې پاکستانی پوځ دغه ډول عملیات د نړۍ له زبرځواکو د امتیازونو او ډالرو د اخیستنې په بدل کې کوي.
هغه زیاتوي: «په تیرا درې او مرکزي کُرم کې د سختې یخنۍ، واورې ورېدو، د بنسټیزو اسانتیاوو د نشتوالي او دې ته اړ کېدل چې خلک په خیمو یا د شنه اسمان لاندې پناه واخلي، پښتنې ښځې، ماشومان او مشران له یوه بل ستر انساني ناورین سره مخ دي».
د پښتون ژغورنې غورځنګ یا پيټياېم مشر منظور پښتین د پوښتنې په توګه مطرح کوي، دا حقیقت باید روښانه شي، چې د ډېورنډ کرښې په اوږدو کې د ۸۵۰پوځي کلاګانو، زرګونو چکپاینټونو او په هر غره کې د وسلهوالو پوځي پوستو د سترګو مخې ته د «شاهي مېلمنو» په توګه د ټيټيپي، ټيټيجي، جماعتالاحرار، داعش په څېر وسلهوالې ډلې څنګه تر دې سیمو ورسېدې؟
منظور پښتین زیاتوي: «دغو وسلهوالو ملېشو ته روزنه تاسو [د پاکستان پوځ] ورکړې، همدغه ډلې تاسو جوړې کړي او اوس بیا د همدې ډلو د مخالفت په نوم د پښتنو کورونه ورانوئ او ژوند یې تباه کوئ».
د پيټياېم مشر د خېبرپښتونخوا پرچارواکو هم نیوکې کوي او وايي، د عملیاتو پر ضد د مخالفت په تړاو یوازې خبرې بسنه نهکوي باید په عمل کې ثابت کړي.
پښتین وايي: «د صوبایي حکومت دا خبره چې [موږ به عملیاتو ته اجازه ورنهکړو] بسنه نهکوي. که دوی رښتیا وایي، نو باید هماغسې عملي مقاومت وکړي لکه څنګه چې د خپلو بندیانو [عمران خان] لپاره کوي».
نوموړی د خېبرپښتونخوا د چارواکو د بیان او عمل تر منځ توپیر ته په اشارې وايي: «که د پښتنو وینه او اوښکې وي، یوازې بیان ورکول کېږي، خو که د ګوند د بندیانو خبره وي، جلسې کېږي، لاریونونه کېږي، لارې بندېږي، اسلاماباد ته لانګ مارچونه کېږي، د زندانونو مخې ته شپې سبا کېږي او عدالتونو ته مقدمې وړل کېږي. دا عملي سیاست دی».
د خېبرپښتونخوا چارواکي تل وايي، په عملیاتو کې د دوی رایه شامله نهده او پوځ په خپله پرېکړه کوي او عملي کوي یې، خو منظور پښتین بیا وايي: «ښه دا مو ومنله چې پوځ یې کوي، خو لکه څنګه چې د تاسو بندیان هم د تاسو په خوښه بندیان نهدي او بیا هم تاسې د هغوی لپاره عملي مبارزه کوئ، همداسې لږ تر لږه پنځه سلنه عملي مقاومت د پښتنو پر وړاندې د ظلم او د عملیاتو پر ضد هم وکړئ».
د پښتون ژغورنې غورځنګ همداراز څرګنده کړې، که همدا نن د خېبرپښتونخوا د اعلی وزیر په ګډون ټوله کابینه په تیرا کې احتجاجي پرلت وکړي، نو د دغو پوځي جنرالانو ظلمونه او ناوړه پلانونه به د نړۍ پر وړاندې بربنډ شي او نړۍ ته به هم روښانه شي چې پوځ څنګه د خلکو د منتخبو حکومتونو د پرېکړو پر ضد، په زور سره په لکونو پښتانه «تباه او بېکوره»کوي.
د نوموړي په وینا، دغه چاره به نهیوازې د عملیاتو لارې وتړي، بلکې د ولسواکۍ لپاره پر پوځ د نړۍ له ګوټ ګوټ څخه فشارونه هم زیات شي او په باور یې، نور سیاسي ګوندونه دا «ظلم» یوازې د سیاسي فرصت په توګه کاروي، یعنې یوازې پر صوبایي حکومت نیوکه کوي، خو د مظلومو پښتنو لپاره عملي ګام نهاخلي او ان د پوځ د روانو ظلمونو پر ضد رښتینی مقاومتي دریځ هم نهنیسي.
منظور پښتین په ډاګه کړې: «اوس په دې سخته یخنۍ کې پنجابي جنرالانو پښتانه ماشومان، ښځې او مشران له خپلو کورونو اېستلي دي. د هغوی ویډیوګانې او انځورونه چې سړی ویني، نو انسان د خپل قوم او وطن پر بېوسۍ او ناوړه حالت اندېښمن شي».
پښتین همداراز څرګنده کړې: «موږ په زړه کې یوازې یوه هیله لرو، خدای دې وکړي چې پښتون قوم دا هر څه هېر نهکړي. نور چې وخت یې راشي، موږ به خپله دوښمن ته دا هر څه ور په یاد کړو».
له دې سره سم، د خېبرپښتونخوا د تیرا درې په زوره اېستل کېدونکې کورنۍ د بېځایه شویو کورنیو د نوملیکنې په مرکزونو کې د خراب مدیریت او باړې ښار ته پر تلونکې لاره د امنیتي پوستو له اوږدو او ستومانوونکو ځنډونو شکایت لري.
بېځایه شویو کورنیو ویلي، له تیرا څخه تر باړې بازار پورې له سلو کیلومترو زیات اوږد او ستړي سفرونه کوي چې په دې لاره کې ښځې، ماشومان او عمر خوړلي کسان تر ټولو ډېر له ستونزو سره مخ کېږي.
ډېری بېځایه شویو خبرداری ورکړی، که چېرې تخلیه په همدې ناوړه شرایطو کې دوام وکړي، نو دا به یو ستر انساني ناورین رامنځته کړي.
ځینو بېځایه شویو کورنیو بیا ادعا کړې، چې په خپلو سیمو کې فعالو ناقانونه وسلهوالو سلګونه کورنۍ په عملي توګه یرغمل کړي او د وسایطو په جبري درولو سره یې خلک اړ کړي، چې په خپلو کورونو کې پاتې شي. د دوی په وینا، د پاکستان امنیتي ادارې د تیرا بېلابېلو سیمو ته د خوړو او نورو اړینو توکو د لېږد اجازه نهورکوي، تر څو خلک اړ شي ژر تر ژره سیمه پرېږدي.
د پاکستان د کډوالو ادارې سرچینې وايي، د جنورۍ د ۱۲ او ۱۳مې نېټې په لړ کې هغو پاکستاني محصلانو ته پر تورخم د اوښتلو اجازه ورکړل شوې، چې په افغانستان کې بند پاتې وو. د سرچینو په وینا، عامو پاکستاني وګړو ته هم دوه ورځې وخت ورکړل شوی چې پاکستان ته لاړ شي.
د تېر کال د اکتوبر پر ۱۲مه د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ له نښتو وروسته په افغانستان کې د پاکستاني محصلانو تر څنګ په لوی شمېر سوداګر، کارګر او موټرچلوونکي بند پاتې دي.
یادو محصلانو تېره ورځ افغانستان انټرنشنل ته ویلي وو، چې طالبانو دوی ته پر تورخم د اوښتلو اجازه ور کړې ده.
خو نن په تورخم کې د پاکستان د امیګریشن سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د جنورۍ د ۱۲مې او ۱۳ مې نېټې په لړ کې هغو ۲۸ پاکستاني محصلانو ته چې په افغانستان کې بند پاتې وو، پر تورخم د اوښتلو اجازه ورکړل شوې ده.
یادو محصلانو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د تورخم لارې تړل کېدو ددوی د زده کړو بهیر اغیزمن کړی دی.
پر تورخم اوښتو۲۸ پاکستاني محصلانو د افغانستان په بېلابېلو پوهنتونونو کې په طب، انجینرۍ او نورو تعلیمي څانګو کې زدهکړې کولې.
دغو محصلانو افغانستان انټرنشنل ته وویل چې د لارو تړل کېدو نه یوازې د هغوی زدهکړې اغېزمنې کړې، بلکې د استوګنې، خوراک او مالي ستونزو سره یې هم مخ کړي وو.
د یادو محصلانو کورنیو د لنډ مهال لپاره د تورخم دروازې پرانیستل مثبت ګام وباله، خو ټینګار یې وکړ چې تورخم دې دایمي پرانیستل شي، چې نور بند پاتې محصلان او عام وګړي هم خپلو کورونو ته ستانه شي.
محصلانو وویل چې تمه ده سبا هم د افغانستان له بېلابېلو ولایتونو د پاکستاني محصلانو یوه لویه ډله پر تورخم واوړي.
د محصلانو کورنیو د پاکستان له حکومت او اړوندو ادارو وغوښتل چې افغانستان ته د تعلیمي موخو لپاره تلونکو محصلانو لپاره ځانګړي ترتیبات ونیسي، څو په راتلونکي کې له ورته ستونزو سره مخ نه شي. دوی وویل، د لارو تړل کېدو نه یوازې محصلان بلکې عام وګړي او ناروغان هم له جدي ستونزو سره مخ کړي دي.
تورخم بندر له تېرو دریو میاشتو راهیسې د سوداګرۍ پرم ختړلی ، چې له امله یې د دواړو هېوادونو خلک، سوداګر او په ځانګړي ډول محصلان له جدي ستونزو سره مخ وو.
د خیبر پښتونخوا ایالت په ټانک ولسوالۍ کې د پولیسو پر موټر د سړک غاړې ماین د چاودېدو له امله شپږ پولیس وژل شوي، چې د پولیسو محلي مشر، مرستیال، موټر چلوونکی او د پولیسو د ځانګړې قطعې درې غړي پکې شامل دي.
د ټانک پولیسو ویاند یونس خان ویلي، چې دغه پېښه د دوشنبې په ورځ د ګومل-جټه سړک په کوټ ولي کانال سیمه کې د پولیسو پر یوه زغره وال ګاډي شوې، چې په پایله کې موټر په بشپړه توګه ویچاړ شوی دی.
د یونس خان په وینا، د پېښې ځای ته د سیمې د پولیسو مشر شبیر حسین شاه او نور لوړپوړي چارواکي رسېدلي او په نږدې غرنیو سیمو کې عملیات کوي.
د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف د پېښې له امله خواشیني څرګنده کړې او چارواکو ته یې د پېښې د پلټنې امر کړی دی.
د خیبر پښتونخوا اعلی وزیر سهیل اپریدي د پولیسو قربانۍ ستایلې او ژمنه یې کړې چې د پېښې عاملان به په سزا ورسوي.
هغه ویلي، «د امن ضد عناصر به پر پولیسو د بریدونو له لارې خپلو شرارتونو کې بریالي نه شي».
تر اوسه هیڅ ډلې د پېښې مسوولیت پرغاړه نه دی اخیستی.
په خیبر پښتونخوا کې د سوداګرۍ ټولنې خبر ورکړی، چې له درېیو میاشتو راهیسې پر ډیورنډ کرښه د سوداګریزو لارو تړل پاتې کېدل په ملي او سیمهییزه کچه مېلیاردونه روپۍ اقتصادي زیانونه رامنځته کړي دي.
د دوی په وینا؛ د صادراتو کمښت، د کاروبارونو راکمېدل او د ګمرکي عوایدو لهمنځه تګ د سیمې اقتصاد سخت زیانمن کړی دی. د پاکستان-افغانستان ګډې سوداګرۍ خونې د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره بیا ویلي، چې د خیبر پښتونخوا د کاروباريانو ټولنه د دغه بندیز له امله تر نورو سیمو ډېره اغېزمنه شوې؛ ځکه چې د سیمې سوداګریزې اړیکې له افغانستان سره پیاوړې دي او زیات صادرات د دغه لارې ترسره کېږي.
په خبرپانه کې راغلي، چې د پاکستان د صادراتو تر ۹۰ سلنه ډېره برخه افغانستان ته د خیبر پښتونخوا د ګمرک له لارې او په ځانګړې توګه د تورخم له لارې رسېږي. د سوداګرو په وینا؛ په دغه ایالت کې د سمنټو، ټوکرو، درملو، ودانیزو توکو او کرنیزو محصولاتو د صادراتو بندېدو له امله شاوخوا ۲.۵ مېلیارده روپۍ زیان رامنځته شوی او د روان مالي کال په لومړیو پنځو میاشتو کې په ګمرکي عوایدو کې شاوخوا ۲.۵ مېلیارده روپۍ کمښت راغلی.
سوداګرو ویلي، په خیبرپښتونخوا کې صادروونکي هره ورځ له ۴ مېلیون ډالرو زیات مالي زیان ګالي. دوی یادونه کړې، افغانستان ته د مرکزي اسیا ترانزیتي سوداګري هم چې مخکې هر کال څلور تر ۵زره جوپو رسېده، اوس سخت کمښت ښيي چې په ټرانسپورټ او لوژستیک سکتور او اړوندو عوایدو یې هم اغېز کړی دی.
سوداګرو خبرداری ورکړی، چې د ډيورنډ کرښې اوږد مهاله بندېدل د فابریکو بندېدو، د دندې له لاسه ورکولو او د سیمهییزو امنیتي ستونزو زیاتېدو لامل کېږي، ځکه چې شاوخوا ۹۰سلنه د خیبر پښتونخوا صنعتي سکتور د افغان بازارونو په صادراتو او وارداتو پورې تړلی دی.
د دغه ایالت سوداګر وایي، چې ډيورنډ کرښې ته نږدې سیمو کې زرګونه موټر چلوونکو او کاریګرو خپل روزګار له لاسه ورکړی، په پېښور او نورو ښارونو کې سوداګریز فعالیتونه کم شوي او بزګران او سوداګر د مېوو، سبزیجاتو او نورو تازه توکو د خرابېدو له امله سخت زیانمن شوي دي. سوداګرو خبرداری ورکړی، که پر وخت اقدام ونه شي؛ نو افغانستان به د سوداګرۍ لپاره ایران او مرکزي اسیا ته مخه کړي، چې ښايي د خیبر پښتونخوا سوداګر خپل دایمي بازارونه له لاسه ورکړي.
د دوی په وینا؛ د پاکستان-افغانستان دوه اړخیزه سوداګري د تېر کال پرتله ۵۳سلنه کمه شوې او د روان مالي کال په لومړۍ نیمایي کې ۵۹۴ مېلیون ډالرو ته راټیټه شوې، چې اصلي لامل یې د ډیورنډ کرښې بندېدل یاد شوي دي.
د پښتونخوا د خېبر ولسوالۍ امنیتي چارواکو ویلي، چې نن ماښام د شاکس بایپاس پر سړک او د ملک دین خېل سیمه کې د وسلهوالو پر پټځایونو عملیات ترسره شوي، چې په ترڅ کې یې پنځه وسلهوال وژل شوي دي.
د خېبر ولسوالۍ د پولیسو مشر وقاص احد ویلي، چې د وسلهوالو پر ضد یې لومړی عملیات د شاکس بایپاس په سیمه کې پر یوه پټنځای ترسره کړي، چې په پایله کې یې درې وسلهوال وژل شوي، خو دوه نور یې په تېښته بریالي شوي دي.
همدارنګه، د خېبر پولیسو د ملک دین خېل په سیمه کې هم عملیات ترسره کړي چې په ترڅ کې یې دوه وسلهوال وژل شوي دي.
د خېبر پولیسو ویلي، چې د دواړو عملیاتو پرمهال یې وسلې او نور نظامي تجهیزات هم نیولي دي.