سږکال له بلخ نه دوه ټنه شات بهرنیو هېوادونو ته صادر شوي دي

د یادې ادارې ویاند جلال الدین شمس وایي، چې دا مهال د ۲۳۰ سایټونو کار روان دی. د هغه په وینا؛ واک ته د طالبانو له بیا رسېدو راهیسې په ټول افغانستان کې شاوخوا ۱۵۰۰ مخابراتي سایټونه جوړ شوي دي.

دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو د مخابراتو او ټېکنالوژۍ ادارې تر دې وړاندې ویلي و چې تر ۲۰۲۵ کاله پورې به د افغانستان ټولې ساحې تر خپل مخابراتي پوښښ لاندې راولي. د افغانستان د لرو پرتو سیمو ډېری اوسېدونکي لا هم مخابراتي شبکو ته لاسرسی نه‌لري او په یو شمېر سیمو کې خلک بیا د مخابراتي شبکو له کمزوري فعاليت څخه شکايت کوي.

له بل پلوه طالبانو د جمهوریت پر مهال د افغانستان په یو شمېر لرو پرتو سیمو کې مخابراتي سایټونه نړولي او یا یې هم بند کړي وو.

د پاکستان د کورنیو چارو د دولت وزیر طلال چودري د سهیل اپريدي ورستیو خبرو ته په غبرګونه کې ویلي، چې د افغانستان د رول په اړه د ثبوت غوښتنه له «ترهګرو» سره د خواخوږۍ نښه ده.

هغه ټینګار کړی، چې حکومت به د ملي ضد ترهګرۍ دریځ ته د یوه «ګمراه کوونکي یا مبهم لفظ» اجازه ورنه کړي. چودري ویلي، که څوک هڅه وکړي د «ترهګرو» لپاره پراخه فضا رامنځته کړي یا ورسره نرم چلند وکړي؛ نو دا د منلو وړ نه‌ده.

د پاکستان دغه فډرالي وزیر سهیل اپريدی مخاطب کړی او ویلي یې دي: «که تاسو له دوی سره دومره خواخوږي لرئ؛ نو خپله افغانستان ته ولاړ شئ او یا به موږ ستاسو په تګ کې اسانتیاوې برابرې کړو».

نوموړي همداراز د خیبر پښتونخوا د حکومت پر کړنو نیوکه وکړه او ویې ویل، په ۲۰۲۵کال کې په «ترهګریزو پېښو» کې ۱۲۰۰کسان وژل شوي او ۶۰–۷۰سلنه بریدونه یوازې په خیبر پښتونخوا کې شوي چې د پاکستان په تاریخ کې تر ټولو لوړه مرګ ژوبله ده.

نوموړي ټینګار وکړ، چې هېڅ څوک د «ترهګرو» سره خواخوږۍ پر بنسټ د پاکستان امنیت او خلکو پر وینې د لوبې اجازه نه‌لري. یاده دې وي، چې سهیل اپریدي د یکشنبې په شپه د یوې غونډې پر مهال ویلي و چې حکومت باید د دغه ادعا لپاره شواهد وړاندې کړي چې افغان خاوره د پاکستان پر وړاندې د ترهګریزو فعالیتونو لپاره کارول کېږي.

هغه زیاته کړه، چې نور هېوادونه هم له افغانستان سره پوله لري؛ خو ورته شکایتونه نه‌لري. دغه ویډیو د پاکستان دولتي ټلویزیون (PTV) له‌خوا هم په خواله رسنیو کې خپره شوې ده.

نوموړې داسې مهال نیول شوې، چې په افغانستان کې د شاوخوا څلورو کلونو راهیسې د ښځو پر ټولو ورزشي فعالیتونو بندیز لګېدلی. د سرچینو په وینا؛ د تکواندو د دغه روزونکې د نیولو لامل د طالبانو له هغه بندیزه سرغړونه بلل شوې، چې ښځې یې له هر ډول ورزشي فعالیت څخه منعه کړې دي.

سرچینې زیاتوي، چې د شنبې له سهار راهیسې د یادې روزونکې کورنۍ او خپلوان د هغې د برخلیک څخه بې‌خبره دي او تر دې دمه هیڅ یوې ادارې دوی ته د نوموړې د وضعیت په اړه معلومات نه‌دي ورکړي. دغه حالت د هغې د خپلوانو او په هرات او نورو ولایتونو کې د ورزشي ټولنې ترمنځ پراخه اندېښنه راپارولې ده.

ځايي سرچینې ټینګار کوي، چې د یادې روزونکې نیول د بشري حقونو څخه ښکاره سرغړونه او د لوبغاړو په ځانګړې توګه د ښځینه لوبغاړو پر وړاندې بې‌عدالتي ده. ویل کېږي، چې د دغه روزونکې پلار او یو بل کس چې ورزشي کلپونه لري هم د طالبانو له‌خوا نیول شوي دي.

په افغانستان کې د خوړو نړۍوال پروګرام مشر جان ایلیف ویلي، چې د افغانستان په لرو پرتو سیمو کې د سختې واورې له امله د تګ راتګ لپاره د لارو په بشپړ ډول تړل کېدو دمخه باید د اړمنو کورنیو لپاره د خوراکي توکو رسولو ډاډ ترلاسه شي.

هغه وويل: «موږ کولای شو د ماشومانو د خوارځواکۍ مخه ونیسو، هغه پدیده چې معمولا په دغه موده کې خپل اوج ته رسېږي». د خوړو نړۍوال پروګرام تر دې وړاندې ویلي و، چې افغانستان د ماشومانو د سختې خوارځواکۍ له پلوه په نړۍ کې څلورم ځای لري.

یاد سازمان تر دې دمخه هم ویلي و، چې په افغانستان کې په هرو درېیو کسانو کې یو یې له لوږې سره مخ دی. د دغه سازمان د شمېرو له مخې؛ اوس‌مهال په افغانستان کې شاوخوا پنځه مېلیونه مېندې او ماشومان په خوارځواکۍ اخته دي او دغه ناورین مخ په پراخېدو دی.

سربېره پر دې د خوړو نړۍوال پروګرام خبرداری ورکړی، چې د ژمي په رارسېدو له ۱۷ مېلیونو څخه ډېر افغانان د خوړو له سخت کمښت سره مخ دي؛ هغه ناورین چې له سختې خوارځواکۍ سره مل دی.

د خوړو نړۍوال پروګرام مشر په افغانستان کې پرله پسې جګړو، وچکالۍ او زلزلو ته په اشارې سره وویل، چې هېواد اوس‌مهال په یوه حساس پړاو کې دی. جان ایلیف په دې باور دی، چې په افغانستان کې بنسټیز او تلپاتې بدلون د خوړو نړۍوال پروګرام په اوږدمهاله پانګونې پورې اړه لري؛ هغه پانګونه چې نه یوازې د لوږې او خوارځواکۍ مخه نیسي؛ بلکې د ټولنو په بیارغونې او دوامداره ثبات کې هم مرسته کولای شي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د دوشنبې په ورځ (د مرغومي ۲۲مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، په دې کې شاوخوا ۸ زره د زده‌کوونکو او ۲۵۰۰ ځانګړې مسلکي ویزې هم شاملې دي او د دغو کسانو ویزې ځکه لغو شوي چې جرمي مخینه یې درلوده. دغه وزارت ویلي: «موږ به د دغو مجرم کسانو اېستلو ته دوام ورکړو، څو امریکا خوندي وساتو».

د امریکايي رسنیو د راپور له‌مخې، ډونالډ ټرمپ له بیا ځلي ولسمشر کېدو سره سم، د بهرنیو وګړو د ویزو د جدي ارزونې او همداراز د ناقانونه او مجرم کډوالو د اېستنې امر وکړ او په دې سره دغه شمېر د امریکا په تاریخ کې د تر ټولو لوړې کچې ښکارندويي کوي.

د امریکا د مخکیني ولسمشر جو بایډن د حکومت په وروستي کال (۲۰۲۴) کې یوازې ۴۰ زره ویزې لغوه شوې وې.

د فاکس‌نیوز د راپور له‌مخې، په دغو لغو شویو ویزو کې ډېری یې هغه سوداګر او سیلانیان دي چې له قانوني مودې ډېر په امریکا کې پاتې شوي وو.

د تېر کال په اګسټ میاشت کې ډونالډ ټرمپ اعلان وکړ، چې په دغه هېواد کې د ټولو شاوخوا ۵۵ میلیونه بهرنيو وګړو چې د امریکا معتبرې ویزې هم لري، له سره ارزونه وکړي.

د یادونې وړ ده، چې په امریکا کې د یوه افغان له لوري پر امریکايي سرتېرو له ډزو وروسته امریکا ته په تمه د تلوونکو افغانانو چارې هم ټکنۍ شوې دي او د کډوالۍ ځينې پروسس چارې په ټپه ودرېدې او همداراز هلته ځينې افغانان هم د اېستنې له ګواښ سره مخ دي.