نصیر احمد اندېشه: طالبان د ولس استازي نه، بلکې «د فرهنګ قاتلان» دي
په جینوا کې د افغانستان استازي نصیر احمد اندېشه ویلي، افغانستان د طالبانو تر واک لاندې یوازې له سیاسي او بشري ناورینونو سره نه؛ بلکې له یوې ژورې هویتي او وجودي کړکېچ سره هم مخ دی. هغه ټینګار کړی، چې طالبان د ولس استازي نه؛ بلکې «د فرهنګ قاتلان» دي.
اندېشه پر اېکس پاڼه لیکلي، «یو ملت د نېزې په زور نه؛ بلکې د هغو معناوو او مفاهیمو له لارې جوړېږي او بقا مومي، چې خلک یې د بېعدالتۍ، ظلم او تبعیض پر وړاندې سر نه ټیټوي.» د هغه په وینا؛ د طالبانو تاریخي بهیر په هېواد او سیمه کې پای ته رسېدلی او د یادې ډلې مشران په دې حقیقت ښه پوهېږي.
هغه زیاته کړې، چې د افغانستان د دولت ـ ملت هویت د سیاست پر ځای پر ګډ فرهنګ ولاړ و؛ داسې فرهنګ چې مېلمهپالنه، شعر، موسیقي، کیسهوینه، د ښکلا درناوی، د نوروز نمانځنه، د جوماتونو او کلاوو معمارۍ او له اسلامه انساني او معتدل تفسیر پهکې مرکزي ځای لاره.
اندېشه خبرداری ورکړی: «کله چې موسیقي منع شي، شعر سانسور شي، ښځې حذف شي، ژبې محدودې شي او تاریخ تحریف شي؛ ملت د ړنګېدو پر لور ځي». هغه همداراز ویلي، د طالبانو ایډیالوژي د افغانستان کثرت نه مني او هڅه کوي چې د افغانستان قومي، ژبني او جنسیتي تنوع د یوه سخت، یو اړخیز او تحمیلي هویت سره بدل کړي.
د هغه په وینا؛ د طالبانو واکمني یوازې سیاسي او ټولنیز شاتګ نه؛ بلکې «د فرهنګي رېښو پرې کېدل» دي او دغه ډله د دولت ـ ملت روح له دننه لهمنځه یوړه. اندېشه د هغو روڼاندو، خبریالانو پر رول هم سخته نیوکه کړې، چې د طالبانو تر څنګ ولاړ دي.
هغه ویلي، دغه فرصتطلبه هملاري «تر طالبانو هم ډېر ګناهګار دي» او ملت به یې «نه هېر کړي او نه وبښي». هغه په پای کې ټینګار کړی، چې د افغانستان بقا د ټولو خلکو لهخوا او په ټولو جبهو کې پر مقاومت ولاړه ده؛ «تر څو د ملت روح وژغورل شي او د افغانستان د دولت بقا په نړۍواله ټولنه کې تضمین شي».
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.