د طالبانو د هرات د سوداګرۍ او پانګونې خوني مسوولانو ویلي، چې په تېرو ۹ میاشتو کې یې د ۲۴میلیونه ډالرو په ارزښت ۲۲زره ټنه طبي بوټي بهر ته صادر کړي. د دوی په وینا، له دې سره د طبي بوټو صادرات درې برابره زیات شوي دي.
د هرات د سوداګرۍ او پانګونې خونې مسوولانو په وینا، دغه بوټي هند، د منځني ختیځ هېوادونو، هسپانیا، هالنډ، روسیې او یو شمېر نورو هېوادونو ته صادر شوي دي.
ځینې سوداګر وایي چې شاوخوا ۸۰ سلنه دغه طبي بوټي له هرات او نورو ولایتونو څخه ترلاسه کیږي، خو یو شمېر نور بوټي له هند او په لږه اندازه له ایران څخه واردوي.
په دغو طبي بوټو کې د زرشک لرګی، شیرین بیان، ځیره، الویرا، ادرک، دارچین او نور طبي بوټي شامل دي چې سږ کال د اسلام کلا او تورغونډۍ له لارې نورو هېوادونو ته صادر شوي دي.
د طالبانو مالیې وزارت اعلان کړی چې له پخواني جمهوري حکومت څخه پر حکومت د داخلي قراردادي شرکتونو، حقیقي اشخاصو او خصوصي بنسټونو پاتې ۳۳ میلیارده افغانۍ پورونه ورکړل شوي او یوازې یو میلیارد افغانۍ پور پاتې دی. یاد وزارت وايي، پاتې پورونه به په راتلونکې مالي کال کې تصفیه شي.
د طالبانو مالیې وزارت د چارشنبې په ورځ، د مرغومي پر ۲۵مه وویل، چې د طالبانو د مشر هبت الله په لارښوونه، یاد وزارت ته دنده ورکړل شوې چې د پخواني حکومت له وخته پاتې مالي مکلفیتونه په قانوني، منظم او پړاویز ډول تثبیت او تصفیه کړي.
یاد وزارت وايي، چې د دې هدف لپاره د بودجوي واحدونو په کچه ځانګړې کمېټې جوړې شوې چې د ادعا شویو پورونو اسناد وڅېړي، تثبیت یې کړي او د عمومي بودجې له لارې مستحقو اشخاصو او شرکتونو ته د هغوی پورونه ورکړل شي.
وزارت د ورکړل شویو پورونو ټولټال ١٧ زره قراردادونو یادونه کړې، چې ټولې پاتې پیسې یې ۳۴ میلیارده افغانۍ کیږي.
د طالبانو د مالیې وزارت چارواکي وايي، چې تر اوسه پورې ۳۳ میلیارده افغانۍ ورکړل شوې او یوازې یو میلیارد افغانۍ پاتې دي.
یاد وزارت پر ټولو هغو حکمي او حقیقي اشخاص چې پخوانی حکومت یې پوروړی پاتې شوی، غږ کړی، چې خپل اړین اسناد د غوښتنلیک له لارې له اړوندې کمېټې سره شریک کړي او له تثبیت وروسته به یې پاتې پورونه د ۱۴۰۴ لمریز مالي کال په ترڅ کې د نافذه کړنلارې له مخې ورکړل شي.
د ۱۴۰۲ کال په سلواغه کې د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد اعلان وکړ، چې د خلکو ۱۸۰ میلیارده افغانۍ پورونه، تامینات او مالي ضمانتونه پر تېر حکومت پاتې دي، چې طالبان یې ورکوي.
د طالبانو د مالیې وزارت د همدغه کال په مرغومي کې وویل، چې ددې ډلې د ریاست الوزار د حکم له مخې د هغو قراردادي شرکتونو او اشخاصو پورونه ور کوي چې واک ته د طالبانو تر رسیدو مخکې، پر پخوانیو دولتي ادارو پاتې دي.
د طالبانو مالیې وزارت په وینا، د طالبانو له واک ته رسېدو وړاندې د ډیر شمیر پروژو چارې په مختلفو تدارکاتي پروسو کې نیمګړې پاتې وې، د قراردادي شرکتونو حقوق نه وو ورکړل شوي او د ځینو کارکوونکو معاشونه او د برېښنا پورونه هم نه وو اجرا شوي.
د افغانستان د تېر جمهوریت پر مهال، د یو شمیر قراردادي شرکتونو او هغه کسانو پیسې چې خپلې ځمکې یې بهرنیو ځواکونو ته د پوځي اډو د جوړولو لپاره ورکړې وې، د بهرنیو ځواکونو له خوا نه وې ورکړل شوې، خو طالبانو د پورونو د ادا کولو لپاره ځانګړې کمېټه ټاکلې، چې یوازې د تثبیت پرمهال پخواني پورونه ور کوي.
د ترکیې د بهرنیو چارو وزارت وايي، د پاکستان او طالبانو ترمنځ د اوربند د دوام هرکلی کوي او له دې اوربنده یې لاس نه دی اخیستی. د ترکیې بهرنیو چارو وزارت د افغانستان انټرنشنل پوښتنې ته په ځواب کې وویل، چې انقره له افغانستان او پاکستان سره اوږدمهاله او تاریخي اړیکې لري.
د ترکیې بهرنیو چارو وزارت د افغانستان انټرنشنل پوښتنې ته په ځواب کې څرګنده کړې چې انقره له افغانستان او پاکستان سره تاریخي اړیکې لري او هڅه کوي دا اړیکې وساتي.
دغه وزارت په غیر مستقیم ډول هغه راپورونه رد کړل چې ګواکې ترکیې د اوربند د منځګړتوب له پروسې لاس اخیستی دی.
تر دې مخکې ځینو رسنیوخبر ورکړی و چې ترکیې له څو پړاوه خبرو اترو وروسته د پرمختګ د نشتوالي له امله له منځګړتوب لاس اخیستی دی.
د ترکیې د بهرنیو چارو وزارت یادونه وکړه چې انقرې په تېرو کلونو کې هم د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ناستو کوربه توب کړی او په ځانګړي ډول یې د ۲۰۰۷ او ۲۰۱۴ کلونو ناستو ته اشاره وکړه.
وزارت وویل چې دوی خوښ دي چې اوربند لا هم د دواړو خواوو ترمنځ پلی دی.
د طالبانو او پاکستان ترمنځ د اکتوبر له ۱۲مې راهیسې اړیکې ترینګلې دي او د قطر، ترکیې او سعودی عربستان په منځګړتوب یې د استازو ترمنځ څو ناستې شوې دي، خو د دواړو خواوو ترمنځ د اړیکو کنګل لا نه دی مات شوی او ټولې سوداګریزې لارې هم له څو میاشتو راهیسې د موټرو او خلکو د تګ راتګ پرمخ تړلې دي.
پاکستان د طالبانو اداره د پاکستاني وسله والو ډلو په ملاتړ تورنوي، خو طالبان وايي، چې دا د پاکستان کورنۍ موضوع ده او دوی د هیڅ ډلې ملاتړ او مرسته نه کوي.
په اندونیزیا کې د طالبانو سفیر مولوي سعدالله بلوچ د اندونیزیا د بهرنیو چارو وزارت د ختیزې او منځنۍ اسیا د ریاست له رییس ریکي احسان سره پر دوه اړخیزو اړیکو او د دواړو لوریو د لوړ پوړو چارواکو د لیدنو او سفرونو پر همغږۍ غږېدلی دی.
په اندونیزیا کې د طالبانو سفارت وايي، په دې لیدنه کې دواړو لوریو د افغانستان او اندونیزیا د اړیکو پر لا ټینګښت ټینګار کړی او د سیاسي، اقتصادي او دیپلوماتیکو همکاریو د پراختیا په اړه یې خبرې کړې دي.
په دې لیدنه کې د افغانستان د پانګونې د هڅونې په اړه هم خبرې شوې او دواړو خواوو د اقتصادي همکاریو د پراختیا لپاره د وړ چاپېریال او اسانتیاوو پر برابرولو ټینګار کړی دی.
د طالبانو یاد سفارت ویلي، چې د افغانستان او اندونیزیا دوستانه اړیکې او ګټورې همکارۍ باید لا پیاوړې او پراخې شي او د دوامداره تماسونو او ګډو هڅو لپاره یې خپل چمتووالی څرګند کړی دی.
د هینلي پاسپورټ شاخص د ۲۰۲۶ کال تازه رپوټ ښيي چې د افغانستان پاسپورټ د نړیوالو پاسپورټونو په منځ کې تر ټولو ټیټه درجه لري. افغان پاسپورټ په۱۰۱مقام سره درجه بندي شوی او یوازې ۲۴ هیوادونو ته له ویزې پرته سفر پرې کېدای شي. پاکستان په ۹۳ او سوریه په سلم مقام کې دی.
دا شاخص د نړیوالو الوتنو د معلوماتو سازمان (IATA) د ځانګړو معلوماتو او د هینلي او شریکانو د څېړنیز ټیم د تحلیل پر اساس جوړ شوی.
د شاخص هدف د نړۍ ټول پاسپورټونه د هغو هیوادونو د سفر وړتیاوو پر بنسټ درجه بندي کول دي چې له ویزې پرته یا د سفر پر مهال ویزې ترلاسه کولو امکان لري.
په ۲۰۲۶ کال کې د نړۍ تر ټولو ځواکمن پاسپورټونه د اسیا او اروپایي هیوادونو دي.
د سینګاپور پاسپورټ لومړی مقام لري چې ۱۹۲ هیوادونو ته له ویزې پرته سفر شونی کوي.
جاپان او سویلي کوریا په ګډه دویم مقام لري (۱۸۸ هیوادونه) او ډنمارک، لوګزامبورګ، اسپانیا، سویډن او سویټزرلینډ په درېیم مقام کې دي چې۱۸۶ هیوادونو ته سفر پرې کېدای شي.
د رپوټ له مخې، د پاسپورټ ځواک د یو هیواد له نړیوالو اړیکو، اقتصادي وضعیت او د سفري اسانتیاوو سره مستقیم تړاو لري. د افغانستان ټیټه درجه بندي د هېواد د امنیتي وضعیت، سفري محدودیتونواو نړیوالو اړیکو د محدودیتونو ښکارندويي کوي.
د افغانستان پاسپورټ د تیرو شلو کلونو په بهیر کې د پام وړ بدلونونه لیدلي دي.
په ۲۰۰۶ کال کې افغان پاسپورټ ۸۳ یم مقام درلود. له ۲۰۰۷کال نه تر ۲۰۰۹ پورې د افغانستان درجه ورو ورو ټیټه شوه او په ۲۰۰۹ کال کې ۸۹ مقام ته ورسېده. له ۲۰۱۰ څخه تر ۲۰۱۲ کال پورې د نړیوالو محدودیتونو زیاتوالي له امله افغان پاسپورټ له۹۸ (۲۰۱۰) څخه تر ۱۰۳ (۲۰۱۲) مقام پورې ټیټ شو.
په ۲۰۱۳ او ۲۰۱۴ کلونو کې لنډمهاله ښه والی رامنځته شو، چې پاسپورټ ۹۳ او ۹۴مقامونو ته ورسید. د ۲۰۱۵ او ۲۰۱۶ کلونو په ترڅ کې د نړیوالو سفري محدودیتونو دوام افغان پاسپورټ له۱۱۰څخه تر ۱۰۴مقام ته راوستی و. له۲۰۱۷ څخه تر ۲۰۲۰ کال پورې افغان پاسپورټ له۱۰۴ څخه تر ۱۰۶ مقام پورې بدلونونه ولیدل، چې د سفر محدودیتونه یې څرګندوي.
په ۲۰۲۱ کال کې د طالبانو له واکمنېدو وروسته افغان پاسپورټ تر ټولو ټیټه درجه، ۱۱۶ ترلاسه کړه. له۲۰۲۲ څخه تر ۲۰۲۵ کال پورې د پاسپورټ ځواک یو څه ښه شوی و، په ۲۰۲۲ کې ۱۱۱، ۲۰۲۳ کې ۱۰۹، ۲۰۲۴ کې ۱۰۴ او په ۲۰۲۵ کې ۱۰۶ مقام ته ورسېد.
هینلي پاسپورټ شاخص څرګندوي چې د افغانستان پاسپورټ د نړیوالو سفرونو او ګرځندوی وړتیا له تیرو شلو کلونو راهیسې له جدي محدودیتونو سره مخ ده، چې دا محدودیتونه د امنیتي وضعیت، نړیوالو اړیکو او د ویزې شرایطو اغیز ښيي.
د امریکا د کډوالۍ او ګمرکونو ادارې ویلي، یو افغان چې په ناقانونه توګه امریکا کې مېشت دی او پخوا یې د خپلې خور د وژلو د هڅې په جرم د بند سزا هم تېره کړې؛ په نیویارک ایالت کې نیول شوی دی.
د یادې ادارې په وینا؛ ۳۹ کلن وحیدالله محمد د جنورۍ په لومړۍ نېټه د نیویارک په روچسټر ښار کې ونیول شو. نوموړي په ۲۰۰۸کال کې د چړې په ګوزارونو د خپلې پېغلې خور د وژنې هڅه کړې وه او د دغه جرم له امله یې لس کاله د بند سزا تېره کړې وه.
د راپور له مخې؛ محمد خپله خور ځکه په چړو وهلې وه، چې نوموړې به «نامناسبې جامې» اغوستلې او د شپې تر ناوخته به په «شپني کلپ» کې وه. ځایي چارواکي وایي، محمد په ۲۰۰۴کال کې په قانوني ډول امریکا ته تللی و؛ خو د جزايي محکومیت له امله یې د اوسېدو قانوني موده لغوه شوه.
د کډوالۍ محکمې په ۲۰۱۲کال کې د هغه د شړلو حکم صادر کړی و. امریکایي چارواکو ویلي، چې د خطرناکو مجرمینو د نیولو او اېستلو عملیات به دوام ولري.
