بلخ کې د ۱۹ مېلیونه افغانیو په لګښت د چرګوړو د تولید کارخونه پرانیستل شوه

د یاد وزارت د خبرپاڼې له مخې؛ دغه کسان چې د پاکستان په بېلابېلو سیمو کې نیول شوي وو او د دغه هېواد په زندانونو کې له یوې ورځې تر دوو میاشتو پورې بندیان وو، تر خوشې کېدو وروسته د سپین بولدک له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.

په خبرپاڼه کې د دغه کسانو د جرمونو په اړه څه نه‌دي ویل شوي؛ خو په پاکستان کې افغانان تر ډېره په دغه هېواد کې د اوسېدو قانوني اسنادو نه لرلو له امله د پولیسو له‌خوا نیول کېږي.

له هغه راهیسې چې له طالبانو سره د اسلام‌اباد اړیکې ترېنګلې شوې؛ پاکستان د پلازمېنې په ګډون په یوشمېر ښارونو کې د افغان کډوالو پرضد عملیاتو ته زور ورکړی. په تېرو وروستیو کې پاکستاني پولیسو د افغانانو د نیولو لپاره ان د دوی د کورونو دروازې هم ماتې کړې دي.

ورته مهال د خیبر پښتونخوا د کورنیو او قبایلي چارو وزارت خبر ورکړی، چې تر دې دمه یوازې له دغه ایالت څخه ۹۸۸زره او ۸۱۲ افغانان بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي. د یاد وزارت په وینا؛ دغه کډوال د بې‌اسناده کډوالو د بېرته ستنېدو په اړه د پاکستان حکومت تر اعلان وروسته افغانستان ته ستانه شوي دی.

د دغه ریاست په وینا؛ واک ته د طالانو له رسېدو راهیسې له ایران او پاکستان نه لوګر ولایت ته شاوخوا ۷زره کډوالې کورنۍ ستنې شوې دي. یاد ریاست وایي، دغه کورنیو ته به د کډوالو په پنډغالو کې ځانګړې شوې نمرې هم ووېشل شي.

په لوګر ولایت کې د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو ریاست ویلي، د دغه کورنیو له ډلې ګڼې یې د خپلو خپلوانو او یاهم په کرایي کورونو کې اوسېږي چې په نږدې ورځو کې به په دغه کورنیو ۱۷زره نمرې ووېشل شي.

سره له دې چې طالبانو افغانستان ته د بېرته ستنېدونکو کډوالو لپاره په ځینو ولایتونو کې د اوسېدو ځانګړي پنډغالي او ښارګوټي جوړ کړي؛ خو تازه ستانه شوي کډوال له بې‌کارۍ او د سرپناه له نشتوالي شکایت کوي او ځینې کسان هڅه کوي بېرته پر ناقانونه لارو له هېواده ووځي.

طالبان دغه څرګندونې داسې مهال کوي، چې په تېرو څلورو کلونو کې له درېیو هېوادونو څه باندې ۷ مېلیونه افغانان هېواد ته ستانه شوي دي. د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت ویلي، چې د یادې ډلې له واکمنېدو راهیسې له پاکستان، ایران او ترکیې هېوادونو ۵۹۷۸۶۳ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۴مېلیونه او ۲۸۳زرو ته رسېږي؛ په جبري ډول او خپله خوښه بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

یادې ادارې د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، دغه مرسته به د افغانستان په لرو پرتو او له طبیعي پېښو اغېزمنو سیمو کې د مېندو، نویو زېږېدلو ماشومانو، ماشومانو او ځوانانو لپاره د یوځای شویو روغتیايي او تغذیوي خدمتونو او رواني ملاتړ برابرولو په موخه ولګول شي.

په خپرپاڼه کې راغلي، دغه پروژه د جاپان د ۱۹.۵ مېلیونه ډالرو مرستو برخه ده چې افغانستان ته د بشري او بنسټیزو اړتیاوو د پوره کولو لپاره ځانګړې شوې ده. د یادې پروژې په ترڅ کې به ۶۰ روغتیايي مرکزونه د دایکنډي، فاریاب، خوست، کونړ او پکتیکا ولایتونو کې ملاتړ ترلاسه کړي.

د خبرپاڼې له مخې؛ دغه مرستې به شاوخوا ۲۱۰زره کسانو ته ورسېږي، چې په‌کې ښځې، نجونې، مېندواره او شېدې ورکوونکې مېندې، تر پنځو کلونو کم عمره ماشومان، کورني بې‌ځایه شوي او له پاکستان او ایران نه ستانه شوي افغانان شامل دي.
همداراز لږ تر لږه ۸۴۰ معلولیت لرونکي کسان به هم د یادې پروژې تر پوښښ لاندې راشي. د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق خبرداری ورکړی، په ۲۰۲۶کال کې به شاوخوا ۲۱.۹ مېلیونه افغانان بشري مرستو ته اړتیا ولري چې له دې ډلې ۱۴.۴ مېلیونه کسان روغتیايي خدمتونو ته اړتیا لري.

دغه سازمان په ایران کې د افغان کډوالو پر روان وضعیت اندېښنه څرګنده کړې او ویلي یې دي، چې اقتصادي ناورین، د اسعارو سقوط او د جبري اېستلو لړۍ چټکتیا مېلیونونه افغان کډوال له جدي ګواښ سره مخ کړي دي.

د یاد سازمان د خپور شوي راپور له مخې؛ د ۲۰۲۵کال له پیل راهیسې له ایران نه افغانستان ته د افغانانو ستنېدل په بې‌ساري ډول زیات شوي دي. د کډوالۍ نړۍوال سازمان (IOM) هم ویلي، یوازې د روان کال په لومړیو شپږو میاشتو کې تر ۷۰۰زره زیات افغانان له ایران نه بېرته افغانستان ته ستانه شوي چې ډېری یې په جبري توګه اېستل شوي دي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ (یونسیار) بیا ویلي، چې دغه شمېر د اګست تر پیل پورې له ۱.۵ مېلیونو اوښتی دی. یاد بنسټ خبرداری ورکړی، چې افغانستان د طالبانو تر واک لاندې د دغه ستنېدنې د منلو وړتیا نه‌لري او ستنېدونکي کسان، په ځانګړي ډول ښځې، خبریالان، د بشري حقونو فعالان او د پخواني حکومت کارکوونکي له جدي ګواښونو سره مخ دي.

د بې‌ځایه شویو نړۍوال سازمان له نړۍوالې ټولنې غوښتي، چې د افغان کډوالو جبري اېستل ودروي، د هغوی قانوني اسناد تمدید کړي، بشري مرستې زیاتې کړي او له ګواښ سره د مخ افغانانو لپاره د خوندي لېږد لارې برابرې کړي.

د طالبانو اړوندې رسنۍ د راپور له مخې؛ د یادې پروژې چارې د «احمد نبي‌زاده» په نوم شرکت له لوري د ۱۵۰مېلیونه ډالرو په پانګونې سره نږدې پای ته رسېدلې دي. د پروژې د مسوولینو په وینا؛ دغه فابریکه په دوو پړاوونو (فازونو) کې جوړېږي.

د لومړي پړاو تولیدي ظرفیت ۱،۵۰۰ ټنه دی، چې نږدې ۹۰ سلنه چارې یې بشپړې شوې دي. دویم پړاو چې تولیدي ظرفیت یې ۳،۵۰۰ ټنه دی، د لومړي پړاو تر بشپړېدو وروسته به پیل شي چې په ټولیز ډول به د فابریکې د تولید ظرفیت ۵،۰۰۰ ټنو ته ورسېږي.

د یادې فابریکې انجینران وایي، د دغه فابریکې تولیدات د نړۍوالو معیارونو سره برابر دي او د تولیدېدونکو سمنټو کیفیت به د وارداتي سمنټو پرتله لوړ او بیه به یې مناسبه وي. د راپور له مخې؛ دا مهال په دغه فابریکه کې شاوخوا ۷۰۰ کسان په بېلابېلو برخو کې پر کار بوخت دي.

اوس‌مهال افغانستان د خپل اړتیا وړ سمنټ له ایران او پاکستان څخه واردوي. له بل پلوه ایراني چارواکي وایي، د دوغارون او اسلام‌کلا له لارې هر کال شاوخوا ۴زره ټنه د تربت‌جام سمنټ افغانستان ته صادرېږي.