د طالبانو سترې محکمې د دوو جلا خبرپاڼو په خپرولو سره ویلي، چې په هرات او کونړ کې یې د یوې ښځې په ګډون اته کسان په دُرو وهلي دي. د یادې محکمې په خبره؛ دغه کسان یې «د لواطت او غلا» په تور په دُرو وهلي دي.
د یادې محکمې لهخوا په لومړۍ خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې په هرات ولایت کې یې اوو کسانو ته «د غلا او لواطت» په تور د یو کلن تنفيذي بند او له ۳۰ تر ۳۹ دُرو سزا ورکړې ده. د یادې محکمې لهخوا په دویمې خبرپاڼه کې راغلي، چې په کونړ ولایت کې یې یو کس ته د «لواطت» په تور د يو کلن تنفيذي بند او ۳۰ دُرو سزا ورکړې ده.
د طالبانو سترې محکمې د خپرو شویو شمېرو لهمخې؛ دغه ډلې د خپلې واکمنۍ له پیل راهیسې ۱۸۴۸ کسانو ته په عام محضر کې سزاوې ورکړې دي. په دغه کسانو کې ۲۵۰ مېرمنې هم شاملې دي.
یادې ډلې په ۲۰۲۵کال کې بیا لږ تر لږه ۱۰۳۰ کسان د بېلابېلو تورونو په تور په عام محضر کې په دُرو وهلي دي. د افغانستان انټرنشنل - پښتو د څېړنو لهمخې؛ په ۲۰۲۵کال کې په افغانستان کې بدني سزاوې د تېر کال پرتله دوه برابره زیاتې شوې وې.
ځایي اوسېدونکي او سوداګر وایي، د طالبانو لهخوا پر وارداتي توکو د لوړې مالیې لګولو، د موټرو د کمېسیون نوبتي سیستم او د ټرانسپورټي کرایو غیرمنطقي لوړوالی هغه لاملونه دي چې د خوراکي توکو بیې یې لوړې کړې دي.
د دوی په خبره؛ د دغه لګښتونو وروستی بار پر ولس پرېوځي او بېوزله خلک یې بیه پرې کوي. د کندهار په بازارونو کې ډېری هغه خوراکي توکي چې پخوا به په ۷۰۰ یا ۱۰۰۰ افغانیو پلورل کېدل، اوس یې بیې ۳۰۰ تر ۴۰۰ افغانیو پورې لوړې شوې دي. دغه وضعیت داسې مهال رامنځته شوی، چې د خلکو عاید کم، بېکاري زیاته او اقتصادي ستونزې پراخې شوې دي.
د کندهار یو سوداګر عبدالله چې د خوراکي توکو د وارداتو لس کلنه تجربه لري وایي، اوس تر ډېره سوداګري د ایران له لارې ترسره کېږي او ستونزې له همدې ځایه پیلېږي. هغه وویل: «اوس زموږ زیاتره توکي د ایران له لارې راځي؛ خو د ماهیرود بندر څخه فراه ته د موټرو لپاره یو کمېسیون جوړ شوی دی، چې کرایې یې خورا لوړې کړې دي. موږ مجبور یو همدا لوړه کرایه پر توکو واچوو او بالاخره له ولس یې پرې کړو».
حاجي محمد رفیق چې په کندهار کې د بورې او غوړیو کاروبار کوي وايي: «د ماهیرود بندر څخه فراه ښار ته چې شاوخوا ۱۱۰ تر ۱۲۰ کیلومتره واټن لري، د یو ټن بورې او اوړو د انتقال کرایه له ۲۸۰۰ څخه تر ۳۲۰۰ افغانیو پورې رسېږي او د غوړیو کرایه بیا تر دې هم ۲۰۰ یا ۳۰۰ افغانۍ لوړه ده. په هر موټر کې تقریبا ۷۵ ټنه بار وي».
د کندهار یو بل سوداګر محمد اسحاق چې د ترانسپورتي لګښتونو له نږدې څارنه کوي په دې اړه افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل: «کله چې پر یو موټر ۷۵ ټنه بار وي، بیا د یو ټن لپاره ۳۰۰۰ افغانۍ کرایه هېڅ منطق نهلري، دا ښکاره زور زیاتی دی او د ازاد بازار خلاف عمل دی».
سوداګر د کرایو د توپیر په اړه پوښتنې راپورته کوي او وایي، د سپین بولدک څخه تر کندهار پورې چې واټن یې له ماهیرود ـ فراه لارې سره نږدې یوشان دی د بار وړلو کرایه یوازې ۷۵۰ تر ۸۵۰ افغانیو پورې ده؛ خو د ماهیرود ـ فراه پر لاره څو برابره لوړه کرایه اخیستل کېږي.
د کندهار یو بل سوداګر عبدالصمد وايي: «که واټن یو شان وي، نو ولې هلته کرایه ۸۰۰ افغانۍ ده او دلته ۳۲۰۰؟ دا یوازې د کمېسیون او نوبتي سیستم له امله ده، که ازاد بازار وي، موټر چلوونکي په خپله کرایه ارزانه کوي».
دغه سوداګر وایي، د ترانسپورټي ستونزو ترڅنګ طالبانو پر خوراکي توکو مالیه لوړه کړې او وارداتي توکي د کتنې او تلاشۍ په نوم ځنډېږی، چې د توکو پر بیو یې اغېز کړی. د کندهار یو اوسېدونکی عبدالرحمان د خپل اقتصادي وضعیت په اړه افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل: «پخوا به مو په لږو پیسو د کور اړتیا پوره کوله؛ خو اوس یوه بوجۍ اوړه یا بوره اخیستل هم راته ستونزمن شوي دي که دا حالت همداسې دوام وکړي، بېوزله خلک به له لوږې سره مخ شي».
ځايي سوداګر او عام خلک له طالبانو غوښتنه کوي، چې پر خوراکي توکو لګول شوې مالیه راکمه، د موټرو د کمېسیون نوبتي سیستم لغوه او د ترانسپورتي کرایو چارې دې ازاد بازار ته وسپاري. د سوداګرو په باور که دغه ګامونه واخیستل شي؛ نو موټرچلوونکي به د ماهیرود څخه فراه ته د پخوا په څېر په ۱۰۰۰ افغانیو یا تر دې هم په کمه کرایه بار انتقال کړي.
دغه سوداګر خبرداری ورکوي، چې که دغه ستونزه ژر حل نهشي د خوراکي توکو بیې به لا نورې هم لوړې شي او دا به د بېوزلو کورنیو لپاره جدي انساني ناورین رامنځته کړي. په کندهار کې د سوداګرۍ خونې مسوولینو او د طالبانو د والي دفتر د یادې موضوع په اړه له څه ویلو ډډه وکړه.
د امریکا د کانګرس قضايي کمېټې د چهارشنبې په ورځ د افغان پخوانیو همکارانو د لېږد په اړه د ډیموکراتانو او جمهوريپالو ترمنځ د اختلافونو تر سیوري لاندې امریکا ته د افغان پناهغوښتونکو د لېږد بهیر ستونزې او ننګونې وڅېړلې.
په دغه ناسته کې ډیموکرات سناتورانو د ځانګړو کډوالۍ ویزو (SIV) لرونکو د تخلیې او لېږد بهیر درول، د امریکا د افغان پخوانیو همکارانو سره د امریکا له لوري خیانت وباله. خو جمهوريپالو سناتورانو په واشنګټن کې د ملي ګارډ پر دوو غړو د وروستي برید یادونه وکړه او ویې ویل، چې د افغانانو د تخلیې بهیر له جدي نیمګړتیاوو ډک و او د امریکا ملي امنیت ته ګواښ دی.
وروسته له هغې چې د افغانستان د پخواني پوځ غړي رحمانالله لکڼوال په واشنګټن ډيسي کې د امریکا د ملي ګارډ پر دوو سرتېرو برید وکړ، په امریکا کې د افغان کډوالو وضعیت کړکېچن شوی دی. د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د افغان کډوالو د لېږد بهیر او د افغانستان او لسګونه نورو هېوادونو وګړو ته د ویزو ورکړه ودروله. ټرمپ همداراز وویل، چې ټول کډوال په ځانګړې توګه افغانان به له جدي امنیتي ارزونو تېرېږي.
د کالیفورنیا ایالت سناتور الېکس پادیلا په یاده ناسته کې د جمهوريپالو هغه ادعاوې رد کړې، چې ګواکې د افغانانو د تخلیې پر مهال امنیتي څېړنو ته پاملرنه نهده شوې. هغه وویل، د کابل د سقوط د سختو او بېساري شرایطو سربېره د بایډن حکومت د افغان کډوالو د امنیتي ارزونې ټول پړاوونه عملي کړي دي. د هغه په وینا؛ ټول هغه افغانان چې امریکا ته لېږدول شوي، له بشپړو امنیتي پړاوونو تېر شوي دي.
پادیلا وویل: «نږدې دوه لسیزې د امریکا ځواکونو د جګړې تر ټولو خطرناکو شرایطو کې پر خپلو افغان متحدینو تکیه کوله. هغوی د ژباړونکو او همدارنګه د سيایاې د صفر واحدونو د غړو په توګه خدمت کړی. هغوی هم د امریکا د جګړې جنګیالي وو».
هغه زیاته کړه، چې د یوه کس د کړنو له امله پر ټولو افغان متحدینو یا حتی پر ټولو کډوالو تور پورې کول ناعادلانه او د خواشینۍ وړ خبره ده او له خپلو همکارانو یې وغوښتل چې په دې حساسې مرحلې کې د قربانيګرځونې او بدبینانه سیاستونو څخه ډډه وکړي.
ډیموکراټ سناتور ډېک دوربین وویل، چې د امریکا افغان متحدین د دغه هېواد د داخلېدو پر مهال بیا ځلي ارزول شوي او ځینې وختونه بیا دغه بهیر څو میاشتې وخت نیولی دی. هغه وویل: «زموږ ځواکونه باید ډاډمن اوسي، چې کله د جګړې په لیکه کې پر بهرنیو متحدینو تکیه کوي، امریکا به د جګړې وروسته هم ورسره ولاړه وي».
د دلاور ایالت سناتور کریستوفر اندرو کونز وویل، د ۱۲۰۰ اسایوي ویزو لرونکو لهخوا استول شوي لیکونه یې ترلاسه کړي چې د امریکا د افغان متحدینو د زیانونو څرګندونه کوي؛ هغو کسانو چې د امریکايي ځواکونو تر څنګ خدمت کړی دی.
هغه زیاته کړه، یو افغان چې اته کاله یې د امریکا د ځانګړو ځواکونو ترڅنګ د ماینونو د شنډولو دنده ترسره کړې وه؛ لا هم امریکا ته تر لېږد وروسته اندېښنه لري، چې ښايي د کډوالۍ ادارې لهخوا ونیول شي او بېرته افغانستان ته واستول شي.
کونز وویل، که د امریکا پخواني افغان همکاران بېرته افغانستان ته ستانه کړل شي، د طالبانو له سخت غچ اخیستنې سره به مخ شي. د هغه په وینا؛ طالبانو د دغه افغان د کورنۍ یو غړی وژلی دی. هغه ټینګار وکړ: «موږ باید هغو کسانو ته شا نهکړو، چې زموږ تر څنګ ولاړ وو».
بلخوا جمهوريپالو سناتورانو وویل، د افغانالاصله کس له لوري پر امریکايي ملي ګارډ د برید پېښه ښيي چې زرګونه افغان کډوال له کومې کره ارزونې پرته امریکا ته لېږدول شوي او د ملي امنیت لپاره ګواښ بلل کېږي. هغوی د جوبایډن حکومت د افغان متحدینو د تخلیې د بهیر په مدیریت کې پر ناکامۍ او بېکفایتۍ تورن کړ.
جمهوريپال سناتور تډ کروز د کابل تر سقوط وروسته د افغانانو د چټکې تخلیې یادونه وکړه او ویې ویل، په دغه بهیر کې نه یوازې ۱۳ امریکايي سرتېري ووژل شول؛ بلکې یوشمېر هغه افغان متحدین هم پاتې شول، چې د امریکا د ملاتړ له امله یې خپل ژوند له ګواښ سره مخ کړی و.
هغه وویل، د امنیتي ارزونو نیمګړتیا د دې لامل شوې چې د امریکا امنیت له جدي ګواښ سره مخ شي. د هغه په وینا؛ یوازې په څو ورځو کې تر ۱۲۰زره ډېر کسان له بشپړې ارزونې پرته امریکا ته دننه شوي.
یوه بل جمهوريپال سناتور هم د افغان کډوالو د لېږد بهیر په کلکه وغانده او ویې ویل: «ډېرو اېسایوي ویزهلرونکو ان د خپلې زېږون نېټه نه پېژندله». په همدې ناسته کې ندیم یوسفي چې د امریکا د سمندري ځواک سرتېری او اصلاً افغان دی ټینګار وکړ، چې د یوه فرد کړنې باید پر ټولې ټولنې ونه تپل شي او خلک ترې اغېزمن نهکړل شي.
د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت خبر ورکړی، په روانه اونۍ کې ۲۲۱ افغان کډوال چې د پاکستان په زندانونو کې بندیان وو؛ له زندانه تر خوشې کېدو وروسته بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.
د یاد وزارت د خبرپاڼې له مخې؛ دغه کسان چې د پاکستان په بېلابېلو سیمو کې نیول شوي وو او د دغه هېواد په زندانونو کې له یوې ورځې تر دوو میاشتو پورې بندیان وو، تر خوشې کېدو وروسته د سپین بولدک له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.
په خبرپاڼه کې د دغه کسانو د جرمونو په اړه څه نهدي ویل شوي؛ خو په پاکستان کې افغانان تر ډېره په دغه هېواد کې د اوسېدو قانوني اسنادو نه لرلو له امله د پولیسو لهخوا نیول کېږي.
له هغه راهیسې چې له طالبانو سره د اسلاماباد اړیکې ترېنګلې شوې؛ پاکستان د پلازمېنې په ګډون په یوشمېر ښارونو کې د افغان کډوالو پرضد عملیاتو ته زور ورکړی. په تېرو وروستیو کې پاکستاني پولیسو د افغانانو د نیولو لپاره ان د دوی د کورونو دروازې هم ماتې کړې دي.
ورته مهال د خیبر پښتونخوا د کورنیو او قبایلي چارو وزارت خبر ورکړی، چې تر دې دمه یوازې له دغه ایالت څخه ۹۸۸زره او ۸۱۲ افغانان بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي. د یاد وزارت په وینا؛ دغه کډوال د بېاسناده کډوالو د بېرته ستنېدو په اړه د پاکستان حکومت تر اعلان وروسته افغانستان ته ستانه شوي دی.
په لوګر ولایت کې د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو ریاست خبر ورکړی، چې د روان کال له پیل راهیسې تر دې دمه له پاکستان او ایران نه په جبري توګه اېستل شوې ۲۵۰۰ کورنۍ یوازې لوګر ولایت ته ستنې شوې دي.
د دغه ریاست په وینا؛ واک ته د طالانو له رسېدو راهیسې له ایران او پاکستان نه لوګر ولایت ته شاوخوا ۷زره کډوالې کورنۍ ستنې شوې دي. یاد ریاست وایي، دغه کورنیو ته به د کډوالو په پنډغالو کې ځانګړې شوې نمرې هم ووېشل شي.
په لوګر ولایت کې د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو ریاست ویلي، د دغه کورنیو له ډلې ګڼې یې د خپلو خپلوانو او یاهم په کرایي کورونو کې اوسېږي چې په نږدې ورځو کې به په دغه کورنیو ۱۷زره نمرې ووېشل شي.
سره له دې چې طالبانو افغانستان ته د بېرته ستنېدونکو کډوالو لپاره په ځینو ولایتونو کې د اوسېدو ځانګړي پنډغالي او ښارګوټي جوړ کړي؛ خو تازه ستانه شوي کډوال له بېکارۍ او د سرپناه له نشتوالي شکایت کوي او ځینې کسان هڅه کوي بېرته پر ناقانونه لارو له هېواده ووځي.
طالبان دغه څرګندونې داسې مهال کوي، چې په تېرو څلورو کلونو کې له درېیو هېوادونو څه باندې ۷ مېلیونه افغانان هېواد ته ستانه شوي دي. د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت ویلي، چې د یادې ډلې له واکمنېدو راهیسې له پاکستان، ایران او ترکیې هېوادونو ۵۹۷۸۶۳ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۴مېلیونه او ۲۸۳زرو ته رسېږي؛ په جبري ډول او خپله خوښه بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.
د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق (UNFPA) اعلان کړی، چې د جاپان حکومت د دغه بنسټ سره په افغانستان کې د اړینو روغتیایي او رواني ملاتړ لپاره د ۳ مېلیونه ډالرو اضافي مرسته کړې.
یادې ادارې د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، دغه مرسته به د افغانستان په لرو پرتو او له طبیعي پېښو اغېزمنو سیمو کې د مېندو، نویو زېږېدلو ماشومانو، ماشومانو او ځوانانو لپاره د یوځای شویو روغتیايي او تغذیوي خدمتونو او رواني ملاتړ برابرولو په موخه ولګول شي.
په خپرپاڼه کې راغلي، دغه پروژه د جاپان د ۱۹.۵ مېلیونه ډالرو مرستو برخه ده چې افغانستان ته د بشري او بنسټیزو اړتیاوو د پوره کولو لپاره ځانګړې شوې ده. د یادې پروژې په ترڅ کې به ۶۰ روغتیايي مرکزونه د دایکنډي، فاریاب، خوست، کونړ او پکتیکا ولایتونو کې ملاتړ ترلاسه کړي.
د خبرپاڼې له مخې؛ دغه مرستې به شاوخوا ۲۱۰زره کسانو ته ورسېږي، چې پهکې ښځې، نجونې، مېندواره او شېدې ورکوونکې مېندې، تر پنځو کلونو کم عمره ماشومان، کورني بېځایه شوي او له پاکستان او ایران نه ستانه شوي افغانان شامل دي.
همداراز لږ تر لږه ۸۴۰ معلولیت لرونکي کسان به هم د یادې پروژې تر پوښښ لاندې راشي. د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق خبرداری ورکړی، په ۲۰۲۶کال کې به شاوخوا ۲۱.۹ مېلیونه افغانان بشري مرستو ته اړتیا ولري چې له دې ډلې ۱۴.۴ مېلیونه کسان روغتیايي خدمتونو ته اړتیا لري.