سهیل شاهین د ملګرو ملتونو چارواکو سره له پاکستان نه د ستنېدونکو افغانانو په تړاو خبرې کړي
په قطر کې د طالبانو سفیر محمد سهیل شاهین د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ له مرستیالې وینسار متار سره د پنجشنبې په ورخ د (مرغومې ۲۵مه) ناسته کړې. دواړو لوریو له پاکستان څخه د اېستل کېدونکو افغانانو پر بشري وضعیت سره خبرې اترې کړې دي.
د یاد سفارت خبرپاڼه کې راغلي، چې په دې ناسته کې د ستنېدونکو افغانانو پر ستونزو بحث شوی او همداراز د ملګرو ملتونو دغه سازمان ورسره د بشري مرستو د دوام ژمنه هم کړې ده. سهیل شاهین په دې ناسته کې د کډوالو عالي کمېشنرۍ له مرستیالې غوښتنه کړې، څو د ستنېدونکو افغانانو سره د خپلو بشري مرستو کچه لا ډېره کړي. یو شمېر نړۍوالو سازمانونو اندېښنه ښودلې، چې له پاکستان او ایران څخه ستنېدونکي افغانان په هېواد کې له سخت بشري ناورین سره مخ کېږي.
د ستنېدونکو افغانانو تر ټولو د پام وړ ستونزې او ننګوونې په هېواد کې د سرپناوو نشتون، بېروزګاري او د نجونو په ګډون یې پر ښځینهوو د طالبانو لګول شوي بندیزونه ښودل شوي دي. د راپورونو لهمخې، د طالبانو په واکمنۍ کې افغانستان له سختې اقتصادي انزوا څخه تېرېږي او د دغو ستنو شویو افغانانو له بهیر سره سم دا وضعیت لا پسې خراب شوی دی.
د رسمي شمېرو پر بنسټ، په تېر یو کال کې له پاکستان او ایران څخه تر ۲مېلیونو ډېر افغانان په جبري توګه اېستل شوي او دا لړۍ لا هم روانه ده. پاکستان کې مېشت افغان کډوال وایي، د دې هېواد پولیس په بېلابېلو ایالتونو کې هره ورځ د افغانانو کورونو ته ورځي، دروازې ور ماتوي او په جبري توګه یې افغانستان ته شړي.
د ملګرو ملتونو د کډوالو سازمان په ګډون د بشري حقونو ګڼو ملاتړ کوونکو ادارو له پاکستان او ایران څخه غوښتي، چې د افغان کډوالو د اېستلو دا بهیر دې ودروي؛ خو دغو غوښتنو پر تهران او اسلاماباد نه یوازې چې چندان اغېزه نه ده کړې، بلکې د اېستل کېدو بهیر وخت په وخت لا پسې ګړندی کړی دی.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.