طالبانو په نوي ډیلي کې د افغانستان د سفارت چارې په واک کې اخېستې دي

یوې ښځې له هرات څخه په یوه غږیز پیغام کې، چې د پنجشنبې په ورځ یې افغانستان انټرنشنل ته استولی، ویلي چې طالبان د ښار په بېلابېلو سیمو کې ښځې له ټکسیو، مسافر وړونکو موټرو او ریکشاوو ښکته کوي او د «مطلوب حجاب» د نه مراعتولو په تور پر سړک ورسره ناسم چلند کوي.

د عیني شاهدانو په وینا، ډېری هغه ښځې چې درول شوې یا نیول شوې دي، بې‌حجابه نه وې.

د شاهدانو په وینا، نیونې زیاتره لنډمهالې وي. ښځې شاوخوا له لسو تر پنځلسو دقیقو پورې د سړک پر غاړه درول کېږي، هغوی ته په موټر کې د سپرېدو اجازه نه ورکول کېږي او وروسته خوشې کېږي.

افغانستان انټرنشنل ته د رسېدلو غږولو له مخې،«که کومه ښځه مقاومت وکړي یا له مامورانو سره لفظي شخړه رامنځته شي، نو هغه بیا له ځان سره وړي».

عیني شاهدان زیاتوي چې په تېرو دوو ورځو کې د طالبانو او ښځو ترمنځ څو لفظي شخړې هم شوې دي.

د راپورونو له مخې، طالبان هغه ښځې چې د دوی له نظره «د تایید وړ چادري» نه لري، له وسایطو ښکته کوي او موټرچلوونکي په تونده ژبه رټي.

د طالبانو له لوري تر اوسه د دې تازه اقداماتو په اړه رسمي څرګندونې نه دي شوې، خو دغه کمپاین د ښځو ازاد تګ راتګ او عامه حضور نور هم محدود کړی دی.

د طالبانو د ننګرهار ولایت امنیه قوماندانۍ ویلي، یاد کسان هغه مهال ونیول شول چې د ورځنیو سوداګریزو راکړو ورکړو پر مهال یې کلداره کاروله. د خپرې شوې خبرپاڼې له مخې، نیول شوي کسان به د اجرااتو د بشپړېدو لپاره عدلي او قضايي ارګانونو ته وسپارل شي.

طالبان ټینګار کوي چې په ننګرهار ولایت کې د کلدارو کارول په بشپړ ډول منع دي او هېڅوک اجازه نه لري چې د راکړې ورکړې پر مهال له دې اسعارو څګټه واخلي. د دوی په وینا، له سرغړوونکو سره به جدي چلند وشي.

د سیمې یو شمېر اوسېدونکو افغانستان انټرنشنل – پښتو ته ویلي چې طالبانو یاد کسان د شینوارو ولسوالۍ په غني خېلو او مارکوه بازارونو کې نیولي دي. دوی نیوکه کوي او وایي چې طالبان د بډو اخیستو په بدل کې په دې تور نیول شوي کسان بېرته خوشې کوي.

د شینوارو ولسوالۍ د غني‌خېلو اوسېدونکې ګل‌بت شینواری(مستعار نوم) افغانستان انټرنشنل – پښتو ته وویل، «ډېر ځله داسې شوي چې طالبانو د کلدارو د کارولو په نوم خلک نیولي، خو وروسته یې د پیسو په بدل کې بېرته خوشې کړي دي.»

نوموړی زیاتوي چې دا ډول چلند نه یوازې ددغه بهیر پرعملي کېدو پوښتنې راولاړوي، بلکې د خلکو باور هم زیانمنوي.

دا په داسې حال کې ده چې ډیورڼد کرښې ته په نږدې سیمو کې لا هم د افغانیو تر څنګ د بهرنیو اسعارو کارول د خلکو ترمنځ دود لري.

مارک روته دا څرګندونې د سې شنبې په ورځ د اروپايي پارلمان په چوکاټ کې یوې غونډې ته کړې دي، چې ویډیو یې تازه خپره شوې ده.

هغه وویل: « په یوه میاشت کې له ۲۰ زرو څخه تر ۲۵ زرو پورې روسي سرتېري وژل کېږي».

روته ټینګار وکړ چې دلته یوازې د وژل شویو سرتېرو خبره ده، نه د ټپیانو.

روته تاریخي پرتلنه هم وکړه او ویې ویل: « که دا د ۱۹۸۰مې لسیزې د افغانستان له جګړې سره پرتله کړو، چې روسیې په لسو کلونو کې شاوخوا ۲۰ زره سرتېري له لاسه ورکړل، توپیر ډېر لوړ دی. اوس دوی همدومره او لا زیات یوازې په یوه میاشت کې له لاسه ورکوي».

هغه زیاته کړه چې دا وضعیت د روسیې لپاره هم په اوږده مهال کې د زغملو وړ نه دی.

د ناټو استازو مخکې هم یادونه کړې وه چې د روسیې د تلفاتو لوړ شمېر د جګړې د سختوالي او اوږدېدو څرګندونه کوي. خو له مسکو څخه تر اوسه رسمي شمېرې نه دي خپرې شوې.

له کییف څخه هم په وروستیو اونیو کې د زیاتو تلفاتو راپورونه ورکړل شوي دي.

د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلینسکي ویلي چې یوازې د ډسمبر په میاشت کې شاوخوا ۳۵ زره روسي سرتېري «له منځه وړل شوي»، چې د هغه په وینا، دا شمېرې د ویډیويي شواهدو پر بنسټ دي.

هغه وویل چې په نومبر کې ۳۰ زره او په اکتوبر کې ۲۶ زره روسي سرتېري وژل شوي وو. زېلینسکي دا څرګندونې په یوه ماښامنۍ ویډیويي وینا کې وکړې.

د اوکراین د پوځ عمومي قوماندان اولېکساندر سیرسکي په ټیلیګرام کې ویلي چې روسیې یوازې په ډسمبر کې تر ۳۳ زرو زیات سرتېري له لاسه ورکړي دي. د هغه په وینا، دا یوازې هغه پېښې دي چې په ویډیو کې ثبت شوې دي او اصلي شمېر ښايي تر دې هم لوړ وي.

دا شمېرې په خپلواکه توګه نه شي تاییدېدای.

د طالبانو له سترې محکمې څخه په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي چې د روانې اونۍ په لړ کې په بلخ ولایت کې ۲ کسان، په کابل کې یو کس، په پکتیا کې ۶ کسان، پکتیکا کې ۵ کسان، په کونړ ولایت کې ۴ تنه، په غزني کې ۵ تنه او په هرات ولایت کې ۷ کسانو د حبس ترڅنګ له ۱۰ تر ۳۹ دُرې د وهلو په سزا محکوم شوي وو، چې په عام محضر کې یې دا سزاوې پلې کړې دي.

یادې محکمې په یوه جلا خبرپاڼه کې ویلي چې نن یې په کندز کې څلور نور کسان هم په دُرو وهلي دي.

په دغو ۳۴ کسانو کې چې طالبانو په عام محضر کې په دُرو وهلي، ځینې ښځینه هم شاملې دي.

د بشري حقونو څارونکي وايي، چې عامه بدني سزاوې نه یوازې د انساني کرامت ښکاره سرغړونه ده، بلکې د وېرې، خاموشۍ او ټولنیز فشار فضا لا پسې پیاوړې کوي.

د حقوقي چارو شنونکي ټینګار کوي چې د شفافو قضايي بهیرونو او د خپلواک مدافع وکیل نشتوالی او د عادلانه محاکمې معیارونو ته نه پاملرنه، دا ډول سزاوې تر جدي پوښتنو لاندې راولي.

په ورته وخت کې، د ښځو د حقونو فعالان هم وایي چې د ښځو پر وړاندې د بدني سزاوو عملي کېدل د هغوی د ټولنیز حضور لا محدودولو ته لار هواروي او د ښځو پر رواني روغتیا ژور اغېز لري.

که څه هم طالبان دا سزاوې «شرعي احکام» بولي، خو نړیوال بنسټونه په وار وار ټینګار کوي چې د سزا تطبیق باید له نړیوالو بشري معیارونو سره سم وي. د ملګرو ملتونو بېلابېلو ادارو تر دې وړاندې هم د عامه وهلو، سنګسار او نورو بدني سزاوو د درولو غوښتنه کړې ده.

جرمني د مسافر وړونکې الوتکې له لارې یو افغان او یو سوریایی مجرم اخراج کړي دي.

د سوریايي وګړي د بېرته ستنولو په اړه ویل شوي چې هغه په نیدرزاکسن ایالت کې بندي و.

د نیدرزاکسن د کورنیو چارو وزارت د معلوماتو له مخې، دغه کس دجنسي تېري او خطرناک فزیکي تاوتریخوالي په ګډون په څو جرمونو محکوم شوی و.

د جرمني کورنیو چارو وزیر الکساندر دوبریندت له «بیلد» ورځپاڼې سره په خبرو کې وویل، چې دا اقدام د مجرمانو پر وړاندې د جدي چلند ښکارندوی دی.

هغه وویل: « سوریې او افغانستان ته منظم اخراجونه روان دي. څوک چې درانه جرمونه کوي، باید جرمني پرېږدي».

دا د ۲۰۲۴ کال د ډسمبر په میاشت کې د سوریې د پخواني ولسمشر بشارالاسد تر نسکورېدو وروسته سوریې ته درېیمه او افغانستان ته څوومه شړنه ده.

تر دې وړاندې، دغه عربي هېواد ته د کلونو لپاره شړنې ځنډول شوې وې. له۲۰۱۱ کال راهیسې، لومړی ځل په تېر ډسمبر کې یو مجرم سوریې ته ولېږدول شو. همغه ورځ یو بل مجرم افغانستان ته هم شړل شوی و.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت په وینا، له سوریایي حکومت سره یوه هوکړه شوې ده، چې له مخې به یې په راتلونکي کې د مجرمینو او خطرناکو کسانو شړنې په منظم ډول ترسره کېږي.

جرمني د طالبانو له ادارې سره هم تخنیکي اړیکې فعالې کړې دي او په جرمني کې ددې ډلې استازي د مجرمو افغانانو په ستنولو کې له برلین سره همکاري کوي.