د پښتون ژغورنې غورځنګ (پي ټي ایم) مشر منظور احمد پشتین په اروپا کې له خپلو پلویانو غوښتي چې په تيرا، کورمه او نورو پښتون مېشتو ولسوالیو کې د روان ظلم او جبر پر ضد د سویس په داوس ښار کې د نړيوال اقتصادي فورم د کلنۍ غونډې پر مهال لاريون وکړي.
منظور پشتین په یوه پیغام کې ویلي چې د جنورۍ پر ۱۹مه د نړيوال اقتصادي فورم په غونډه کې به د پاکستان لومړی وزير شهباز شریف او ګڼ شمېر نور نړيوال مشران ګډون ولري او دا یو مهم فرصت دی چې نړیوال مشران د پښتنو پر وړاندې له روانو ظلمونو خبر شي.
نوموړي لیکلي: «د پي ټي ایم ملګري دې د دغه کنفرانس پر مهال د تالار مخې ته احتجاج وکړي».
د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر ويلي، په ياد لاریون کې به د پاکستان د دولتي پاليسيو پر ضد غږ پورته کېږي، چې پکې د تيرا او کورمې ولسوالۍ پوځي عمليات، د پښتون ژغورنې غورځنګ د بندي او لا درکه غړو قضیې، په سیمه کې د ترهګرۍ ضد جګړې پایلې، په لر او بر وطن کې پر بېګناه ماشومانو او ښځو د بمبار او ډرون بريدونه، او همداراز په جبري ډول له پاکستان څخه د افغان کډوالو د شړلو موضوعات شامل وي.
منظور پشتین ټينګار کړی چې دغه ټول مسایل به له مستندو اسنادو سره نړيوالو دفترونو، رسنيو او چارواکو ته وسپارل شي.
هغه زياته کړې: «پي ټي ایم د نړۍ په هر ګوټ کې د خپل ملت د هيلو او غوښتنو استازولي کوي».
سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته خبر ورکړی، چې د خیبر پښتونخوا ایالتي حکومت په پېښور کې د مېشتو څه باندې ۳۰۰زرو افغان سوداګرو په اړه معلومات مرکزي حکومت ته لېږلي دي.
د سرچینو په وینا؛ په دغه معلوماتو کې د افغان سوداګرو د کاروبار ډولونه، په بېلابېلو بازارونو کې د هغوی حضور او همدارنګه د ناقانونه فعالیتونو اړوند جزییات شامل دي. سرچینې زیاتوي، چې په پېښور کې مېشت د افغان کډوالو لویه برخه د «پي او ار» کارتونه لري؛ خو هغه افغانان چې د افغانستان د تجارتي ویزې پر بنسټ په پاکستان کې سوداګریز فعالیتونه کوي، ډېر کم دي.
د معلوماتو له مخې؛ زیاتره افغان سوداګر د پېښور په مهمو سوداګریزو او استوګنیزو سیمو لکه یونیورسټي روډ، ټاون، بورډ بازار او حیاتاباد کې خپل کاروبارونه پر مخ وړي. سرچینو ویلي، چې په پېښور کې د ۶۴ بازارونو په کچه د افغان سوداګرو حضور ثبت شوی چې پهکې خیبر بازار، نمک منډي، سبزي منډي او خوشحال بازار په څېر لوی سوداګریز مرکزونه هم شامل دي.
د راپور له مخې؛ د ځینو افغان کډوالو له لوري په ناقانونه توګه د پاکستاني شناختي کارتونو د ترلاسه کولو پېښې هم ثبت شوې دي، چې په دې تړاو د عدلي او قضایي ارګانونو لهخوا څېړنې روانې دي.
د چارواکو په وینا؛ د پېښور ترڅنګ د خیبر پښتونخوا په نورو ولسوالیو کې هم د افغان سوداګرو پر ضد عملیات روان دي، چې موخه یې د ناقانونه فعالیتونو مخنیوی او د سوداګریزو چارو قانوني کول ښودل شوي دي.
د خیبر پښتونخوا د کورنیو او قبایلي چارو وزارت خبر ورکړی، چې تر دې دمه یوازې له دغه ایالت څخه ۹۸۸زره او ۸۱۲ افغانان بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي. د یاد وزارت په وینا؛ دغه کډوال د بېاسناده کډوالو د بېرته ستنېدو په اړه د پاکستان حکومت تر اعلان وروسته افغانستان ته ستانه شوي دی.
د ورکړل شویو شمېرو له مخې؛ د بېرته ستنو شویو کسانو له ډلې ۲۳۰زره او ۴۷۰کسان د «پي او ار» کارت لرونکي، ۷۱زره او ۵۷۰ کسان د افغانستان د پېژندپاڼو لرونکي او ۶۸۶زره او ۷۷۲ نور بیا بېاسناده افغانان دي.
یوازې د تېرې ورځې په ترڅ کې د تورخم له لارې ۲زره او ۳۱۲ افغانان بېرته افغانستان ته ستانه شوي، چې له دې ډلې ۱ زره او ۵۲۲کسان د پي او ار کارت لرونکي، ۲۷۷ د افغانستان پېژندپاڼو لرونکي او ۵۱۳ نور بیا پرته له قانوني اسنادو په دغه هېواد کې مېشت وو.
له بل پلوه د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت خبر ورکړی، چې یوازې په تېرې لېندۍ میاشت کې له ایران، ترکیې او پاکستان نه ۲۴۱زره او ۷۸۰ کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.
د دغه وزارت لهخوا په درېیو جلا خپرو شویو خبرپاڼو کې راغلي، چې له دې ډلې له ایران نه ۱۰۶زره او ۴۰۳ کډوال، له ترکیې ۱۶۸۸ او له پاکستان نه ۱۳۳زره او ۶۸۹ کډوال بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.
د پاکستان پوځ غواړي د پښتونخوا د خېبر په تیرا دره کې د وسلهوالو پر ضد عملیات وکړي او د دغې درې اوسېدونکو ته یې امر کړی، چې په ۱۵ورځو کې له خپلو کورونو ووځي. د دې سیمې اوسېدونکو ته د جنورۍ له لسمې تر ۲۵مې وخت ورکړل شوی. منظور پښتین د پاکستاني پوځ دغه عملیات «ډالري جګړه» بولي.
د پښتونخوا د خېبر ولسوالۍ ځایي چارواکي وایي، چې په تیرا دره کې د وسلهوالو پر ضد د عملیاتو لپاره ټولې تیارۍ بشپړې شوي او د عملیاتو له امله له سیمې څخه د خلکو د اېستلو بهیر د جنورۍ له ۱۰مې پیل او د روانې میاشتې تر ۲۵مې به دوام وکړي.
په تیرا کې پوځي عملیات؛ سبا به له سیمې څخه د خلکو د وتلو بهیر پیل شي | افغانستان انټرنشنل پښتو
د پاکستاني پوځ د دغو عملیاتو پر ضد د خېبرپښتونخوا د چارواکو په ګډون ډېری سیاسي ګوندونو، ټولنیزو فعالانو او عامو خلکو اعتراض کړی او غوښتنه یې کړې، چې د پاکستان حکومت دې د پښتون قوم پر ضد روان ظلمونه پای ته ورسوي، خو دغو غوښتنو ته هېڅ لوري په درنه نهدي کتلي.
په تېرا کې ولسي لاریون: پاکستان دې د پښتنو سره روان ظلمونه پای ته ورسوي | افغانستان انټرنشنل پښتو
د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور پښتین د دوشنبې په ماخوستن (د مرغومي ۲۲مه) په خپله فېسبوکپاڼه په همدې تړاو ویلي، د پاکستاني پوځ د دغو عملیاتو لمن له تیرا درې اوس مرکزي کُرم ته غځېدلې او هلته هم ځايي اوسېدونکو ته امر شوی چې خپلې مېنې پرېږدي او کډه وکړي.
منظور پښتین د پاکستاني پوځ دغه عملیات «ډالري جګړه» یا کرایي جګړه بولي خو په اړه یې نور جزییات نهدي ورکړي، مګر تر دې مخکې یې په ډاګه کړې وه، چې پاکستانی پوځ دغه ډول عملیات د نړۍ له زبرځواکو د امتیازونو او ډالرو د اخیستنې په بدل کې کوي.
هغه زیاتوي: «په تیرا درې او مرکزي کُرم کې د سختې یخنۍ، واورې ورېدو، د بنسټیزو اسانتیاوو د نشتوالي او دې ته اړ کېدل چې خلک په خیمو یا د شنه اسمان لاندې پناه واخلي، پښتنې ښځې، ماشومان او مشران له یوه بل ستر انساني ناورین سره مخ دي».
د پښتون ژغورنې غورځنګ یا پيټياېم مشر منظور پښتین د پوښتنې په توګه مطرح کوي، دا حقیقت باید روښانه شي، چې د ډېورنډ کرښې په اوږدو کې د ۸۵۰پوځي کلاګانو، زرګونو چکپاینټونو او په هر غره کې د وسلهوالو پوځي پوستو د سترګو مخې ته د «شاهي مېلمنو» په توګه د ټيټيپي، ټيټيجي، جماعتالاحرار، داعش په څېر وسلهوالې ډلې څنګه تر دې سیمو ورسېدې؟
منظور پښتین زیاتوي: «دغو وسلهوالو ملېشو ته روزنه تاسو [د پاکستان پوځ] ورکړې، همدغه ډلې تاسو جوړې کړي او اوس بیا د همدې ډلو د مخالفت په نوم د پښتنو کورونه ورانوئ او ژوند یې تباه کوئ».
د پيټياېم مشر د خېبرپښتونخوا پرچارواکو هم نیوکې کوي او وايي، د عملیاتو پر ضد د مخالفت په تړاو یوازې خبرې بسنه نهکوي باید په عمل کې ثابت کړي.
پښتین وايي: «د صوبایي حکومت دا خبره چې [موږ به عملیاتو ته اجازه ورنهکړو] بسنه نهکوي. که دوی رښتیا وایي، نو باید هماغسې عملي مقاومت وکړي لکه څنګه چې د خپلو بندیانو [عمران خان] لپاره کوي».
نوموړی د خېبرپښتونخوا د چارواکو د بیان او عمل تر منځ توپیر ته په اشارې وايي: «که د پښتنو وینه او اوښکې وي، یوازې بیان ورکول کېږي، خو که د ګوند د بندیانو خبره وي، جلسې کېږي، لاریونونه کېږي، لارې بندېږي، اسلاماباد ته لانګ مارچونه کېږي، د زندانونو مخې ته شپې سبا کېږي او عدالتونو ته مقدمې وړل کېږي. دا عملي سیاست دی».
د خېبرپښتونخوا چارواکي تل وايي، په عملیاتو کې د دوی رایه شامله نهده او پوځ په خپله پرېکړه کوي او عملي کوي یې، خو منظور پښتین بیا وايي: «ښه دا مو ومنله چې پوځ یې کوي، خو لکه څنګه چې د تاسو بندیان هم د تاسو په خوښه بندیان نهدي او بیا هم تاسې د هغوی لپاره عملي مبارزه کوئ، همداسې لږ تر لږه پنځه سلنه عملي مقاومت د پښتنو پر وړاندې د ظلم او د عملیاتو پر ضد هم وکړئ».
د پښتون ژغورنې غورځنګ همداراز څرګنده کړې، که همدا نن د خېبرپښتونخوا د اعلی وزیر په ګډون ټوله کابینه په تیرا کې احتجاجي پرلت وکړي، نو د دغو پوځي جنرالانو ظلمونه او ناوړه پلانونه به د نړۍ پر وړاندې بربنډ شي او نړۍ ته به هم روښانه شي چې پوځ څنګه د خلکو د منتخبو حکومتونو د پرېکړو پر ضد، په زور سره په لکونو پښتانه «تباه او بېکوره»کوي.
د نوموړي په وینا، دغه چاره به نهیوازې د عملیاتو لارې وتړي، بلکې د ولسواکۍ لپاره پر پوځ د نړۍ له ګوټ ګوټ څخه فشارونه هم زیات شي او په باور یې، نور سیاسي ګوندونه دا «ظلم» یوازې د سیاسي فرصت په توګه کاروي، یعنې یوازې پر صوبایي حکومت نیوکه کوي، خو د مظلومو پښتنو لپاره عملي ګام نهاخلي او ان د پوځ د روانو ظلمونو پر ضد رښتینی مقاومتي دریځ هم نهنیسي.
منظور پښتین په ډاګه کړې: «اوس په دې سخته یخنۍ کې پنجابي جنرالانو پښتانه ماشومان، ښځې او مشران له خپلو کورونو اېستلي دي. د هغوی ویډیوګانې او انځورونه چې سړی ویني، نو انسان د خپل قوم او وطن پر بېوسۍ او ناوړه حالت اندېښمن شي».
پښتین همداراز څرګنده کړې: «موږ په زړه کې یوازې یوه هیله لرو، خدای دې وکړي چې پښتون قوم دا هر څه هېر نهکړي. نور چې وخت یې راشي، موږ به خپله دوښمن ته دا هر څه ور په یاد کړو».
له دې سره سم، د خېبرپښتونخوا د تیرا درې په زوره اېستل کېدونکې کورنۍ د بېځایه شویو کورنیو د نوملیکنې په مرکزونو کې د خراب مدیریت او باړې ښار ته پر تلونکې لاره د امنیتي پوستو له اوږدو او ستومانوونکو ځنډونو شکایت لري.
بېځایه شویو کورنیو ویلي، له تیرا څخه تر باړې بازار پورې له سلو کیلومترو زیات اوږد او ستړي سفرونه کوي چې په دې لاره کې ښځې، ماشومان او عمر خوړلي کسان تر ټولو ډېر له ستونزو سره مخ کېږي.
ډېری بېځایه شویو خبرداری ورکړی، که چېرې تخلیه په همدې ناوړه شرایطو کې دوام وکړي، نو دا به یو ستر انساني ناورین رامنځته کړي.
ځینو بېځایه شویو کورنیو بیا ادعا کړې، چې په خپلو سیمو کې فعالو ناقانونه وسلهوالو سلګونه کورنۍ په عملي توګه یرغمل کړي او د وسایطو په جبري درولو سره یې خلک اړ کړي، چې په خپلو کورونو کې پاتې شي. د دوی په وینا، د پاکستان امنیتي ادارې د تیرا بېلابېلو سیمو ته د خوړو او نورو اړینو توکو د لېږد اجازه نهورکوي، تر څو خلک اړ شي ژر تر ژره سیمه پرېږدي.
د پاکستان د کډوالو ادارې سرچینې وايي، د جنورۍ د ۱۲ او ۱۳مې نېټې په لړ کې هغو پاکستاني محصلانو ته پر تورخم د اوښتلو اجازه ورکړل شوې، چې په افغانستان کې بند پاتې وو. د سرچینو په وینا، عامو پاکستاني وګړو ته هم دوه ورځې وخت ورکړل شوی چې پاکستان ته لاړ شي.
د تېر کال د اکتوبر پر ۱۲مه د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ له نښتو وروسته په افغانستان کې د پاکستاني محصلانو تر څنګ په لوی شمېر سوداګر، کارګر او موټرچلوونکي بند پاتې دي.
یادو محصلانو تېره ورځ افغانستان انټرنشنل ته ویلي وو، چې طالبانو دوی ته پر تورخم د اوښتلو اجازه ور کړې ده.
خو نن په تورخم کې د پاکستان د امیګریشن سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د جنورۍ د ۱۲مې او ۱۳ مې نېټې په لړ کې هغو ۲۸ پاکستاني محصلانو ته چې په افغانستان کې بند پاتې وو، پر تورخم د اوښتلو اجازه ورکړل شوې ده.
یادو محصلانو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د تورخم لارې تړل کېدو ددوی د زده کړو بهیر اغیزمن کړی دی.
پر تورخم اوښتو۲۸ پاکستاني محصلانو د افغانستان په بېلابېلو پوهنتونونو کې په طب، انجینرۍ او نورو تعلیمي څانګو کې زدهکړې کولې.
دغو محصلانو افغانستان انټرنشنل ته وویل چې د لارو تړل کېدو نه یوازې د هغوی زدهکړې اغېزمنې کړې، بلکې د استوګنې، خوراک او مالي ستونزو سره یې هم مخ کړي وو.
د یادو محصلانو کورنیو د لنډ مهال لپاره د تورخم دروازې پرانیستل مثبت ګام وباله، خو ټینګار یې وکړ چې تورخم دې دایمي پرانیستل شي، چې نور بند پاتې محصلان او عام وګړي هم خپلو کورونو ته ستانه شي.
محصلانو وویل چې تمه ده سبا هم د افغانستان له بېلابېلو ولایتونو د پاکستاني محصلانو یوه لویه ډله پر تورخم واوړي.
د محصلانو کورنیو د پاکستان له حکومت او اړوندو ادارو وغوښتل چې افغانستان ته د تعلیمي موخو لپاره تلونکو محصلانو لپاره ځانګړي ترتیبات ونیسي، څو په راتلونکي کې له ورته ستونزو سره مخ نه شي. دوی وویل، د لارو تړل کېدو نه یوازې محصلان بلکې عام وګړي او ناروغان هم له جدي ستونزو سره مخ کړي دي.
تورخم بندر له تېرو دریو میاشتو راهیسې د سوداګرۍ پرم ختړلی ، چې له امله یې د دواړو هېوادونو خلک، سوداګر او په ځانګړي ډول محصلان له جدي ستونزو سره مخ وو.
د خیبر پښتونخوا ایالت په ټانک ولسوالۍ کې د پولیسو پر موټر د سړک غاړې ماین د چاودېدو له امله شپږ پولیس وژل شوي، چې د پولیسو محلي مشر، مرستیال، موټر چلوونکی او د پولیسو د ځانګړې قطعې درې غړي پکې شامل دي.
د ټانک پولیسو ویاند یونس خان ویلي، چې دغه پېښه د دوشنبې په ورځ د ګومل-جټه سړک په کوټ ولي کانال سیمه کې د پولیسو پر یوه زغره وال ګاډي شوې، چې په پایله کې موټر په بشپړه توګه ویچاړ شوی دی.
د یونس خان په وینا، د پېښې ځای ته د سیمې د پولیسو مشر شبیر حسین شاه او نور لوړپوړي چارواکي رسېدلي او په نږدې غرنیو سیمو کې عملیات کوي.
د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف د پېښې له امله خواشیني څرګنده کړې او چارواکو ته یې د پېښې د پلټنې امر کړی دی.
د خیبر پښتونخوا اعلی وزیر سهیل اپریدي د پولیسو قربانۍ ستایلې او ژمنه یې کړې چې د پېښې عاملان به په سزا ورسوي.
هغه ویلي، «د امن ضد عناصر به پر پولیسو د بریدونو له لارې خپلو شرارتونو کې بریالي نه شي».
تر اوسه هیڅ ډلې د پېښې مسوولیت پرغاړه نه دی اخیستی.