په یوه اونۍ کې؛ د پاکستان له زندانونو تر ۲۰۰ ډېر افغانان خوشې شوي دي

د دغه ریاست په وینا؛ واک ته د طالانو له رسېدو راهیسې له ایران او پاکستان نه لوګر ولایت ته شاوخوا ۷زره کډوالې کورنۍ ستنې شوې دي. یاد ریاست وایي، دغه کورنیو ته به د کډوالو په پنډغالو کې ځانګړې شوې نمرې هم ووېشل شي.

په لوګر ولایت کې د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو ریاست ویلي، د دغه کورنیو له ډلې ګڼې یې د خپلو خپلوانو او یاهم په کرایي کورونو کې اوسېږي چې په نږدې ورځو کې به په دغه کورنیو ۱۷زره نمرې ووېشل شي.

سره له دې چې طالبانو افغانستان ته د بېرته ستنېدونکو کډوالو لپاره په ځینو ولایتونو کې د اوسېدو ځانګړي پنډغالي او ښارګوټي جوړ کړي؛ خو تازه ستانه شوي کډوال له بې‌کارۍ او د سرپناه له نشتوالي شکایت کوي او ځینې کسان هڅه کوي بېرته پر ناقانونه لارو له هېواده ووځي.

طالبان دغه څرګندونې داسې مهال کوي، چې په تېرو څلورو کلونو کې له درېیو هېوادونو څه باندې ۷ مېلیونه افغانان هېواد ته ستانه شوي دي. د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت ویلي، چې د یادې ډلې له واکمنېدو راهیسې له پاکستان، ایران او ترکیې هېوادونو ۵۹۷۸۶۳ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۴مېلیونه او ۲۸۳زرو ته رسېږي؛ په جبري ډول او خپله خوښه بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

یادې ادارې د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، دغه مرسته به د افغانستان په لرو پرتو او له طبیعي پېښو اغېزمنو سیمو کې د مېندو، نویو زېږېدلو ماشومانو، ماشومانو او ځوانانو لپاره د یوځای شویو روغتیايي او تغذیوي خدمتونو او رواني ملاتړ برابرولو په موخه ولګول شي.

په خپرپاڼه کې راغلي، دغه پروژه د جاپان د ۱۹.۵ مېلیونه ډالرو مرستو برخه ده چې افغانستان ته د بشري او بنسټیزو اړتیاوو د پوره کولو لپاره ځانګړې شوې ده. د یادې پروژې په ترڅ کې به ۶۰ روغتیايي مرکزونه د دایکنډي، فاریاب، خوست، کونړ او پکتیکا ولایتونو کې ملاتړ ترلاسه کړي.

د خبرپاڼې له مخې؛ دغه مرستې به شاوخوا ۲۱۰زره کسانو ته ورسېږي، چې په‌کې ښځې، نجونې، مېندواره او شېدې ورکوونکې مېندې، تر پنځو کلونو کم عمره ماشومان، کورني بې‌ځایه شوي او له پاکستان او ایران نه ستانه شوي افغانان شامل دي.
همداراز لږ تر لږه ۸۴۰ معلولیت لرونکي کسان به هم د یادې پروژې تر پوښښ لاندې راشي. د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق خبرداری ورکړی، په ۲۰۲۶کال کې به شاوخوا ۲۱.۹ مېلیونه افغانان بشري مرستو ته اړتیا ولري چې له دې ډلې ۱۴.۴ مېلیونه کسان روغتیايي خدمتونو ته اړتیا لري.

دغه سازمان په ایران کې د افغان کډوالو پر روان وضعیت اندېښنه څرګنده کړې او ویلي یې دي، چې اقتصادي ناورین، د اسعارو سقوط او د جبري اېستلو لړۍ چټکتیا مېلیونونه افغان کډوال له جدي ګواښ سره مخ کړي دي.

د یاد سازمان د خپور شوي راپور له مخې؛ د ۲۰۲۵کال له پیل راهیسې له ایران نه افغانستان ته د افغانانو ستنېدل په بې‌ساري ډول زیات شوي دي. د کډوالۍ نړۍوال سازمان (IOM) هم ویلي، یوازې د روان کال په لومړیو شپږو میاشتو کې تر ۷۰۰زره زیات افغانان له ایران نه بېرته افغانستان ته ستانه شوي چې ډېری یې په جبري توګه اېستل شوي دي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ (یونسیار) بیا ویلي، چې دغه شمېر د اګست تر پیل پورې له ۱.۵ مېلیونو اوښتی دی. یاد بنسټ خبرداری ورکړی، چې افغانستان د طالبانو تر واک لاندې د دغه ستنېدنې د منلو وړتیا نه‌لري او ستنېدونکي کسان، په ځانګړي ډول ښځې، خبریالان، د بشري حقونو فعالان او د پخواني حکومت کارکوونکي له جدي ګواښونو سره مخ دي.

د بې‌ځایه شویو نړۍوال سازمان له نړۍوالې ټولنې غوښتي، چې د افغان کډوالو جبري اېستل ودروي، د هغوی قانوني اسناد تمدید کړي، بشري مرستې زیاتې کړي او له ګواښ سره د مخ افغانانو لپاره د خوندي لېږد لارې برابرې کړي.

د طالبانو اړوندې رسنۍ د راپور له مخې؛ د یادې پروژې چارې د «احمد نبي‌زاده» په نوم شرکت له لوري د ۱۵۰مېلیونه ډالرو په پانګونې سره نږدې پای ته رسېدلې دي. د پروژې د مسوولینو په وینا؛ دغه فابریکه په دوو پړاوونو (فازونو) کې جوړېږي.

د لومړي پړاو تولیدي ظرفیت ۱،۵۰۰ ټنه دی، چې نږدې ۹۰ سلنه چارې یې بشپړې شوې دي. دویم پړاو چې تولیدي ظرفیت یې ۳،۵۰۰ ټنه دی، د لومړي پړاو تر بشپړېدو وروسته به پیل شي چې په ټولیز ډول به د فابریکې د تولید ظرفیت ۵،۰۰۰ ټنو ته ورسېږي.

د یادې فابریکې انجینران وایي، د دغه فابریکې تولیدات د نړۍوالو معیارونو سره برابر دي او د تولیدېدونکو سمنټو کیفیت به د وارداتي سمنټو پرتله لوړ او بیه به یې مناسبه وي. د راپور له مخې؛ دا مهال په دغه فابریکه کې شاوخوا ۷۰۰ کسان په بېلابېلو برخو کې پر کار بوخت دي.

اوس‌مهال افغانستان د خپل اړتیا وړ سمنټ له ایران او پاکستان څخه واردوي. له بل پلوه ایراني چارواکي وایي، د دوغارون او اسلام‌کلا له لارې هر کال شاوخوا ۴زره ټنه د تربت‌جام سمنټ افغانستان ته صادرېږي.

د ورکړل شویو شمېرو له مخې؛ د بېرته ستنو شویو کسانو له ډلې ۲۳۰زره او ۴۷۰کسان د «پي او ار» کارت لرونکي، ۷۱زره او ۵۷۰ کسان د افغانستان د پېژندپاڼو لرونکي او ۶۸۶زره او ۷۷۲ نور بیا بې‌اسناده افغانان دي.

یوازې د تېرې ورځې په ترڅ کې د تورخم له لارې ۲زره او ۳۱۲ افغانان بېرته افغانستان ته ستانه شوي، چې له دې ډلې ۱ زره او ۵۲۲کسان د پي او ار کارت لرونکي، ۲۷۷ د افغانستان پېژندپاڼو لرونکي او ۵۱۳ نور بیا پرته له قانوني ‌اسنادو په دغه هېواد کې مېشت وو.

له بل پلوه د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت خبر ورکړی، چې یوازې په تېرې لېندۍ میاشت کې له ایران، ترکیې او پاکستان نه ۲۴۱زره او ۷۸۰ کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.

د دغه وزارت له‌خوا په درېیو جلا خپرو شویو خبرپاڼو کې راغلي، چې له دې ډلې له ایران نه ۱۰۶زره او ۴۰۳ کډوال، له ترکیې ۱۶۸۸ او له پاکستان نه ۱۳۳زره او ۶۸۹ کډوال بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.