په هرات کې د طالبانو والي او د ایران کونسل د سوداګریزو اړیکو د پراختیا په اړه خبرې وکړې

یادې ادارې د پنجشنبې په ورځ (د مرغومې ۲۵مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې دغه طالب چارواکي د «یو‌اېن‌ډي‌پي» ادارې څخه غوښتي، څو له نړۍوالو ادارو څخه د مرستو په ترلاسه کولو کې له دوی سره مرسته وکړي.

مولوي سعید زیاته کړې: «افغانستان د اقلیمي بدلون له ناوړه اغېزو څخه زیات اغېزمن شوی، دا یو بشري ناورین دی او نړۍوال باید په دې برخه کې له افغانستان سره مرستې وکړي». د نوموړي په وینا، موسسات باید په اغېزمنه توګه د چاپېریال ساتنې پروژې تطبیق کړي، څو د اقلیمي بدلون په برخه کې ګټورې تمامې شي.

تر دې وړاندې هم یو شمېر نړۍوالو بنسټونو د افغانستان د پلازمېنې کابل په ګډون د هېواد بېلابېلو ولایتونو کې د اقلیمي بدلون په تړاو اندېښنه ښودلې او هم‌مهاله یې د وچکالۍ له کبله د څښاک د اوبو کموالي یادونه هم کړې. د ملګرو ملتونو پراختیایي ادارې په وار وار ویلي، چې کابل به تر ۲۰۳۰کال پورې د اقلیمي بدلون له کبله د څښاک اوبو له شدید ناورین سره مخ شي او د دې ستونزې د مهار لپاره په افغانستان کې په حکومتي کچه د پام وړ اقدامات نه تر سترګو کېږي.

د افغانستان په یو شمېر نورو ولایتونو کې هم تر ځمکې لاندې د څښاک د اوبو کچه کمه شوې ده. همداراز د ژمي په موسم کې د هېواد په یو شمېر سیمو کې د هوا خرابېدو څخه هم اندېښنې ښودل شوي، چې د خلکو د ناروغیو لامل شوې دي.

د طالبانو تر واک لاندې د افغاني سرې میاشتې ټولنې د بېلابېلو خبرپاڼو په خپرولو سره ویلي، چې د نیمروزو ولایت مرکز زرنج په ګډون یې په دلارام، خاشرود، کنګ او چخانسور ولسوالیو کې یې پر تازه راستنو شویو ۱۰۰ کډوالو کورنیو باندې ۱۰ قلمه خوراکي او غېرخوراکي توکي وېشلي دي.

همدارنګه یادې ټولنې په بادغیس ولایت پر ۱۰۰۰ کورنیو، په بلخ کې پر ۶۵۰ کورنیو، په ننګرهار کې ۲۵۰ کورنیو او په کندهار کې ۲۰۰ کورنیو باندې هم خوراکي او غېرخوراکي توکي وېشلي دي.

سره له دې چې طالبان وايي، د ژمې په سړه هوا کې به تازه راستونو شویو کډوالو او نورو اړمنو کورنیو ته د مرستو وېش ته دوام ورکړي، خو ګڼو نړۍوالو سازمانونو ویلي، چې په افغانستان کې شاوخوا ۱۷ میلیونه وګړي د فقر تر کرښې لاندې ژوند کوي او دوی پر نړۍوالو غږ کړی، چې له افغانستان سره دې زیاتې مرستې وکړي.

د یاد سفارت خبرپاڼه کې راغلي، چې په دې ناسته کې د ستنېدونکو افغانانو پر ستونزو بحث شوی او همداراز د ملګرو ملتونو دغه سازمان ورسره د بشري مرستو د دوام ژمنه هم کړې ده. سهیل شاهین په دې ناسته کې د کډوالو عالي کمېشنرۍ له مرستیالې غوښتنه کړې، څو د ستنېدونکو افغانانو سره د خپلو بشري مرستو کچه لا ډېره کړي. یو شمېر نړۍوالو سازمانونو اندېښنه ښودلې، چې له پاکستان او ایران څخه ستنېدونکي افغانان په هېواد کې له سخت بشري ناورین سره مخ کېږي.

د ستنېدونکو افغانانو تر ټولو د پام وړ ستونزې او ننګوونې په هېواد کې د سرپناوو نشتون، بې‌روزګاري او د نجونو په ګډون یې پر ښځینه‌وو د طالبانو لګول شوي بندیزونه ښودل شوي دي. د راپورونو له‌مخې، د‌ طالبانو‌ په واکمنۍ کې افغانستان له سختې اقتصادي انزوا څخه تېرېږي او د دغو ستنو شویو افغانانو له بهیر سره سم دا وضعیت لا پسې خراب شوی دی.

د رسمي شمېرو پر بنسټ، په تېر یو کال کې له پاکستان او ایران څخه تر ۲مېلیونو ډېر افغانان په جبري توګه اېستل شوي او دا لړۍ لا هم روانه ده. پاکستان کې مېشت افغان کډوال وایي، د دې هېواد پولیس په بېلابېلو ایالتونو کې هره ورځ د افغانانو کورونو ته ورځي، دروازې ور ماتوي او په جبري‌ توګه یې افغانستان ته شړي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو سازمان په ګډون د بشري حقونو ګڼو ملاتړ کوونکو ادارو له‌ پاکستان او ایران څخه غوښتي، چې د افغان کډوالو د اېستلو دا بهیر دې ودروي؛ خو دغو غوښتنو پر تهران او اسلام‌اباد نه یوازې چې چندان اغېزه نه ده کړې، بلکې د اېستل کېدو بهیر وخت په وخت لا پسې ګړندی کړی دی.

د طالبانو د عدلیې وزیر عبدالحکیم شرعي د کابل پولي‌تخنیک پوهنتون فراغت مراسمو کې زده‌کړیالانو ته په خطاب کې ویلي، چې هېواد ته د خدمت کولو مسوولیت ور د غاړې دی.

نوموړي زیاته کړې: «په وطن کې امن دی، نظام دی او که په خدمت کې اخلاص او صداقت وکړو، ډېر ژر به پرمختګ وکړو».

نوموړي ویلي، چې نظام یو امانت دی او دا د یادې ډلې مسوولیت دی چې راتلونکي نسل ته یې په امانت ورسوي.

نوموړي زده‌کړیالانو ته په خطاب کې ویلي: «د عمر په تېرېدو سره به یو ځي او بل به راځي، دغه نظام وساتئ. نظام ته خدمت وکړئ، صداقت وکړئ. علماوو سیاسي، ژبنۍ، قومي او سیمه‌ییزې دوښمنۍ درته ختمې کړي، سالم نظام دی او روان دی. زموږ د مشرانو ارادې سپیڅلې دي او باید خپل نظام او وطن ته پاملرنه وکړو».

نوموړي دا څرګندونې یوازې نارینه زده‌کړیالانو ته په خطاب کې کړې دي او ‍ د یادې ډلې په حکومت کې ښځې هېڅ ډول ځای نه لري.

د افغانستان د رسنیو ملاتړ سازمان په پاکستان کې د افغان خبریالانو نیول او په زور اخراج ته سخت غبرګون ښودلی دی.

یاد سازمان ویلي، چې په روانه اوونۍ کې درې افغان خبریالان د پاکستان په بېلابېلو ښارونو کې نیول شوي دي.

امسو ویلي، چې په تازه پېښه کې د پېښور پولیسو عبدالرحمان منګل نیولي دی او تر دې وړاندې یې د اسما محمدي او صمیم محمدي په نوم خبریالان نیولي وو.

امسو ویلي، چې افغان خبریالان د امنیتي ګواښونو له امله له افغانستان څخه وتلي او په پاکستان کې مېشت شوي دي، خو اوس په پاکستان کې هم خوندي نه دي.

امسو زیاته کړې: «د هغوی نیول نه یوازې د انساني او حقوقي موازینو خلاف عمل دی، بلکې د خبریالانو ژوند او خوندیتوب له جدي ګواښ سره مخامخ کوي».

د افغانستان د رسنیو ملاتړ سازمان د پاکستاان له حکومت او اړوند امنیتي بنسټونو څخه غوښتنه کړې، چې نیول شوي خبریالان له ځنډ او شرط پرته خوشې او د افغان خبریالانو له ځورونې، نیولو او جبري اخراج څخه ډډه او د نړۍوالو بشري حقونو، د کډوالو د حقونو او د بیان ازادۍ اصولو ته درناوی وکړي.

پر همدغه مهال یاد سازمان له ملګرو ملتونو، د خبریالانو د ملاتړ کوونکو نړۍوالو بنسټونو، د بشري حقونو سازمانونو او ډیپلوماتیکو استازولیو غوښتنه کړي، چې د یادې موضوع جدي څارنه وکړي او د افغان خبریالانو د خوندیتوب لپاره عملي او بېړني ګامونه واخلي.