جاپان د ملګرو ملتونو وګړو صندوق سره د افغانستان لپاره درې مېلیونه ډالر اضافي مرسته کړې

دغه سازمان په ایران کې د افغان کډوالو پر روان وضعیت اندېښنه څرګنده کړې او ویلي یې دي، چې اقتصادي ناورین، د اسعارو سقوط او د جبري اېستلو لړۍ چټکتیا مېلیونونه افغان کډوال له جدي ګواښ سره مخ کړي دي.

د یاد سازمان د خپور شوي راپور له مخې؛ د ۲۰۲۵کال له پیل راهیسې له ایران نه افغانستان ته د افغانانو ستنېدل په بې‌ساري ډول زیات شوي دي. د کډوالۍ نړۍوال سازمان (IOM) هم ویلي، یوازې د روان کال په لومړیو شپږو میاشتو کې تر ۷۰۰زره زیات افغانان له ایران نه بېرته افغانستان ته ستانه شوي چې ډېری یې په جبري توګه اېستل شوي دي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ (یونسیار) بیا ویلي، چې دغه شمېر د اګست تر پیل پورې له ۱.۵ مېلیونو اوښتی دی. یاد بنسټ خبرداری ورکړی، چې افغانستان د طالبانو تر واک لاندې د دغه ستنېدنې د منلو وړتیا نه‌لري او ستنېدونکي کسان، په ځانګړي ډول ښځې، خبریالان، د بشري حقونو فعالان او د پخواني حکومت کارکوونکي له جدي ګواښونو سره مخ دي.

د بې‌ځایه شویو نړۍوال سازمان له نړۍوالې ټولنې غوښتي، چې د افغان کډوالو جبري اېستل ودروي، د هغوی قانوني اسناد تمدید کړي، بشري مرستې زیاتې کړي او له ګواښ سره د مخ افغانانو لپاره د خوندي لېږد لارې برابرې کړي.

د طالبانو اړوندې رسنۍ د راپور له مخې؛ د یادې پروژې چارې د «احمد نبي‌زاده» په نوم شرکت له لوري د ۱۵۰مېلیونه ډالرو په پانګونې سره نږدې پای ته رسېدلې دي. د پروژې د مسوولینو په وینا؛ دغه فابریکه په دوو پړاوونو (فازونو) کې جوړېږي.

د لومړي پړاو تولیدي ظرفیت ۱،۵۰۰ ټنه دی، چې نږدې ۹۰ سلنه چارې یې بشپړې شوې دي. دویم پړاو چې تولیدي ظرفیت یې ۳،۵۰۰ ټنه دی، د لومړي پړاو تر بشپړېدو وروسته به پیل شي چې په ټولیز ډول به د فابریکې د تولید ظرفیت ۵،۰۰۰ ټنو ته ورسېږي.

د یادې فابریکې انجینران وایي، د دغه فابریکې تولیدات د نړۍوالو معیارونو سره برابر دي او د تولیدېدونکو سمنټو کیفیت به د وارداتي سمنټو پرتله لوړ او بیه به یې مناسبه وي. د راپور له مخې؛ دا مهال په دغه فابریکه کې شاوخوا ۷۰۰ کسان په بېلابېلو برخو کې پر کار بوخت دي.

اوس‌مهال افغانستان د خپل اړتیا وړ سمنټ له ایران او پاکستان څخه واردوي. له بل پلوه ایراني چارواکي وایي، د دوغارون او اسلام‌کلا له لارې هر کال شاوخوا ۴زره ټنه د تربت‌جام سمنټ افغانستان ته صادرېږي.

د ورکړل شویو شمېرو له مخې؛ د بېرته ستنو شویو کسانو له ډلې ۲۳۰زره او ۴۷۰کسان د «پي او ار» کارت لرونکي، ۷۱زره او ۵۷۰ کسان د افغانستان د پېژندپاڼو لرونکي او ۶۸۶زره او ۷۷۲ نور بیا بې‌اسناده افغانان دي.

یوازې د تېرې ورځې په ترڅ کې د تورخم له لارې ۲زره او ۳۱۲ افغانان بېرته افغانستان ته ستانه شوي، چې له دې ډلې ۱ زره او ۵۲۲کسان د پي او ار کارت لرونکي، ۲۷۷ د افغانستان پېژندپاڼو لرونکي او ۵۱۳ نور بیا پرته له قانوني ‌اسنادو په دغه هېواد کې مېشت وو.

له بل پلوه د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت خبر ورکړی، چې یوازې په تېرې لېندۍ میاشت کې له ایران، ترکیې او پاکستان نه ۲۴۱زره او ۷۸۰ کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.

د دغه وزارت له‌خوا په درېیو جلا خپرو شویو خبرپاڼو کې راغلي، چې له دې ډلې له ایران نه ۱۰۶زره او ۴۰۳ کډوال، له ترکیې ۱۶۸۸ او له پاکستان نه ۱۳۳زره او ۶۸۹ کډوال بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

په یاد هېواد کې د طالبانو سفارت په یوې خپرې شوې خبرپاڼې کې د اتحاد هوایي شرکت د امنیتي چارو مسوول عمر سعید المعمري له قوله ویلي، چې ډېر ژر به د کابل او متحده عربي اماراتو ترمنځ د دوی منظمې الوتنې پیل شي؛ خو کره نېټه یې نه ده په ډاګه کړې.

بدرالدین حقاني زیاته کړې، چې د دغه الوتنو پیل سره به د متحده عربي اماراتو او طالبانو دوه اړخیزې اړیکې لا پیاوړې شي. د هغه په خبره، دغه اقدام به د دواړو هېوادونو سوداګریزو راکړو ورکړو تر څنګ د مساپرو تګ‌راتګ په برخه کې هم اغېزمن تمام شي.

په ۲۰۲۱کال کې د طالبانو له بیا واک ته رسېدو سره ډېری بهرنیو هوایي شرکتونو له افغانستان سره خپلې الوتنې بندې کړې؛ خو د متحده عربي اماراتو هوایي شرکت بیا تر څو میاشتو ځنډ وروسته خپلې عادي الوتنې پیل کړې.

طالبانو بیا یو شمېر ایراني هوایي شرکتونو سره هم خبرې کړي، څو له کابل سره خپلې هوایي الوتنې پیل کړي. ډېری بهرني هوایي شرکتونه پر طالبانو د سختو نړۍوالو بندیزونو له امله زړه نه ښه کوي چې کابل ته خپلې الوتنې پیل کړي.

په افغانستان کې د اکټیډ موسسې مشر هانس کریسټن جوهانس د دغه ناستې په لړ کې له یاد طالب چارواکي سره ژمنه کړې، چې دغه چمتو شوی نوملړ به یې هم د خپلو کاري پلانونو او مرستو په بهیر کې شامل کړي. د نوموړي په وینا، د طالبانو له لوري د اړمنو کسانو او سیمو چمتو شوی نوملړ به له نورو مرستندویه ادارو او مالي ملاتړ کوونکو سره هم شریک کړي.

ملا نور الدین ترابي دې ناسته کې دا هم ویلي، چې دوی په ټولو ولایتونو کې د مرستندویه ادارو او موسساتو لپاره اړینې اسانتیاوې برابرې کړي، څو خلکو ته په ښه شان سره رسېدنه وکړي. هغه زیاته کړې، که موسسات د طالبانو هره اداره کې ستونزه ولري؛ نو دوی یې په حل کې ورسره همکاري کولای شي.

طالبان داسې مهال دغه نوملړ چمتو کوي، چې په افغانستان کې بشري ناورین خپل اوج ته رسېدلی او دغه واکمنه ډله یې په مدیریت کې پاتې راغلې ده. که څه هم طالبان ادعا کوي، چې اړمنو کورنیو سره مرستې کوي او د خلکو ستونزو ته یې رسېدنه کړې؛ خو راپورونه څرګندوي چې دغه ډله د بهرنیو موسساتو مرستې هم خپل حکومت پورې تړي.

د موندنو له‌مخې، افغانستان کې اوس مهال له بې‌وزلو او اړمنو کسانو سره یوازې د بهرنیو موسساتو له لوري مرستې کېږي او ټوله تکیه هم په دې برخه کې پر نړۍوالو مرستندویه ادارو ده.