د طالبانو سفیر: متحده عربي اماراتو کې د افغان سوداگرو ستونزو د حل لپاره هڅې کوم

په هرات کې د طالبانو د والي رسنیز دفتر د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې په هرات کې د ایران کونسل علي‌رضا مرحمتي د طالبانو له والي سره د ابو نصر فراهي د سړک جوړولو پروژې په اړه معلومات شریک کړي او ژمنه یې کړې، چې د یاد سړک پاتې ۱۵ کیلومتره جوړولو چارې به هم ژر تر ژره بشپړې شي.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې په هرات کې د طالبانو والي اسلام جار د افغانستان او ایران ترمنځ د سوداګرۍ او ټرانزیټ په برخه کې د لا زیاتو اسانتیاوو پر برابرولو ټینګار کړی دی.

د طالبانو او ایران د سیمه‌ییزو چاراکو ترمنځ د سوداګرۍ او ټرانزیټ پراختیا په اړه یاده ناسته پر داسې مهال تر سره شوې، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ له شخړې وروسته د دواړو لوريو ترمنځ سوداګري په ټپه درېدلي او طالبان هڅه کوي، چې د پاکستان پرځای له ایران او نورو هېوادونو سره سوداګري پیاوړې کړي.

د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت د سې‌شنبې په ورځ (د مرغومي ۲۳مه) ویلي، چې دغه داوطلبي د کانونو د څارنې پلاوي، سیمه ييزو چارواکو او خصوصي سکټور د استازو په حضور کې تر سره شوې ده. طالبانو تر دې مخکې هم په پنجشېر کې د بولۍ له لارې د هېواد پر سوداګرو زرګونه قیراطه زمرد پلورلي دي.

طالبانو له کانونو د عوایدو د زیاتوالي او پانګوالو ته د لا زیاتو فرصتونو د برابرولو لپاره مهم ګام یاد کړی دی.

پر طالبانو نیوکه ده، چې د کاني سیمو اوسېدونکو ته د ژوند د هېڅ راز امکاناتو له برابرولو پرته د کانونو ټول عواید مخامخ خپلې خزانې ته لېږدوي. د طالبانو د همدې چارې له امله همدا څو ورځې مخکې په تخار او بدخشان کې خلکو اعتراض کړی و، خو دغه اعتراض هم د طالبانو له لوري وځپل شو.

د وزارت په خپره شوې اعلامیه کې ویل شوي چې دا پرېکړه د پاکستان د فدرالي عوایدو بورډ د یو ځانګړی معافیت تر تصویب وروسته شوې ده. ددې معافیت موخه د بند پاتې ټرانزیټي مالونو د تصفیې او د هغوی د لېږد بهیر اسانه کول ښودل شوي دي.

تر اوسه طالبانو په دې اړه څه نه دي ویلي.

دا په داسې حال کې ده، چې له دریو میاشتو راهیسې پر ډیورنډ کرښه تر سختو نښتو وروسته له پاکستان سره د افغانستان ټولې لارې تړل شوې دي او د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګري هم په ټپه ولاړه ده.

د دوی په وینا؛ د صادراتو کمښت، د کاروبارونو راکمېدل او د ګمرکي عوایدو له‌منځه تګ د سیمې اقتصاد سخت زیانمن کړی دی. د پاکستان-افغانستان ګډې سوداګرۍ خونې د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره بیا ویلي، چې د خیبر پښتونخوا د کاروباريانو ټولنه د دغه بندیز له امله تر نورو سیمو ډېره اغېزمنه شوې؛ ځکه چې د سیمې سوداګریزې اړیکې له افغانستان سره پیاوړې دي او زیات صادرات د دغه لارې ترسره کېږي.

په خبرپانه کې راغلي، چې د پاکستان د صادراتو تر ۹۰ سلنه ډېره برخه افغانستان ته د خیبر پښتونخوا د ګمرک له لارې او په ځانګړې توګه د تورخم له لارې رسېږي. د سوداګرو په وینا؛ په دغه ایالت کې د سمنټو، ټوکرو، درملو، ودانیزو توکو او کرنیزو محصولاتو د صادراتو بندېدو له امله شاوخوا ۲.۵ مېلیارده روپۍ زیان رامنځته شوی او د روان مالي کال په لومړیو پنځو میاشتو کې په ګمرکي عوایدو کې شاوخوا ۲.۵ مېلیارده روپۍ کمښت راغلی.

سوداګرو ویلي، په خیبرپښتونخوا کې صادروونکي هره ورځ له ۴ مېلیون ډالرو زیات مالي زیان ګالي. دوی یادونه کړې، افغانستان ته د مرکزي اسیا ترانزیتي سوداګري هم چې مخکې هر کال څلور تر ۵زره جوپو رسېده، اوس سخت کمښت ښيي چې په ټرانسپورټ او لوژستیک سکتور او اړوندو عوایدو یې هم اغېز کړی دی.

سوداګرو خبرداری ورکړی، چې د ډيورنډ کرښې اوږد مهاله بندېدل د فابریکو بندېدو، د دندې له لاسه ورکولو او د سیمه‌ییزو امنیتي ستونزو زیاتېدو لامل کېږي، ځکه چې شاوخوا ۹۰سلنه د خیبر پښتونخوا صنعتي سکتور د افغان بازارونو په صادراتو او وارداتو پورې تړلی دی.

د دغه ایالت سوداګر وایي، چې ډيورنډ کرښې ته نږدې سیمو کې زرګونه موټر چلوونکو او کاریګرو خپل روزګار له لاسه ورکړی، په پېښور او نورو ښارونو کې سوداګریز فعالیتونه کم شوي او بزګران او سوداګر د مېوو، سبزیجاتو او نورو تازه توکو د خرابېدو له امله سخت زیانمن شوي دي. سوداګرو خبرداری ورکړی، که پر وخت اقدام ونه شي؛ نو افغانستان به د سوداګرۍ لپاره ایران او مرکزي اسیا ته مخه کړي، چې ښايي د خیبر پښتونخوا سوداګر خپل دایمي بازارونه له لاسه ورکړي.

د دوی په وینا؛ د پاکستان-افغانستان دوه اړخیزه سوداګري د تېر کال پرتله ۵۳سلنه کمه شوې او د روان مالي کال په لومړۍ نیمایي کې ۵۹۴ مېلیون ډالرو ته راټیټه شوې، چې اصلي لامل یې د ډیورنډ کرښې بندېدل یاد شوي دي.

دغه بانک د یکشنبې په روځ (د مرغومي ۲۱مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، په دې غونډه کې چې د افغانستان بانک د لومړي مرستیال صدیق‌الله خالد په مشرۍ جوړه شوې وه، په برېښنایي ډول د عوایدو د راټولولو، د دې عوایدو د را ټولولو پر څرنګوالي، له نغدي معاملاتو څخه الکترونیکي معاملاتو ته د اوښتلو، په دې برخه کې د فرصتونو، خنډونو او حل‌لارو په هکله بحثونه تر سره شول.

صدیق‌الله خالد په دې غونډه کې وویل: «د افغانستان بانک په هلو ځلو سره موږ وتوانېدو چې د ریاست الورزاء له مقام څخه د برېښنایي اداینو د پراختیا د عمومي ستراتیژۍ منظوري تر لاسه کړو، چې دا به له یوې خوا د مالي نظام د عصري کولو، شفافیت، حساب ورکولو زمینه برابره کړي او له بلې خوا د هېواد په لرې پرتو سیمو کې چېرته چې بانکي څانګې نشته د خلکو لپاره د چټکو او عصري مالي خدمتونو وړاندې کولو ته لاره هواره کړي».

د نوموړي په وینا، ډیجیټل کول به افغانستان د پرمختللي، متمدن او له مالي پلوه پر یو باثباته هېواد بدل او د نړۍوالو اقتصادونو سره به یې سیال کړي.

د یاد بانک مسوولینو همداراز د برېښنايي اداینو د پراختیا عمومي ستراتیژۍ د تطبیق په برخه کې د عامه پوهاوي پر اهمیت له ټينګار سربېره زیاته کړه، چې اړوند موسسات باید په دې برخه کې خلکو ته د عامه پوهاوي پروګرمونه عملي کړي.

د مسوولینو په وینا، د یادې ستراتیژۍ پر بنسټ د عمل پلان چمتو شوی او ډېر ژر به د اړوندو ادارو او له برېښنایي پیسو او اداینو د موسساتو سره په همغږۍ موثر او عملي ګامونه پورته شي.

د افغانستان بانک دغه هڅه په داسې حال کې ده، چې لا تراوسه هم د دغه بانک په ګډون د افغانستان پر ټولو بانکونو د نړۍوالو بندیزونه شته او له دې اړخه له خلکو سربېره سوداګر له سختو ستونزو سره مخ دي.