د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزاررت ویلي، چې د ۱۴۰۴ کال له پیل څخه تر دې دمه یې له شل زره څخه ډېرو کسانو ته په وړیا توګه حرفوي او مسلکي زدهکړې ورکړې دي. له دغه ډول مرکزونو فارغ شوي ځوانان بیا له دې شکایت لري، چې په دولتي ادارو کې ورته هېڅ ډول کاري زمینه نهبرابرېږي.
د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزارت ویاند سمیعالله ابراهیمي وايي، د یادې ډلې له لوري د حرفوي او مسلکي زدهکړو پروګرام په لړ کې د روان کال له پیل څخه تر دې دمه له شل زرو څخه ډېر کسان فارغ شوي دي.
ابراهیمي زیاته کړې: «هغوی چې له زدهکړو څخه پاتې دي یا يي زدهکړې نیمکړې دي او یا هم له بهرنیو هېوادونو څخه افغانستان ته راستانه شوي او کوم مسلک او مهارت نهلري، په ټولو ولایتونو کې مو ورته د حرفوي او مسلکي زدهکړو مرکزونه فعال کړي دي. خوشبختانه د روان کال له پیله تر دې دمه له شل زرو څخه ډېر کسان د حرفوي او مسلکي زدهکړو له مرکزونو څخه فارغ شوي دي».
نوموړي ویلي، هڅه کوي چې یاد مسلکي کسان د کار په بازار کې د خپلو کاروبارونو څښتنان او له دې لارې عاید ترلاسه کړي.
له دغو مرکزونو یو شمېر فارغ شوي ځوانان بیا له دې شکایت لري، چې له مسلکي زدهکړو سربېره ورته په دولتي بنسټونو کې کاري زمینه نهبرابرېږي.
طالبان پر داسې مهال په یوه کال کې څه باندې شل زره کسانو ته د مسلکي حرفو له زدهکړې خبر ورکوي، چې هېواد کې زرګونه مسلکي ځوانان له بېکارۍ څخه سر ټکوي او د کار په لټه هره ورځ پر ناقانونه لارو نورو هېوادونو ته مخه کوي.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.