په پکتيا ولایت کې د طالبانو امنیه قوماندانۍ خبر ورکړی چې د ځاځي اريوب ولسوالۍ د عليخېلو په سيمه کې يې د ترورېزم پر ضد مبارزې پر مهال د درنو وسلو لسګونه مرمۍ، ماينونه او چاودېدونکي توکي نيولي، چې د نامعلومو کسانو له لوري ځای پر ځای شوي وو.
د پکتيا امنیه قوماندانۍ ويلي، په نيول شويو وسلو او چاودېدونکو توکو کې د سپکو مرمیو ترڅنګ، ۱۷ فیره هاوان مرمۍ، ۲۳ عدده پرسونل ضد ماينونه، لسګونه کيلو ګرامه باروت او د هاوان سرګولولې شاملې دي.
سرچینې زیاتوي چې دغه مرمۍ او چاودېدونکي توکي د نامعلومو کسانو له لوري مخکې ځای پر ځای شوي وو، خو د طالبانو د امنیتي ځواکونو له خوا کشف او ترلاسه شوي.
طالبانو نه دي ویلي چې ددغه چاودېدونکو توکو په تړاو کې څوک نیولي او کنه.
د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ (UNHCR) او د کډوالۍ نړیوال سازمان (IOM) په تازه ګډ راپور کې راغلي چې په پاکستان کې د افغانانو د نیولو او توقیف لړۍ د جنورۍ په میاشت کې ۱۸ سلنه لوړه شوې ده.
د راپور له مخې، د جنورۍ په لومړیو اونیو کې د افغانانو نیول د تېرې اونۍ په پرتله ۱۸ سلنه زیات شوي دي. د جنورۍ له لومړۍ تر لسمې پورې، تر ټولو ډېرې نیونې په چاغي، پشین او د اسلاماباد د پلازمېنې په شاوخوا کې ثبت شوې دي. په همدې موده کې، ۷۳ سلنه نیونې په بلوچستان ایالت او ۱۶ سلنه په اسلاماباد کې شوې دي.
راپور څرګندوي چې د (ای سي سي کارت) لرونکي او بېاسناده افغانان د ټولو نیول شویو کسانو ۸۷ سلنه جوړوي، په داسې حال کې چې د ثبت سند (پي او ار کارت) لرونکي افغانان ۱۳ سلنه برخه لري.
د یونسیاراو د کډوالۍ نړیوال سازمان د معلوماتو له مخې، د ۲۰۲۵ کال د سپټمبر له ۱۵مې څخه د ۲۰۲۶ کال د جنورۍ تر ۱۰مې پورې، په ټولیز ډول ۱۳۰ زره او ۹۹۹ افغانان په پاکستان کې نیول شوي یا توقیف شوي دي. تر ټولو ډېرې نیونې په بلوچستان کې ثبت شوې چې ۶۸ سلنه جوړوي، ورپسې اسلاماباد په ۱۹ سلنه، خیبرپښتونخوا په ۶ سلنه، پنجاب په ۴ سلنه او سند په ۳ سلنه کې ځای لري.
دغه بهیر په داسې حال کې چټک شوی چې د پاکستان حکومت د ۲۰۲۵ کال په جنورۍ کې اعلان وکړ چې افغانان باید له اسلاماباد او راولپنډۍ څخه ووځي، کنه د جبري ایستلو له خطر سره به مخ شي.
په اپرېل میاشت کې د «ناقانونه بهرنیو وګړو د ستنولو پلان» دویم پړاو پیل شو چې د «ای سي سي» کارت لرونکي افغانان هم پکې شامل و. همداراز په جولای کې د رسمي فرمان له لارې د «پي او ار » کارت لرونکو د ایستلو بهیر پیل شو او د سپټمبر لومړۍ نېټه ورته وروستۍ نېټه وټاکل شوه.
بلخوا، د سره صلیب نړیوال فدراسیون د وضعیت ارزونې له مخې، د ۲۰۲۵ کال له پیل څخه د نومبر تر پایه پورې، له ایران او پاکستان څخه تر ۵.۲ میلیونو زیات افغان کډوال افغانستان ته ستانه شوي چې دا یو بېساری بهیر بلل کېږي او له سخت بشري بحران سره مخ افغانستان باندې یې فشارونه لا زیات کړی دی. یوازې له ایران څخه تر ۳.۶ میلیونو زیات افغانان راستانه شوي چې له دې ډلې ۱.۲ میلیونه یې په جبري توګه ایستل شوي کسان دي.
افغانستان انټرنشنل ته په رسېدلو ویډیو کې ښکاري، چې طالبانو په هرات کې د طب پوهنځي د زدهکړیالانو د فراغت په غونډه کې زدهکړیالان اړ کړې، چې خپلې نېکټايي لرې کړي. دغه پېښه د جمعې په ماښام د هرات ښار په یوه تالار کې شوې ده.
په ترلاسه شوې ویډیو کې ښکاري، چې د هرات پوهنتون د طب پوهنځي نږدې پنځوس زدهکړیالانو نن په یوه تالار کې د خپل فراغت مراسم په داسې حال کې ترسره کول چې سلګونه نور کسان هم تالار کې وو. په دغه ویډیو کې لېدل کېږي، چې یو وسلهوال کس چې د امربالمعروف یونیفورم یې په تن دی، د سټیج په لور ور روان دی او درې نور وسلهوال کسان هم له سټیج څخه ښکته ولاړ دي.
د ویډیو لهمخې، د مراسمو کوربه چې د افغانستان د راتلونکي او په هېواد کې د لوستو کسانو د رول په اړه وینا کوي، خو د وسلهوال طالب لهخوا یې په وینا کې مداخله کېږي. وروسته کوربه له زدهکړیالانو څخه غوښتنه کوي، چې له سټیج څخه ښکته شي.
په ویډیو کې ښکاري، کله چې زدهکړیالان له سټیج څخه ښکته کېږي، نو طالبان یې اړ باسي چې خپلې نېکټايۍ لرې کړي.
سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې شاوخوا دوه زره کسان د یادې پیښې شاهدان وو.
دا پېښه پر داسې مهال شوې، چې په وروستیو ورځو کې طالبانو په هرات کې پر خلکو نوي بندیزونه لګولي دي او یادې ډلې تېره اوونۍ تازه په هرات ښار کې له ښځو او نجونو سره د حجاب په نامه سخت چلند پیل کړی او لسګونه ښځې یې په کوڅو او عامه ځایونو کې درولې او ځینې یې نیولې دي.
سرچینو افغانستان انټرنشنل-پښتو ته ویلي، چې له تېرو درې میاشتو راهیسې د کندهار میرویس حوزوي روغتون د درملو له کمښت سره مخ دی او ناروغان اړ دي، چې د خپلې درملنې لپاره په ازاد بازار کې درمل واخلي. مخکې ناروغانو یوازې پر دې روغتون تکیه درلوده.
د کندهار د میرویس حوزوي روغتون څخه باوري سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، چې یاد روغتون له تېرو درېیو میاشتو راهیسې د درملو له کمښت سره مخ دی.
د روغتون یو مسول چارواکی چې نه غواړي نوم یې واخیستل شي، ویلي چې د درملو د کمښت په اړه یې څو ځله د کندهار والي ملا شیرین ته هم شکایتونه کړې دي، هېڅ یوه طالب چارواکي ورته جدي پاملرنه نه ده کړې.
نوموړي ویلي: «اوس نو درې میاشتې کېږي چې په روغتون کې د داخله ناروغانو په ځانګړي توګه د ماشومانو او نسايي او ولادي ناروغانو لپاره مو درمل تقریبا ختم شوي دي. موږ د دغه روغتون له خوا ډېر کم درمل ناروغان ته ورکوو او د ناروغانو خپلوان بیا اړ دې چې د اړتیا وړ نور درمل په ازاد بازار کې ترلاسه کړي».
همدارنګه د میرویس روغتون څخه یوې بلې سرچېنې هم د نوم د نه اخیستو په شرط افغانستان انټرنشنل-پښتو ته ویلي، چې د درملو د کمښت په اړه یې په ځلونو د ملا هبتالله دفتر ته خپلې غوښتنې وړاندې کړې دي، خو تر اوسه یې مثبت ځواب نه دی ترلاسه کړی.
سرچینه زیاتوي: «کله چې سور صلیب خپلې همکارۍ محدودې کړې، هبتالله اخوندزاده وروسته د روغتون لپاره ۴۷ میلیونه افغانۍ بودیجه منظور کړه، خو دا بودیجه موږ ته پر وخت ونه رسېده. کله چې مو یوه برخه ترلاسه کړه، هغه د ډاکټرانو، نرسانو او نورو پرسونل د تنخواو، تېلو او نورو اړتیاوو لپاره مصرف شوه. د پېسو یوې برخې سره مو درمل هم وپېرل، خو اوس هغه درمل هم ختم شوي دي».
تر دې وړاندې د یاد حوزوي روغتون د ډاکټرانو، نرسانو او خدماتي پرسونل د تنخواوو ترڅنګ د درملو او نورو روغتیايي تجهیزاتو چمتو کولو مسوولیت د سور صلیب نړۍوالې کمیټې پر غاړه و، خو یادې کمیټې د تېر کال په لومړیو کې د یاد روغتون لپاره خپل خدمات محدود کړل.
یاد روغتون ته د کندهار ترڅنګ د هلمند، ارزګان او زابل ولایتونو څخه هم ناروغان مراجعه کوي، خو د سور صیلب د ملاتړ له محددودیت وروسته اوس د ناروغانو لپاره د یاد روغتون خدمات د قناعت وړ نه دي.
د شفیعالله په نوم د ارزګان یو اوسېدونکي افغانستان انټرنشنل-پښتو ته ویلي: «ښځه مې پر ماشوم عملیات شوه، ما د عملیات لپاره ټول چمتوالی ونیوو، دوا، د عملیات سامان او هر څه مې په خپلو پیسو اماده کړل، یوازې دومره وشو چې ډاکټرانو د عملیات پیسې وانهخیستې».
د کندهار اوسېدونکي وايي، په لوړ لګښت د درملنې توان نهلري او له طالبانو څخه غوښتنه کوي، چې یاد روغتون دې له سقوط کېدو څخه وژغوري.
د کندهار د میرویس روغتون څخه سرچینو پر داسې مهال د درملو د کمښت خبر ورکړی، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ له شخړې وروسته طالبانو له پاکستان څخه د درملو پر واردولو بندیز لګولی دی، خو وړاندې په افغانستان کې د درملو ډېره تکیه پر پاکستان کېده.
د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف ویلي، افغان طالبان د پاکستاني طالبانو تحریک «ټيټيپي» سره نږدې اړیکې لري او دې ډلې ته بېلابېلې اسانتیاوې برابروي. هغه ټینګار کړی، چې که څه هم طالبان دا تورونه ردوي، خو اسلاماباد په دې اړه کافي شواهد او اسناد په لاس کې لري.
د پاکستان لومړي وزیر له دیني عالمانو سره په اسلاماباد کې د یوې ناستې پر مهال زیاته کړې، چې هېواد یې د ترهګرۍ پر ضد په جګړه کې سترې قربانۍ ورکړې دي او له نړۍوالې ټولنې یې غوښتي، چې د ترهګرۍ پر وړاندې د مبارزې په لړ کې د پاکستان قربانۍ په رسمیت وپېژني.
هغه وویل: «د ترهګرۍ په دې جګړه کې ۱۰۰زره بېګناه پاکستانیان ووژل شول. ښځې، ماشومان، سوداګر، ډاکټران او انجینران وژل شوي چې ټول عام خلک وو».
د نوموړي په وینا، پاکستان به د خپلو خلکو د امنیت د خوندي کولو لپاره د ترهګرۍ پر ضد هڅو ته دوام ورکړي او تمه لري، چې نړۍواله ټولنه د دې ګواښ پر وړاندې جدي او همغږی دریځ خپل کړي.
شهباز شریف خپله وینا کې ټینګار کړی، چې افغان طالبان «ټيټيپي» ته امکانات برابروي او د پاکستان پوځیان په دې جګړه کې وژل شوي دي.
د شریف په خبره، پاکستاني طالبان او پر کابل واکمن سره یو لاس شوي دي. دا لومړی ځل نه دی، چې د پاکستان لومړی وزیر دغه ډول تورونه لګوي، بلکې تر دې وړاندې یې هم ویلي چې «ټيټيپي» د افغانستان په خاوره کې ښکاره پناه ځایونه لري او له هماغه ځایه د دوی په هېواد کې وسلهوال بریدونه پلانوي.
نږدې درې میاشتې وړاندې د ډیورنډ پر کرښه د افغان طالبانو او پاکستاني پوځیانو ترمنځ درنې نښتې وشوې او لوی لامل یې د «ټيټيپي» پر سر د دواړو لوریو ناندرۍ وې. تر دې جګړو وروسته د دواړو لوریو ترمنځ پر ډیورنډ کرښه د سوداګرۍ پرمخ ټولې دروازې سره وتړل شوې او د قطر تر څنګ د ترکیې په منځګړتوب یې اوربند هم وشو. که څه هم په سعودي عربستان، ترکیې او قطر کې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د «ټيټيپي» په ګډون د نورو اختلافاتو د حل لپاره مذاکرات وشول؛خو پایله یې ورنه کړه او ټول پړاوونه بې نتیجې پای ته ورسېدل.
د جرمني په مونشن کې په قصدي ډول پر ګڼه ګوڼه د موټر برابرولو او په یاده پېښه کې د یوې ماشومي او د هغې د مور د وژلو په تور یو افغان کډوال محاکمه کېږي. یاده پېښه تېر کال شوې ده او څارنوالانو یې انګیزه مذهبي بللې ده.
تېر کال د فبرورۍ میاشتې په ۱۳مه نېټه یو افغان د جرمني په مونشن ایالت کې په قصدي ډول پر لاریونوالو موټر ور برابر کړ، چې له امله یې یوه ماشومه او د هغې مور ووژل شوې او ۴۴ نور ټپیان شول.
هغه مهال رسنیو راپور ورکړی و، چې یاده پېښه د فرهاد په نوم د یوه افغان کډوال له لوري شوې او د پېښې انګیزه مذهبي وه.
نن د جمعې په ورځ د ډیلي مېل ورځپاڼې راپور ورکړی، چې اوس یاد افغان کډوال د دوو کسانو د قصدي وژلو په تور محاکمه کېږي.
څارنوالانو ویلي، چې د یاد افغان کډوال له محاکمې وروسته پرېکړه به په جون میاشت کې وشي.
دغه تورن افغان کډوال د تېرکال له فبرورۍ میاشتې راهیسې په زندان کې دی.