په ایران کې د ۱۹۹۹ کال راهیسې تر ۲۰۲۶ کال پورې شپږ لوی لاریونونه ترسره شوي او د یادو لاریونونو په ترڅ کې ګڼ کسان وژل شوي، نیول شوي او بندیان شوي هم دي، خو لا هم د خامنهيي په رهبرۍ د دولت ستنې ولاړې دي.
په ایران کې د خامنهيي پر ضد د پراخو لاریونونو سلسله په ۱۹۹۹ کال کې پیل شوه، چې شاوخوا شپږ ورځې یې دوام وکړ.
یاد لاریونونه د تهران پوهنتون په لیله کې پر محصلینو د برید په غبرګون پیل شول او وروسته د ایران تر نورو ښارونو هم وغځیدل.د لاریونونو پرمهال لاریون کوونکو د خامنهيي پر ضد شعارونه ورکول.
د ایران د لاریونونو په تاریخ کې دا هغه لومړنۍ لاریون و، چې په ښکاره ډول پهکې د خامنهيي پر ضد شعارونه ورکول کېدل.
دغه ډول په پراخه کچه لاریونونه بیا د لسو کالو په ترڅ کې ترسره نهشول، خو په ۲۰۰۹ او ۲۰۱۰ کلونو کې د محمود احمدي نژاد پر دویم ځل ولسمشر کېدو او په ټاکنو کې د درغلیو په غبرګون کې میلیوني لاریونونه پیل شول.
د یادو لاریونونو په پیل کې ډېره پاملرنه په ټاکنو کې د درغلیو په اړه وه، خو وروسته بیا په مذهبي ضد او خامنهيي ضد شعارونو ورکولو واوښتل. لاریونوالو خامنهيي ته په اشاره «مرګ پر دیکتاتور» شعارونه ورکول.
تر اوږدې دمې وروسته د درېیم ځل لپاره د ۲۰۱۷ کال په ډسمبر کې د اقتصادي ناخوښۍ، بې کارۍ او جبري حجاب پر ضد په مشهد کې لاریونونه پیل شول او د ۲۰۱۸ کال تر جنورۍ پورې یې دوام وکړ. د یادو لاریونونو سلسله د ایران تر لسګونو ښارونه ورسېده.
د یادو لاریونونو پر مهال لاریون کوونکو په ښکاره ډول د خامنهيي پرضد شعارونه ورکول. لاریونوالو د رژیم د بدلون، د مذهبي واک پای ته رسولو او د فساد پر ضد هم شعارونه ورکول.
له یادو لاریونونو څخه نږدې یو کال وروسته د ۲۰۱۹ کال په نومبر کې یو ځل بیا د تېلو د بیو ناڅاپي لوړېدو او اقتصادي ناورین په غبرګون لاریونونه پیل شول او د ۲۰۲۰ کال تر لومړیو یې دوام وکړ. دا ځل لاریونونه دومره پراخ و، چې د ایران له ۱۰۰ تر زیاتو ښارونو پورې ورسېدل.
په یادو لاریونونو کې هم د خامنهيي پر ضد شعارونه ورکول کېدل، د هغه مجسمې او انځورونه لهمنځه یوړل شول او لاریونوالو د رژيم د بدلون غوښتنه کوله.
دغه لاریونونه د ایران حکومت له لوري سخت وځپل شول. د راپورونو لهمخې، په دغو لاریونونو کې ۱۵۰۰ کسان ووژل شول او سلګونه نور ټپیان شول.
له دوه کلنې دمې وروسته د ۲۰۲۲ کال په سپټمبر میاشت کې د دغه هېواد په یوه زندان کې د مهسا امیني د جسد له موندلو وروسته یوځل بیا د «ښځه، ژوند، ازادي» خوځښت پیل شو. دغو لاریونونو د څو میاشتو لپاره د ایران په بېلابېلو ښارونو او پوهنتونونو کې دوام درلود.
په دغو لاریونونو کې «مرګ پر خامنهيي» او «خامنهيي قاتل دی» شعارونه ورکول کېدل او د رژیم د بدلون غوښتنې هم کېدلي.
په ایران کې وروستي لاریونونه د ۲۰۲۵ کال په وروستیو کې د ډالر پر وړاندې د تومان د ارزښت د سقوط او د اقتصادي ستونزو په غبرګون پیل شول او لا هم دوام لري.
د یادو لاریونونو پرمهال هم «مرګ پر خامنهيي»، «مرګ پر دیکتاتور» او «سږکال به خامنهيي له واکه لرې کېږي» شعارونه ورکول کېږي. قهر جنو لاریونوالو د خامنهيي انځورونه وسوځول د ایران د اوسني بیرغ پر ځای یې د شاهي دورې بیرغ تر څنګ د رژیم د بدلون غوښتنې لري.
د لاریونونو دغه څپه له ۱۹۷۹ کال راهیسې په ایران کې د انقلاب تر ټولو ستر انقلابي لاریونونه بلل کېږي، خو د حکومت د سختو ځپونکو اقداماتو په پایله کې زرګونو کسانو خپل ژوند هم پکې بایللی دی.
د یادو لاریونونو پرمهال د سختو ځپنو او زرګونو کسانو د وژل کېدو د راپورونو ترڅنګ انټرنېټ بند شوی او د لاریونوالو د ځپلو لپاره له عراق څخه د شعیه وسلهوالو د داخلېدو راپورونه هم ورکړل شوي دي. دغه لاریونونه لا هم دوام لري، خو د راپورونو لهمخې، د امنیتي ځواکونو له پراخو ځپلو وروسته یې پراخوالی یو څه کم شوی دی.
د راپورونو لهمخې، له ۱۹۹۹ کال راهیسې د ایران په لاریونونو کې مرحلهوار بدلونونه راغلي، چې له سیمهییزو او محدودو غوښتنو څخه تر ملي او شخصي هدفمندو شعارونو پورې پراخ شوي دي. د لاریونونو وروستۍ څپه چې د ۲۰۲۶ کال د جنوري ۱۷مې پورې لا هم روانه ده، د ایران د مذهبي مشر علي خامنهيي پر ضد شعارونه تر ټولو څرګند او پراخ دي، چې د ایران د حکومت لهخوا له سختو ځپونکو اقداماتو او نړۍوالو اندېښنو سره مخ دي.
