جلالي: افغانستان کې یو ټول‌واک حکومت واکمن دی او هر څه د خپل قرائت او تعریف پر بنسټ ټاکي

خان عبدالغفار خان چې په باچا خان فخر افغان هم پېژندل کېږي د شلمې پېړۍ د عدم تشدد بنسټګر او سرلاری مبارز و، چې په خپله مبارزه کې يې ډېرې سختۍ وزغملې، خو له خپلې غوره کړې لارې يو قدم هم شاته نه‌شو. د باچا خان زوی عبدالولي خان هم د هغه لاره تعقیب کړه.

په لندن کې د باچا خان او عبدالولي خان په مناسبت په جوړه شوې غونډه کې ګډونوالو د عدم تشدد د سر لارو مبارزې وستایلې او همداراز یې د همدغه سیاست پر دوام ټینګار وکړ.

د یادې غونډې ګډونوالو د باچا خان د ژوند پر بېلابېلو برخو خبرې وکړې او په وینا یې، باچا خان د پښتنو د ژوند په بېلابېلو برخو کې کار کړی او په ځانګړي ډول د ښځو لپاره یې ډېرې هڅې کړې دي.

په برېتانیا کې د عوامي نشنل ګوند یوه مسوول زاهد خان افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وویل: «باچان خان یوازې سیاستوال نه‌وو، بلکې زموږ د ټولنې اصلاحګر وو او د انګرېزانو پر وړاندې د «عدم تشدد» سیاست په وسیله مبارزه کړې ده».

باچا خان په خپل وخت کې د نړۍ له ډېرو نورو مبارزینو د هغې ډلې له ګاندي سره ډېره راشه درشه درلوده او په ګډه یې مبارزه کوله.

د کابل پوهنتون پخوانی استاد محبوب‌شاه محبوب باچا خان د پښتني ټولنې لپاره یو «نعمت» وباله، خو په وینا یې، پښتنو د نیابتي جګړو له امله ونه‌شوای کولای د نوموړي د لارې پیروي وکړي.

نوموړی زیاتوي، باچا خان د پښتنو لپاره د زده‌کړو غوښتونکی وو او هڅه یې کوله چې په پښتنو کې د زده‌کړو بنسټ کېښودل شي؛ له همدې امله د لرې پښتونخوا پر تله په کوزې پښتونخوا کې پښتانه ډېر لوستي دي.

له دې سره سم، لیکوال او فرهنګپال اصف ننګ وایي، لر او بر یو نسل دي او په باور یې د باچا خان د عدم تشدد مبارزه ډېره کمزورې وه؛ عدم تشدد هغه فاتح پښتون ډېر پڅ کړ چې هند، سند، تر بخارا او نیشاپور پورې یې فتحې کړې وې.

د نوموړي په وینا، د باچا خان په منشور کې «ملت پالنه» زیاته، خو «دولت جوړونه» تله کمزورې وه.

د یادونې وړ ده، چې خان عبدالغفار خان په ۱۸۹۰ کال کې د چارسدې په اتمانزو کې وزېږېد او د «عدم تشدد» د پالیسو د پرمخ بیولو لپاره د «خدايي خدمتګار تحریک» جوړ کړ او بالاخره ۱۹۸۸ کال د جنورۍ په ۲۰مه له دې نړۍ سترګې پټې کړې او د وصیت له‌مخې په جلال‌اباد ښار کې خاورو ته وسپارل شو.

د جوزجان ولایت لپاره د طالبانو د رسنیو دفتر د یکشنبې په ورځ (د مرغومي ۲۸مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره وايي، عبدالله سرحدي په دې کتنه کې ویلي: «د هبت‌الله اخوندزاده له فرامینو اطاعت کول چې په‌کې سوله او د خلکو ارامتیا نغښتې ده، پر ټولو مسوولینو، مجاهدینو او خلکو واجب دی».

یو شمېر طالب چارواکي خپل مشر هبت‌الله اخوندزاده ته ډېره په درنه ګوري او ان له فرامینو اطاعت کول یې واجب ګڼي، خو ځينې بیا لکه د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د سیاسي مرستیال عباس ستانکزي په څېر طالب چارواکي چې د هبت‌الله اخوندزاده پر چارو نیوکې کوي، تبعید کېږي او یا هم په کور کېنول کېږي.

د جوزجان ولایت لپاره د طالبانو والي همداراز له ټولو ډلګي مشرانو او سرګروپانو وغوښتل چې په خپلو چارو کې خیانت، غلا او چپاول ونه‌کړي او همداراز یې د بې‌برخلیکه طالبانو د ستونزو د حل لپاره ټټر وواهه.

د یادونې وړ ده، چې عبدالله سرحدي تر دې مخکې د بامیان لپاره د طالبانو والي او په دې وروستیو ورځو کې د جوزجان لپاره د طالبانو د والي په توګه ټاکل شوی دی.

د یادې قومندانۍ ویاند سید طیب حماد وايي، دغو نیول شویو کسانو په حصارک ولسوالۍ کې د خلکو کورونه او فارمونه سوځول او همداراز مېوه‌لرونکي او غېر مېوه‌لرونکې ونې یې وهلې.

سید طیب حماد زیاتوي: «امنیتي پولیسو د یادې ډلې ټول غړي نیولي دي. نیول شویو کسانو د لومړنیو څېړنو پر مهال پر خپلو کړنو اعتراف کړی دی».

د نوموړي په وینا، دغه ډله لا هم تر څېړنو لاندې ده او د قانوني اسنادو تر بشپړېدو وروسته به اړوندو عدلي او قضايي ارګانونو ته وسپارل شي.

په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د استازولۍ سرپرست نصیر احمد فایق د یکشنبې په ورځ (د مرغومي ۲۸مه) په خپله اېکس‌پاڼه ویلي، له شواهدو او د محکمې له حکم پرته د ښځو بندي کول له اسلامي ارزښتونو او صولو او همداراز له انساني قوانینو او د افغانانو له کلتور سره په ښکاره په ټکر کې دي.

نصیر احمد فایق زیاته کړې: «په افغانستان کې ښځې د مدافع وکیل او عدالت ته د نه‌لاسرسي په ګډون له خپلو ټولو دیني او اساسي حقونو بې برخې دي او د طالبانو په بندخونو کې د شکنجو، ناسم چلند، جسمي او جنسي ځورونو په تړاو ګڼ مستند راپورونه هم شته».

هغه همداراز زیاته کړې: «د خدیجې احمدزاده، ناظره رشیدي او ورسره د نورو کسانو نیول کېدل په کلکه غندم او په بېړه او له کوم قید و شرط پرته د هغوی د ازادېدو غوښتونکی یم».

له دې سره سم، د افغان ښځو د عدالت غوښتونکي غورځنګ غړو د طالبانو له لوري په کندوز کې د یوې سیمه‌ییزې راډيو د خبریالې ناظره رشیدي او په هرات کې د یوې ټکواندو کارې نیول په کلکه غندلي او په بېړه د ازادېدو غوښتنه یې کړې ده.

د دغه غورځنګ یوه غړې عزیزګل افغان بېک افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وايي: «ناظره رشیدي یوازې یوه خبریاله نه‌ده، هغه یوه مور ده چې باید له خپلو دوو ماشومانو ساتنه وکړي. هغه له هېڅ جرم پرته د طالبانو له لوري بندي شوې ده. موږ له کوم قید او شرط پرته د ناظره رشیدي د ازادېدو غوښتونکي یوو».

د دغه غورځنګ یوه بله غړې سمیه شېرزاد هم وايي: «ټکواندو کاره خدیجه احمدزاده او ناظره رشیدي له جرم پرته د طالبانو له لوري بندیانې شوې دي. موږ د بشري حقونو له نړۍوالو بنسټونو او خلکو غواړو چې د هغو غږ واوسي او د ظلم پر وړاندې پټه خوله پاتې نه‌شي او همداراز طالبان ځواب ورکړې ته اړ کړي».

د یادونې وړ ده، ناظره رشیدي چې په کندوز کې د یوې سیمه‌ییزې رسنۍ خبریاله ده د مرغومي په ۱۶مه له څلورو نورو ښځو سره د طالبانو له لوري نیول شوې ده. طالبان ادعا کوي، دغه ښځې د یوې «جنایي قضيې» په تړاو نیول شوې دي او همداراز د مرغومي په ۲۰مه ټکواندو کاره خدیجه احمدزاده په هرات کې د طالبانو له لوري نیول شوې او دغې ډلې د هغې د نیول کېدو په تړاو هېڅ سپیناوی نه‌دی کړی.

د طالبانو د امنیه قوماندانۍ په خبرپاڼه کې راغلي، چې یاده پېښه نن د یکشنبې په ورځ په غره کې د بوټو راټولولو پرمهال وې. په خبرپاڼه کې د پېښې لامل د ناچاوده توکو په اړه د ماشومانو بې‌پامي او ناپوهي ښودل شوې ده.

د طالبانو د امنیتي مسوولینو په وینا، ټپي شوې ماشومانې د لا ښې درملنې لپاره پلازمېنې کابل ته لېږدول شوې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې تېره ورځ په فاریاب ولایت کې د راکټ د یوې ناچاودې مرمۍ د چاودنې له امله دوو ماشومانو خپل ژوند له لاسه ورکړی و، او یوه ښځه او بل ماشوم سخت ټپیان شوي وو.

له دې وړاندې په کونړ کې هم ورته دوه پېښې شوې دي.

افغانستان د څو لسیزو جنګ جګړو له امله لا هم د ناچاوده توکو له جدي ګواښ سره مخ دی.

د بېلابېلو نړیوالو بنسټونو د راپورونو له مخې، په هېواد کې زرګونه ناچاوده ماینونه او جګړه‌ییز مهمات پراته دي چې هر کال یې لسګونه ماشومان او ملکي وګړي قرباني کېږي.