شان وانډېور: په سنا کې په رسمي ډول ثابته شوه چې ټول افغانان بشپړ امنیتي پلټل شوي

کییر سټارمر د یک شنبې په ورځ په ایکس لیکلي، چې د ګرینلینډ راتلونکی باید د همدې ټاپو د خلکو او د ډنمارک د دولت له‌خوا وټاکل شي. نوموړي ټینګار وکړ چې د دې سیمې په اړه د برېتانیا دریځ «ډېر روښانه» دی او هېڅ بهرنی لوری حق نه لري د هغې پر برخلیک فشار راولي.

د برېتانیا لومړي وزیر همدارنګه د شمالي قطب د امنیت موضوع د ناټو لپاره حیاتي بللې او لیکلي یې دي، چې د ارکتیک امنیت یوازې د یوې یا دوو هېوادونو مسله نه ده، بلکې د ناټو د ټولو غړو ګډه اندېښنه ده. د هغه په وینا، متحدین باید په ګډه او لا پیاوړې همغږۍ سره د روسیې له‌خوا د ارکتیک په بېلابېلو برخو کې راولاړېدونکو ګواښونو پر وړاندې اقدام وکړي.

سټارمر په خپل بیان کې د ناټو پر متحدینو د تعرفو لګولو په اړه هم سخت دریځ خپل کړی او دا اقدام یې «په بشپړه توګه ناسم» بللی. هغه لیکلي، چې پر هغو هېوادونو اقتصادي فشار راوستل، چې د ناټو د ګډ امنیت لپاره هڅې کوي، د ایتلاف له اصولو سره په ټکر کې دي.

د برېتانیا لومړي وزیر زیاته کړې، چې لندن به دا موضوع له امریکايي ادارې سره په مستقیمو خبرو کې تعقیب کړي، څو د ناټو د متحدینو ترمنځ سیاسي او امنیتي همغږي زیانمنه نه شي.

په یاده غونډه کې د قطر په استازیتوب د یاد هېواد د بهرنیو چارو وزارت لوړپوړي چارواکي خالد عبدالعزیز ګډون کړی و او د افغانستان د وضعیت په اړه یې د ګډ او متوازن چلند پر اړتیا ټینګار وکړ.

یاد قطري چارواکي د اسلامي همکاریو سازمان د قوانینو په چوکاټ کې د افغانستان لپاره بیړنۍ بشري مرستې، مسوولانه سیاسي تعامل او د افغانانو د غوښتنو پر ملاتړ ټینګار کړی دی.

نوموړي زیاته کړې: «د ملګرو ملتونو په مشرۍ د دوحې پروسې کوربتوب د قطر له هغه قوي باور څخه سرچینه اخلي، چې سولې ته د رسېدو لپاره رغنده خبرې تر ټولو ګټوره لاره ګڼي».

خالد عبدالعزیز ویلي، چې د نړۍوالو هڅو په لړ کې د افغانستان د قضیې په اړه د دوحې پروسه یو مهم ګام دی او همداراز یې هیله څرګنده کړه، چې د اسلامي همکاریو سازمان لومړنۍ تخنیکي غونډه به عملي او رغنده پایلې ولري.

د افغانستان په اړه د اسلامي همکاریو سازمان د وزیرانو د تماس ډلې لومړۍ غونډه د روان کال په تلې میاشت کې د پرېکړو د پلي کولو لپاره د ګټور میکانیزم د جوړولو او د همکاریو پیاوړتیا په موخه په نیویارک کې جوړه شوې وه.

په یاده اعلامیه ویل شوي، چې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ په مشرۍ د غزې د سولې بورډ او د غزې د لوړپوړي استازي په ملاتړ سره د غزې د ادارې ملي کمیټه به د غزې د بنسټیزو تاسیساتو د بیا رغونې او د روحیې جوړولو په برخو کې کار وکړي.

د غزې ادارې د ملي کمېټې په اعلامیه کې ژمنه شوې، چې د امنیت د ټینګښت تر څنګ به په غزه کې د برېښنا، اوبو، روغتیايي خدمتونو او زده‌کړو لپاره زمینه برابره کړي.

یادې کمېټې ویلي، چې د فلسطین د حقیقي حقونو د خوندیتوب لپاره یې د سولې لاره غوره کړې ده.

له دې سره سم، د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو د غزې د خلکو د ښې راتلونکې لپاره د غزې ادارې له ملي کمیټې سره د همکاریو ټټر وهلی دی.

خو د اسراییل لومړي وزیر بیا د غزې پر راتلونکې د څارنې لپاره د معرفي شوې کمېټې غړو پر جوړښت نیوکې کړي او زیاته کړې یې ده، چې د یادې کمېټې د جوړښت څرنګوالی «له اسراییل سره همغږې شوی نه‌ده او د دغه هېواد د پالیسۍ خلاف ده».

بنیامین نتنیاهو په یوې اعلامیه کې چې د شنبې په ورځ (د مرغومي ۲۷مه) خپره شوې خپل بهرنیو چارو وزیر ته سپارښتنه کړې، چې په همدې تړاو د امریکا له بهرنیو چارو وزیر سره وغږېږي.

د اسراییل د داخلي امنیت وزیر بیا په یوې اعلامیې کې په همدې تړاو د نتنیاهو له دریځ څخه ملاتړ کړی او له هغه یې غوښتي، چې پوځ ته امر وکړي چې بیا ځلي جګړې ته چمتو شي.

د عراق دفاع وزارت د شنبې په ورځ (د مرغومي ۲۷مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د عراق په لویدیځ کې له عین الاسد هوايي اډې څخه د امریکا په مشرۍ ټول بهرني ځواکونه وتلي او اوس د یادې هوايي اډې بشپړ کنټرول د عراقي ځواکونه په لاس کې دی.

رویټرز خبري اژانس ته هم د عراق د پوځ یوه لوړ پوړي چارواکي تایید کړې، چې له یادې اډې څخه د امریکا په مشرۍ بهرني ځواکونه وتلي، خو وايي، چې د ځینو لوژستیکي ستونزو له امله لا هم ډېر کم شمېر بهرني سرتیري د عین الاسد په اډه کې پاتې دي.

واشنګټن او بغداد په ۲۰۲۴ کال کې د امریکا په مشرۍ د ایتلافي ځواکونو د وروستي پړاو وتلو او دوه اړخیزو امنیتي اړیکو جوړولو په اړه هوکړه کړې وه. په یاده هوکړه کې ویل شوي و، چې سلګونه بهرني ځواکونه به د ۲۰۲۵ کال تر سپټمبر او پاتې نور به یې د ۲۰۲۶ کال تر پایه له عراق څخه ووځي.

دغې شورا د شنبې په ورځ (د مرغومي ۲۷مه) په یوې اعلامیې کې د طالبانو له ډلې سره د اړیکو د عادي کولو او د افغانستان د ډيپلوماټيک استازولۍ د سپارلو په برخه کې د هند یاده پرېکړه، د افغان ولس له تمو لرې او د افغانستان له عیني واقعیتونو سره په ټکر کې بللې ده.

د مقاومت شورا په باور له طالبانو سره تعامل او د هغوی پېژندنه به په سیمه‌ییزه او نړۍواله کچه جدي، منفي او نه‌جبرانېدونکي امنیتي او ټولنیزې پایلې ولري او د تلپاتې سولې او د نړۍوالو اصولو پر بنسټ د نظم د ټینګښت لپاره د نړۍوالې ټولنې هڅې به زیانمنې کړي او همداراز دغه ډله به د لا ډېرو «ویجاړوونکو فعالیتونو» ترسره کولو ته وهڅوي.

دغه شورا وايي، د نړۍوالو حقوقو بنسټیز اصول او د ملګرو ملتونو د منشور غوښتنې دا څرګندوي چې د دولتونو پېژندنه او د ډيپلوماټيکو اړیکو ټینګښت باید د حقوقي مشروعیت، د ولس استازیتوب او نړۍوالو ژمنو ته د ژمنتیا پر بنسټ وي او همداراز زیاتوي: «د طالبانو ډله، د نړۍوال رسميت پېژندنې د نشتوالي او په افغانستان کې د بشري حقونو او نړۍوالو قوانینو د پرله‌پسې او ښکاره سرغړونو له امله، نه دا شرایط لري او نه یې کله لرلي دي».

دغه شورا طالبان یوه «افراطي ډله» بللې او په باور یې«ترهګریز فکر» لري او د افغانستان د ولس استازیتوب نه‌کوي او له هند څخه یې غوښتي چې د افغان ولس له «واقعي استازو» سره خپلو همکاریو ته دوام ورکړي او همداراز زیاتوي: «موږ له هند دولت څخه، چې د افغانستان د ولس پخوانی دوست دی، تمه لرو چې د تاریخي او کلتوري ګډو اړیکو او د افغانستان د عیني واقعیتونو په پام کې نیولو سره، له افغان ولس او د هغوی له واقعي استازو سره خپلو همکاریو ته دوام ورکړي».

له هند سره د طالبانو د اړیکو پراخېدل؛ د طالبانو سرپرست سفیر په نوي ډیلي کې دنده پیل کړه | افغانستان انټرنشنل پښتو

هند سره له دې چې طالبان یې په رسمیت نه‌دي پېژندلي، خو په ۲۰۲۲ کال کې یې په کابل کې د خپل تخنیکي ماموریت له پیلولو وروسته له طالبانو سره اړیکې ټينګې کړې او تېره اونۍ یې په نوي ډیلي کې د افغانستان سفارت د طالبانو یوه استازي نور احمد نور ته وسپاره.

د یادونې وړ ده، چې هند ته د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر له سفر سره هم مهاله د یاد هېواد بهرنیو چارو وزارت ویلي و، چې په کابل کې به خپل تخنیکي ماموریت بېرته د سفارت کچې ته لوړ کړي.