د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف د امریکا د ولسمشر مرستیال جېډي وېنس سره د اسلاماباد ناستې په څنډه کې لیدنه کړې ده. په دغه کتنه کې دواړو لورو د دوهاړخیزو اړیکو پر پیاوړتیا، سیمهییز امنیت او د سیمې پر روان وضعیت خبرې اترې کړي دي.
د پاکستان د لومړي وزیر دفتر ویلي، چې شهباز شریف او وېنس په دې لیدنه کې د واشنګټن او اسلاماباد ترمنځ د همکاریو پر پراختیا بحث کړی او دواړو لورو د سیمې د امنیتي وضیعت په اړه خپل نظرونه تبادله کړل.
د پاکستان د لومړي وزیر دفتر ویلي، چې دواړو لورو د اسلاماباد ناسته د سیمې د ثبات لپاره یو مهم ګام وباله.
رویټرز خبري اژانس د ایران د یوه لوړپوړې چارواکي له قوله راپور ورکړی، چې امریکا په قطر او د نورو هېوادونو په بانکونو کې د ایران د کنګل شویو شتمنیو له ازادولو سره موافقه کړې ده. تهران دا ګام د سولې یوې تلپاتې هوکړې ته د رسېدو په لاره کې د «ښه نیت» ازموینه بولي.
رویټرز راپور ورکړی، چې د ایران د کنګل شوې شتمنۍ خوشې کول په مستقیم ډول د هرمز تنګي له لارې د کښتیو د خوندي تېرېدو له ډاډ ترلاسه کولو سره تړاو لري.
د سرچینې په وینا، دا اقدام د سولې د هر ډول دوامداره هوکړې د مخشرط په توګه وړاندې شوی دی.
بلخوا، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د جمعې په ورځ، د وري پر ۲۱مه په خپله ټولنیزه شبکه کې د ایران په اړه توند غبرګون ښودلی دی.
ټرمپ لیکلي: «ایرانیان ظاهرا نه پوهېږي چې دوی د بري لپاره هېڅ کارت نه لري؛ پرته له دې چې د اوبو له لارو په ګټنې له نړۍ څخه لنډمهاله باجواخلي.»
ټرمپ ویلي، چې د ایراني چارواکو ژوندي پاتې کېدو یوازینی دلیل په خبرو اترو کې برخه اخیستل دي.
د اندونیزیا د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې د یاد هېواد ولسمشر پرابوو سوبیانتو روسیې ته رسمي سفر کوي. سوبیانتو به د سفر په ترڅ کې له پوتین سره د تېلو پېرلو او انرژۍ په تړاو خبرې وکړي.
د اندونیزیا د بهرنیو چارو وزیر سوګیونو د شنبې په ورځ ویلي، چې ولسمشر پرابوو سوبیانتو روسیې ته د رسمي سفر تابیا نیسي.
د هغه وینا ولسمشرسوبیانتو به د سفر په ترڅ کې له پوتین سره وګوري او د تېلو پېرلو او د انرژۍ پر بدیلو سرچینو به خبرې وکړي.
دا هڅې په داسې حال کېږي، چې د ایران د جګړې له امله د تېلو نړۍوال بازار له کمښت او ننګونو سره مخ دی او اندونیزیا هڅه کوي، چې خپل د اړتیاو وړ تېلو ترلاسه کولو لپاره بدیلي لارې په کارواچوي.
په پاکستان کې د وګړو د ثبت ادارې سرچینو د جمعې په ورځ «ده نېشن» ورځپاڼې ته ویلي، چې هره ورځ شاوخوا له ۵۰۰ تر ۶۰۰ پورې افغان کډوال د چمن پنډغالي ته لېږدول کېږي او هلته یې افغانستان ته د بېرته ستنېدو اسناد بشپړېږي.
د پاکستاني چارواکو په وینا؛ تر اوسه تر ۲ مېلیونو ډېر افغان کډوال له دغه هېواده اېستل شوي دي. دوی ویلي، چې په دغه پنډغالي کې د بېرته ستنېدونکو کورنیو لپاره د لنډمهالې استوګنې اسانتیاوې هم برابرې شوې دي.
تر دې وړاندې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ اعلان کړی و، زرګونه افغانان چې کلونه یې په پاکستان کې ژوند کړی، د زیاتېدونکو فشارونو، محدودو پالیسیو، د ژوند د خرابېدونکي وضعیت او په ځینو مواردو کې د جبري اېستلو له امله هره ورځ له پاکستان نه افغانستان ته ستنېږي.
په همدې حال کې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ خبرداری ورکړی، چې د افغان کډوالو اېستل هغوی د بشري حقونو د سرغړونو له جدي ګواښ سره مخ کوي.
هغه ټینګار کړی، چې پاکستان باید خپلو نړۍوالو ژمنو ته ژمن پاتې شي او د هغو کسانو له جبري ستنولو ډډه وکړي چې له ګواښ سره مخ دي.
د پېښور سترې محکمې په لنډمهالي ډول د پاکستاني پولیسو له لوري د هغې افغان کورنۍ د اېستلو مخه نیولې، چې درېیم هېواد ته د تګ په تمه ده. د دغې کورنۍ د کډوالۍ قضیه د ملګرو ملتونو د کډوالو له عالي کمېشنرۍ سره تر ارزونې لاندې ده.
پاکستانۍ رسنیو ویلي، دغه کورنۍ له ۲۰۲۱ کال راهیسې په پېښور کې درېیم هېواد ته د تګ په موخه شپې او ورځې تېروي.
د دغې کورنۍ وکیل سیفالله محب کاکاخېل بیا افغانستان انټرنشنل- پښتو ته ویلي، د ډېریو افغانانو قضیې په درېیمو هېوادونو کې روانې دي او په وینا یې، که دوی د پاکستاني پولیسو له لوري نیول او اېستل کېږي، په افغانستان کې یې ژوند له جدي ګواښ سره مخ کېږي.
نوموړي له اېستل کېدو سره د مخ افغان کورنۍ عریضې ته په اشارې ویلي، دمګړۍ په پاکستان کې ډېری مېشتو افغانانو د افغانستان له تېر نظام سره کار کړی او د بېرته اېستل کېدو په صورت کې له جدي ګواښ سره مخ کېږي.
پاکستان په دې وروستیو کې د افغانانو د نيولو او د اېستلو بهير چټک کړی، خو د بشري حقونو مدافعین اندېښنه څرګندوي، چې په پاکستان کې مېشت افغانان که بېرته افغانستان ته واستول شي، نو هلته به یې ژوند له جدي خطرونو سره مخ شي.
وکیل کاکاخېل ويلي، محکمې د یادې افغان کورنۍ په عریضه یو موقتي حکم صادر کړی او چارواکي یې تر بل امر پورې د یادې افغان کورنۍ پرضد له اقداماتو څخه منع کړي دي.
هغه زیاته کړې، اوس به دولتي چارواکي په دې اړه خپل ځواب محکمې ته وړاندې کړي او تر هغې وروسته به عملي اقدامات کېږي.
په خیبرپښتونخوا، بلوچستان او سند کې د افغان کډوالو د نیولو لپاره عمليات لا هم دوام لري. هېواد ته په جبري او یا په خپله خوښه ستنېدونکي افغانان بیا له سختو کړاوونو سره مخ دي. د کډوالو چارو اداره وايي، له ۲۰۲۳ کال راهیسې څه باندې ۲،۱ ميليون افغان کډوال افغانستان ته لېږدول شوي دي.
د خیبرپښتونخوا د خیبر ولسوالۍ حمزه باباکمپ ته راوستل شوي يا راغلي کډوال چې بېرته خپل هېواد ته ستنېږي وايي، له ډېرو ستونزو سره مخ دي او په وینا یې، د دوی د ثبت لړۍ ټکنۍ ده او دغې برخې ته ګومارل شوي پاکستاني کارکوونکي کم دي.
حمزه بابا کمپ کې د کډوالو تازه حال
په حمزه بابا کمپ کې يو افغان کډوال جمعه خان د جمعې په ورځ (د وري ۲۱مه) افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وويل، د پنجاب په ټېکسلا ښار کې یې له کورنۍ سره شپې او ورځې تېرولې او په وینا یې، په دې وروستيو کې چې پاکستان د افغان کډوالو د اېستلو بهير چټک او پراخ کړ، پوليسو به ځورول او پيسې به یې ترې غوښتلې.
هغه وویل، له پولیسو د ژغورنې په موخه له ټېکسلا د خیبرپښتونخوا اکوړي ته کډه شو، خو يوه اونۍ وړاندې ورته هلته هم وويل شول، چې نور د دغه ځایه هم لاړ شي. هغه زياته کړه: «بيا دې ته اړ شو چې کډې بار کړو او افغانستان ته مخه کړو».
جمعه خان وويل، «په دوه ګاډو کې درې کورنۍ خلک دي راسره، ۳۵ نفره چې دوه کډې په یوه ګاډي کې او ۱۴ نور په بل ګاډي کې، په دې کې زنانه او ماشومان هم شامل دي».
هغه زیاته کړه، «اول له اکوړي نه ازاخېلو ته راغلو، څلور شپې مو هلته وکړې، يوه شپه مو په جمپ کې وکړه او دويمه شپه مو نن په حمزه بابا کمپ کې ده».
د کډوالو د ثبتولو بهير ولې ټکنی دی؟
د خیبرپښتونخوا له بېلابېلو سيمو څخه افغان کډوال په خیبر ولسوالۍ کې د حمزه بابا کمپ ته راځي يا راوستل کيږي او هلته له ثبتېدو وروسته افغانستان ته لېږدول کیږي.
خو په دغه کمپ کې کډوال وايي، د نوم لیکنې او ثبتېدو په تمه څو ورځې په سړکونو، ګاډو او يو ځای بل ځای ايسار دي او په وینا یې، بارانونه ورېږي، د ناستې ولاړې او خوراک لپاره څه تابیا نهده نیول شوې او همداراز تشنابونه او د ارام کولو لپار هېڅ مناسب ځای نهشته.
دوی وايي، د کډوالو د ثبت لپاره د پاکستاني کارکوونکو شمېر ډېر کم دی او له همدې امله ستنول کېدونکي افغانان له سختو ستونزو سره مخ دي.
جمعه خان ادعا وکړه، «حمزه بابا کمپ او خواوشا کې ۱۵ زره خلک دا وخت موجود دي او نن په ټوله ورځ کې يوازې ۱۱۹ کسان ثبت شوي دي».
پاکستاني چارواکي او طالبان هم مني، چې پخوا د ثبت بهیر ورو وو، خو په وینا یې اوس دغه بهیر چټک شوی دی.
په پېښور کې د طالبانو د کونسلګرۍ يوه چارواکي افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وويل، دوی د کډوالو پر ستونزو خبر دي، د پېښور کمېشنر او نزدې ولسوالیو له چارواکو سره یې په اړه خبرې روانې دي او په وینا یې، د ولايتي چارواکو لهخوا ورته د ستونزو کمولو ډاډ ورکړل شوی دی.
نوموړي وويل، دوی ځايي پښتنو چارواکو ته دا هم ويلي، چې کډوال دې تر هغه وخته بې ځایه نهکړل شي، څو چې د دوی د ثبت بهیر لپاره اسانتیاوې نهوي برابرې شوې. هغه زیاتوي، ځايي مسوولینو ورته ډاډ ورکړی، چې د حمزه بابا کمپ تر څنګ به په نورو ولسواليو کې هم د ثبت مرکزونه جوړ کړل شي.
د تېرې اونۍ د سېشنبې په ورځ د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت هم ويلي وو، چې په پېښور کې د طالبانو کونسل محبالله شاکر د طالبانو کډوالو وزیر عبدالکبیر ته په پېښور کې د افغان کډوالو د ستونزو په تړاو معلومات ورکړي او وزیر یې هم ویلي وو، چې د ډیورند کرښې هغې غاړې ته د بند پاتې راستنېدونکو افغانانو د ستونزو د حل په موخه د خوراکي او نورو توکو د چمتو کولو لپاره به مالي امکانات ولېږي.
خو کډوال بیا وايي، تر اوسه ورته هېڅ ډول اسانتیاوې نهدي برابرې شوي او لا هم د ثبت په تمه په سړکونو او موټرو کې شپې او ورځې تېروي.
بلوچستان کې د افغان کډوالو د نيولو بهیر
بلوچستان صوبه کې هم افغان کډوال وايي، د پوليسو لهخوا ځورول کېږي چې له امله یې دوی نهشي کولی چې ورځني کارونه ترسره کړي. کډوال زیاتوي،په دې صوبه کې هم د افغانانو د نیولو بهیر چټک شوی دی.
د دغې صوبې عبدالله، لورالايي، چاغي او نورو ولسواليو کې مرستيال کمېشنرانو هم مکتوبونه خپاره کړي او په خپلو مکتوبونو کې یې افغان کډوالو ته په کرایه د کورونو او هټيو ورکړه جرم بللی دی.
د ډېورند کرښې ته څېرمه په چمن ښارګوټي کې هم ځايي خلک وايي، پولیسو د افغان کډوالو په نوم د ځايي خلکو مارکیټونه او پټرول پمپونه تړلي دي.
په کراچۍ کې د کډوالو نيول او افغانستان ته ستنول
د سند ايالت له لوی مرکزي ښار کراچۍ څخه تېره شپه ۱۵۶ کډوال چې پهکې ښځې او ماشومان هم شامل وو، د جېکباباد او بيا د چمن له لارې افغانستان ته روان کړل شوي دي.
د سند ايالت په کراچۍ او حېدر اباد کې د نيول کېدونکو او بېرته لېږدوونکو کډوالو لپاره د جوړ شوي کمپ مشر او د کراچۍ د کیماړۍ ولسوالۍ مرستيال کمېنشر امير فضل اوېسي افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وويل، په کراچۍ او حېدر اباد کې هم د افغانانو د نيولو لپاره عملیات دوام لري.
هغه وويل، پوليس د افغانانو د نيولو لپاره چاپې وهي، او ناکې لګوي، نيسې یې او کمپ ته یې راولي او له دې ځایه بیا نېغ په نېغه افغانستان ته لېږدول کېږي.
هغه زیاته کړه، داسې معلومات یې هم ترلاسه کړي، چې ځايي مسوولین د افغانانو کورونه او جایدادونه لاندې کوي او په وینا یې، تر اوسه افغانانو پورې اړوند ۱۸۰ جايدادونه ضبط کړل شوي دي.
په پاکستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو چارو ادارې وياند قيصر اپريدي افغانستان انټرنشنل- پښتو ته ويلي، له ۲۰۲۳ کال راهیسې چې پاکستان د افغان کډوالو د اېستلو بهير پيل کړی تراوسه څه باندې ۲ اعشاریه ۱ ميليون افغان کډوال افغانستان ته لېږدول شوي او په وینا یې، په دغو اېستل شویو کې د پياوار او اېسيسي کارت لرونکي افغانان هم شامل دي.
د یادونې وړ ده، چې ملګرو ملتونو، د بشري حقونو سازمانونو، په پاکستان کې پښتنو ملتپاله سياسي او مذهبي ګوندونو او ان طالبانو له پاکستان څخه غوښتي چې په اوسنیو شرایطو کې د افغانانو د اېستنې بهیر وځنډوي او د شرایطو په برابرېدو سره به په خپله خوښه خپل هېواد ته ستانه شي.