د بشري حقونو سازمان: په ايران کې افغان کډوال له شړلو او تبعيض سره مخ دي
د بشري حقونو سازمان «هانا» په خپل تازه راپور کې ويلي، چې په ايران کې مېشت افغان کډوال له زياتېدونکو فشارونو، جبري شړلو او سيستماتيک تبعيض سره مخامخ دي.
د بشري حقونو سازمان «هانا» په خپل تازه راپور کې ويلي، چې په ايران کې مېشت افغان کډوال له زياتېدونکو فشارونو، جبري شړلو او سيستماتيک تبعيض سره مخامخ دي.
د راپور له مخې، دا وضعيت د وروستيو جګړو پر مهال او تر هغه وروسته لا پسې سخت شوی،که څه هم د شاوخوا ۴۰ورځنۍ جګړې وروسته اوربند اعلان شوی، خو د افغان کډوالو لپاره ګواښونه لا هم پای ته نه دي رسېدلي.
راپور زياتوي، چې افغانان اوس هم د امنيتي فضا، د نيول کېدو له وېرې او د جبري ايستلو له اندېښنو سره ژوند کوي.
دغه بنسټ ټينګار کړی، چې د جګړې پر مهال ډېری افغان کډوال نه يوازې د سيمې له ناامنۍ اغېزمن شوي، بلکې د ايران دننه هم له پراخو پلټنو، تورونو او زياتېدونکو فشارونو سره مخ شوي، چې د دوی پر ورځني ژوند يې ژور اغېز کړی دی.
په راپور کې راغلي، چې د افغان کډوالو لپاره جګړه يوازې پوځي نښتې نه وې، بلکې هممهاله په کوربه هېواد کې له ټولنيزو او امنيتي فشارونو سره هم مل وه.
راپور همدارنګه د ځينو ډلو، په ځانګړي ډول د فاطمیون په تړاو د منفي فضا يادونه کړې او ويلي يې دي، چې دا چاره د افغانانو پر وړاندې د منفي ليد د زياتېدو لامل شوې ده.
خو ياد بنسټ ټينګار کوي، چې د يوې ځانګړې ډلې کړنې بايد د ميليونونو کډوالو پر وړاندې د فشار او يا هم د عمومي تورونو پلمه ونه ګرځي، او خبرداری يې ورکړی چې هېڅ ټولنه بايد د «ډلهييزې بدنامۍ» او جوړښتي تبعيض قرباني نه شي.
راپور دا هم يادونه کوي، چې د نړيوالو بشري حقونو له اصولو سره سم، جګړهييز يا امنيتي شرايط د کډوالو د ډلهييز اخراج لپاره توجيه نه شي کېدای، او هېوادونه مکلف دي چې د جبري ستنولو د مخنيوي، د تبعيض د نه کولو او قانوني ملاتړ ته د لاسرسي اصول مراعات کړي.
بل خوا، د د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ هم د ايران څخه د افغان کډوالو د ستنېدو د زياتېدو خبر ورکړی او ويلي يې دي، چې دغو کسانو ته بېړنۍ بشري مرستې، ثبت او حقوقي خدماتو ته جدي اړتيا ده.
د يادې ادارې د معلوماتو له مخې، له ميليونونو افغان کډوالو څخه شاوخوا ۱.۶۵ميليونه يې لږ تر لږه د استوګنې يو ډول سند لري، او نږدې ۹۹سلنه يې په ښاري سيمو کې ژوند کوي.
راپور وايي، چې ډېری افغان کډوال د تهران، خراسان رضوي، اصفهان، کرمان، فارس او قم په ولايتونو کې مېشت دي، او له همدې امله هر ډول امنيتي پېښه يا د ښاري خدمتونو ګډوډي کولای شي پر دوی ناانډوله اغېز وکړي.
ملګرو ملتونو ويلي، چې آن د وروستيو نښتو څخه مخکې هم افغان کډوال په ايران کې د لوړې انفلاسيون، د ژوند د لګښتونو د زياتوالي، د کار محدود فرصتونو، د استوګنې سختو شرايطو او اخراجونو له ستونزو سره مخ وو.
د راپور له مخې، د بريدونو تر څنګ، په ايران کې د انټرنېټ پراخ بندښت هم د افغان کډوالو لپاره نوې ستونزې راولاړې کړې دي، ځکه په وروستيو اوونيو کې يې له خپلو کورنيو سره اړيکې نږدې ناممکنې شوې دي.
د ملګرو ملتونو د معلوماتو له مخې، د ۲۰۲۶کال له پيل راهيسې تر اوسه ۸۶زره او ۲۵۳افغان کډوال له ايران څخه افغانستان ته ستانه شوي دي.
مرستندويه بنسټونه خبرداری ورکوي، چې د کډوالو پراخ بېرته ستنېدل به پر افغانستان، چې لا له وړاندې د اقتصادي بحران او د بنسټيزو خدمتونو له کمښت سره مخ دی، نور فشار هم زيات کړي.
