د طالبانو د کرنې وزارت یکشنبه (د وري۲۳مه) منلې، چې په نیمروز ولایت کې د یادې ډلې د کرنې رییس نیازمحمد وهاج په یوې ټرافیکي پېښه کې مړ شوی دی. د طالبانو اړوندو رسنیو راپور ورکړی، چې دغه پېښه د نیمروز ولایت په دلارام ولسوالۍ کې شوې ده.
د طالبانو اړوندو رسنېو د راپور له مخې؛ نیازمحمد وهاج تر دې وړاندې د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د لومړي مرستیال د دفتر رییس، په بلخ کې د والي د دفتر رییس او په هلمند کې د کرنې رییس په توګه هم دنده ترسره کړې وه.
په برلین کې د افغانستان تر ۶۰ زیاتو علمي، سیاسي او ټولنیزو څېرو په ګډون د «ملي مرکې» تر سرلیک لاندې ناسته ترسره شوه. د ناستې ګډونوالو د طالبانو له لوري په تېرو څو کلونو کې د نجونو پر زدهکړو لګېدلی بندیز «ستر ظلم او د ملي ګټو لپاره نه جبرانېدونکی زیان» بللی دی.
د هغه خبرپاڼې له مخې چې افغانستان انټرنشنل ته رسېدلې، د یادې ناستې ګډونوالو د شنبې په ورځ (د وري ۲۲مه) د طالبانو له لوري د نجونو د زدهکړو پر محدودیتونو اندېښنه څرګنده کړې.
د خبرپاڼې له مخې؛دا تر یاد سرلیک لاندې دویمه جوړه شوې ناسته وه او ګډونوالو ژمنه وکړه، چې د افغان نجونو غږ به پورته کړي او د دغه بېعدالتۍ پر ضد به مبارزه وکړي. په ناسته کې پرېکړه شوې، چې د «اجازه ورکړئ افغانې نجونې ښوونځي ته ولاړې شي» تر شعار لاندې به یو ملي کمپاین هم پیل شي.
په خبرپاڼه کې راغلي، چې د «ملي مرکې» تر سرلیک لاندې د دوی پخوانۍ غونډه هم تېر کال په جرمني او نورو هېوادونو کې ترسره شوې وه. ټولنیز عدالت، زغم، د یو بل منل او د ښځو د حقونو رول د افغانستان د پرمختګ او دوامداره ثبات لپاره هغه نور مهم موضوعات وو چې ګډونوالو پرې خبرې وکړې.
د نجونو پر زدهکړو د بندیز په اړه اندېښنه او د هغوی د ملاتړ لپاره د ملي کمپاین د پیل پرېکړه په داسې حال کې ده، چې نږدې پنځه کاله کېږي طالبانو له شپږم ټولګي پورته نجونې له زدهکړو بېبرخې کړې دي. سربېره پر دې د پوهنتونونو او لوړو زدهکړو موسسو دروازې هم د ښځو او نجونو پر مخ تړلې پاتې دي.
د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون خبر ورکړی، تېره ورځ (د وري ۲۲مه) ۷۰۸ کډوالې کورنۍ چې ټولټال ۳زره او ۹۰۲ کسان کېږي؛ له ایران او پاکستان نه افغانستان ته ستنې شوې دي.
د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ دغه کډوال د ننګرهار د تورخم، د کندهار د سپین بولدک او د هرات د اسلامکلا له لارې ستانه شوي دي. راپور زیاتوي، له یادو کورنیو څخه ۶۳۵ کورنۍ د تورخم له لارې، ۶۱کورنۍ د سپین بولدک له لارې، او ۱۲ کورنۍ د اسلام کلا له لارې افغانستان ته ستنې شوې دي.
د یاد کمېسیون د معلوماتو پر بنسټ؛ له راستنو شویو کورنیو سره د اړتیا وړ مرسته هم شوې ده.
دا په داسې حال کې ده، چې له ګاونډیو هېوادونو څخه د افغانانو د جبري ستنېدو په اړه نړۍوالو بنسټونو په وار، وار نیوکه کړې او د هغوی د خوندي ساتنې او باعزته لېږلو پر موضوع یې ټینګار کړی.
له بل پلوه د خيبر پښتونخوا سر وزیر سهيل اپریدی تېره ورځ د لنډي کوتل پنډغالي ته تللی او هلته يې د افغان کډوالو د بېرته ستنېدو بهير او اسانتياوې ارزولې دي. نوموړي له رسنيو سره په خبرو کې وويل، چې ایالتي حکومت افغانستان ته د بېرته ستنېدونکو افغان کډوالو لپاره ټولې ممکنه اسانتياوې برابروي،؛ څو دغه بهير په باعزته او منظم ډول ترسره شي.
په سریلانکا کې د افغانستان پخوانی سفیر او د بېځایه شویو سازمان مشر محمداشرف حیدري وایي، له زدهکړو، کار او عامه ژوند څخه د ښځو او نجونو محرومول نه یوازې بنسټیز بشري حقونه تر پښو لاندې کوي؛ بلکې د هغو ټولنو اقتصادي مقاومت هم کمزوری کوي، چې لا له وړاندې له کړکېچن وضعیت سره مخ دي.
د هغه په وینا؛ د افغانستان کړکېچ د طالبانو تر واک لاندې د ښځو او نجونو له وضعیت څخه جلا کېدای نهشي. نوموړي دغه څرګندونې د امریکا په بوسټون پوهنتون کې یوې ناستې ته د وینا پرمهال کړې دي.
هغه زیاته کړې، چې د بېځایه کېدو مسله له عدالت، ټولنیز ګډون او سیاسي نظام له موضوعاتو سره نه بېلېدونکی تړاو لري او له دې اړخونو پرته د کډوالۍ ستونزې ته د دوامداره حل موندل ستونزمن کار دی.
تر دې وړاندې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو دفتر او د یاد سازمان د ښځو څانګې په افغانستان کې واک ته د طالبانو له رسېدو راهیسې د ښځو او نجونو پر وړاندې د یادې ډلې تګلاره ارزولې وه. د ارزونې پایلې ښيي، چې دغه اقدامات د ښځو پر وړاندې د هر ډول تبعیض د لهمنځه وړلو کنوانسیون سره په ټکر کې دي.
دا په داسې حال کې ده، چې په افغانستان کې واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته یادې ډلې نه یوازې نجونې او ښځې له زدهکړو محرومې کړې دي؛ بلکې د هغوی پر ټولنیز حضور یې هم محدودیتونه لګولي او حتا د هغوی غږ او څېره یې هم «عورت» بللې ده.
په لوګر کې د طالبانو د کور او ښار جوړولو رییس مولوي مطیعالله زاهد خبر ورکړی، چې د دغه ولایت مرکز اړوند د اشنفور په سیمه کې د کډوالو او راستنېدونکو لپاره دویم ښارګوټی جوړېږي. د هغه په وینا؛ یاد ښارګوټی پر څه باندې ۲زره او ۱۴۳ جریبه ځمکه جوړېږي او د نقشې چارې یې هم پیل شوې دي.
نوموړي زیاته کړې، چې د دغه ښارګوټي لپاره د ځمکې ټاکنه او لومړنۍ سروې ترسره شوې او په جوړېدو سره به یې سلګونه کډوالو او بېرته ستنېدونکو کورنیو ته د دایمي سرپناه اسانتیاوې برابرې شي.
په لوګر کې د طالبانو د کور او ښار جوړولو رییس مولوي مطیعالله زاهد ویلي، چې دا مهال په دغه ولایت کې د کډوالو د ښارګوټي د خط اچونې چارې روانې دي او هرې ستنې شوې کورنۍ ته به ۵ بسوې ځمکه ورکړل شي.
سره له دې چې طالبانو افغانستان ته د بېرته ستنېدونکو کډوالو لپاره په ځینو ولایتونو کې د اوسېدو ځانګړي پنډغالي او ښارګوټي جوړ کړي؛ خو تازه ستانه شوي کډوال له بېکارۍ او د سرپناه له نشتوالي شکایت کوي او ځینې کسان هڅه کوي، چې بېرته پر ناقانونه لارو له هېواده ووځي.
طالبان دغه څرګندونې داسې مهال کوي، چې په تېرو څلورو کلونو کې له درېیو هېوادونو څه باندې ۷ مېلیونه افغانان هېواد ته ستانه شوي دي.
د رواداري بنسټ د شواهدو پر بنسټ ویلي، چې په هرات کې پر شیعه وګړو ترسره شوې ډزې یو هدفي او منظم برید وو. دغه سازمان له نړیوالې ټولنې غوښتنه کړې، چې دا پېښه د نړیوالو معیارونو لهمخې وڅېړي او په افغانستان کې د مذهبي لږکیو د خوندیتوب لپاره لازم ګامونه واخلي.
دې سازمان د شنبې په ورځ (د وري ۲۲مه) په یوې خبرپاڼه کې د دې پېښې «هدفي» توب ته په اشارې ویلي، چې وسلهوالو بریدګرو د اوږدې مودې لپاره او د طالبانو امنیتي ځواکونو د ناوخته رسېدو له امله، نارینه له ښځو او ماشومانو جلا کړي او بیا یې پرې ډزې کړې دي.
رواداري بنسټ د طالبانو د حکومت د دې هېواد د وګړو د امنیت په ټینګښت کې کمزوريو ته اشاره کړې او زیاته کړې یې ده، چې طالبانو د دې پېښې د قربانیانو د کره شمېر له خپرېدو مخنیوی کړی او معلوماتو ته یې د لاسرسي مخه نیولې ده.
طالبانو د دې پېښې د وژل شویو شمېر ۱۱ تنه اعلان کړی، خو تر اوسه یې د بریدګرو د هویت په اړه هېڅ ډول جزییات نهدي ورکړي. رواداري سازمان دغه برید غندلی او د قربانیانو له کورنیو سره یې خپله خواخوږي څرګنده کړې ده. دې سازمان د مذهبي لږکیو په نښه کول د بشري حقونو له اصولو ښکاره سرغړونه بللې ده.
د رواداري له مهمو غوښتنو څخه رڼې او بېپرې څېړنې، د عاملانو پېژندنه او سزا ورکول او د ټولو وګړو، په ځانګړي ډول د مذهبي لږکیو د امنیت ټینګښت دی.